Het journalistieke gevaar van vluchtigheid

Helemaal mee eens. Ik heb vorig jaar als regionaal verslaggever meegemaakt hoe de Telegraaf een gemiddelde probleembuurt in Gouda omtoverde tot dé ergste achterstandswijk van Nederland. De mediavertegenwoordigers die de wijk de dagen daarop overspoelden waren niet in het minst geinteresseerd in de daadwerkelijke toestand ter plekke, of het aantal incidenten die er zich in de afgelopen jaren voordeden. Het ging alleen maar om het scoren, en het “waar rook is, is vuur”-denken vierde hoogtij. Ik heb, samen met de inwoners van de wijk, met open mond staan kijken hoe onzinnige leugens en vurige betogen van politici een hele wijk en een hele stad in een hoek zetten.
Het was van een stuitende platheid, die mij heeft doen afvragen of ik mijn vak nog wel serieus moet uitoefenen.
Dat doe ik toch nog steeds, maar de overgrote meerderheid van mijn collega’s neem ik in ieder geval niet meer serieus. Ze zijn te bescheten om ook maar een letter van politierapporten of gemeentelijke informatie te lezen, en te dom om in te zien dat je op die manier je journalistieke verantwoordelijkheid ontloopt. Meninkjes, daar gaat het tegenwoordig om. Geert Wilders die roept dat er tanks gestuurd moeten worden, dat soort werk.
En er zijn helaas nauwelijks redactiechefs of hoofdredacteuren die dat soort gedrag afstraffen.

Vinnig, maar herkenbaar. ‘afspraken over een feitencheck dat doen wij niet’ ‘kijkers niet mee lastigvallen’ ‘snapt mijn buurvrouw toch niet’ en de ergste ‘geen tijd’

Maar moeten chefs en hoofdredacties de knoet erover halen? Ik vraag me af of de discussie over de journalistieke mores in Nederland niet bij het begin - op de opleiding- moet beginnen. Wat is daar de afgelopen tien jaar eigenlijk gebeurd?

Is goed om deze andere kant te horen, was nogal geschrokken van het verhaal in Trouw. Toch vreemd voor een serieus dagblad. Wat vindt de Trouw-redacteur van Dolfs reactie, vraag ik me nu af.

Goed te lezen dat er nog journalisten zijn die op een integere manier verslag willen doen. Niet makkelijk in een vak dat ‘product’ werd en daarmee vrijwel ieder kritisch vermogen heeft verloren.

Op het slechte voorbeeld in het begin na, dat ik alleen maar verwarrend vind, een scherp stuk met een scherp oordeel dat ik deel. Wat ik opvallend vindt, is dat dit soort taferelen vaker de regionaal verslaggevers lijkt te overkomen. Of is het juist een heel treurige ontwikkeling..?

Dolf heeft gelijk. De bundel ‘Journalistiek in diskrediet’, die het KIM gisteren gepresenteerd heeft, geeft nog legio voorbeelden en zoekt ook naar oorzaken. ‘Het leervermogen van de overheid is beperkt’, schreef nationaal ombudsman Oosting na de Enschedese vuurwerkramp. Als oud-(lezers)redacteur van de Gelderlander, als lid van de Raad voor de Journalistiek en nu als docent/onderzoeker communicatiewetenschap kan ik alleen maar vaststellen dat het met het leervermogen van een groot deel van de journalistiek niet veel beter is gesteld.

Dolf, heel goed. Scherp. En zo herkenbaar. Niet dat we in Zwolle veel met deze problematiek te maken hebben, maar je merkt het ook met andere onderwerpen. Het moet er ‘goed’ uitzien anders verkoopt het niet. Dat daarmee de waarheid geweld wordt aangedaan, tsja… dat zal ze een worst wezen, maar daarmee bepalen ze wel de sfeer in het land. En die sfeer is met hoofddoektax-oproepers, op z’n zachtst gezegd, niet al te best.

Een toevoeging: Trouw betrekt haar berichten van persburo Novum, net als Elsevier en Spits. Is het artikel daar niet vandaag gekomen, en vervolgens bewerkt door een redacteur van de krant? Het is wat mij betreft een bekend gegeven dat Novum meer houdt van opruiende koppen dan van inhoudelijk evenwichtige, goed onderbouwde artikelen.

‘Marokkaanse en Reformatorische bevolking op voet van oorlog’. Volgens Schellekens een belachelijke samenvatting van een Edes rapport. Mee eens. Maar een kop die pas later afgezwakt - en dus gewijzigd - op de website van Trouw kwam te staan. Want het was nog erger: ‘Ede op voet van oorlog’. Dat kopte de voorpagina van Trouw. Media vliegen wel eens uit de bocht. Dit ging wel erg hard. Dan blijft het jammer dat de hoofdredacteur van Trouw in een commentaar op de kwestie acht alinea’s nodig heeft om te concluderen dat de term ‘oorlog’ niet de goede term is.

Gelukkig zijn er nog journalisten die de journalistieke codes kritisch tegen het licht houden.

Ik ben oud-journalist, en ik zit nu in de gemeenteraad van Gouda. Ten aanzien van de hype in Gouda Oost heb ik dezelfde waarneming als Michiel Maas. De Telegraaf (en ook sommige andere media)hebben willens en wetens een beeld gecreëerd dat (Marokkaanse) raddraaiers in de wijk ongehinderd hun gang kunnen gaan. Dat is verbijsterend en buitengewoon schadelijk voor de samenleving en voor Gouda.

Ik vind het onbegrijpelijk dat verslaggevers met een eigen verantwoordelijkheid zich zo laten leiden door een hoofdredactie met een bedenkelijke eigen agenda.

Marjan Arenoe.

Kleine correctie Dolf. De ‘journalisten’ van de website van Sp!ts werkend dus WEL voor GeenStijl.
De papieren versie van Sp!ts weer niet. Een ondoorzichtige TMG-constructie, ik weet het. Heeft iets te maken met advertentieverkoop waar ik verder de ballen verstand van heb.

Maar deze mededeling is relevant om 3 redenen.
1. Inhoudelijk hebben de krant en de site dus NIETS met elkaar te maken. 
2. Het verklaart meteen waarom de website http://www.spitsnieuws.nl zoveel hijgeriger is dan de krant.
3. Als je beweert dat zorgvuldigheid door goed onderzoek belangrijk is, begin dan vooral ook bij je zelf.

@Joris. Het maakt niks uit dat de journalisten van Sp!ts voor GeenStijl werken. Ze publiceren onder de naam Sp!ts, dus denken bezoekers dat ze met een betrouwbaar medium te maken hebben en nemen ze de stukken voor waar aan. Hetgeen jij schetst onderschrijft juist mijn stelling dat de waarheid er in de journalistiek steeds minder toe doet.

Treffend stuk. Kan het - als journalist - niet anders zeggen. Scoringsdrift, tijdsnood, en het belang van meningen (i.p.v. feiten en nuances) hollen ons vak uit. Daar komt ook nog eens bij dat journalisten buitengewoon slecht tegen kritiek kunnen en vaak niet in staat tot zelfkritiek. Kan het beter? Ja! Kan het anders? Ik betwijfel het. De praktijk leert dat er voor een afgewogen - minder sexy - verhaal minder ruimte is. Het meerderheid van de lezers, luisteraars en kijkers zijn mee gespits op een emotioneel dramatische gebeurtenis dan op een gedegen - saai? - verslag. Natuurlijk heb je de verantwoordelijkheid als journalist. Maar het wordt in een schreeuwende wereld wel steeds moeilijker

Normaal gesproken ben ik niet zo dol op televisiemakers, maar ik wil het hier wel even voor ze opnemen. Zou dat essentiële juridische onderscheid tussen vluchteling en asielzoeker de inwoners van Elst echt zoveel hebben uitgemaakt?

Laten we vooral niet vergeten dat nieuws content is geworden en dus handelswaar. Dit is een geheel andere benadering dan waar het in de journalistiek om zou moeten gaan, namelijk deskundig en zo objectief mogelijk verslag doen van wat er in maatschappij gebeurt.

Vinnig, maar warrig stuk, waarin diverse zaken op een hoop worden gegooid, waaruit vervolgens een opvallend harde conclusie wordt getrokken.

“ik durf inmiddels de stelling aan dat de media in Nederland een groter aandeel hebben in de sfeer van onrust en wantrouwen tussen verschillende bevolkingroepen dan de ‘Marokkaanse klootzakjes’.”

Dit lijkt me typische navelstaarderij die tv- en krantenjournalisten doorgaans lijkt te treffen. De invloed van dit soort media is beperkt. Geloof het nu maar; RTL Boulevard heeft meer invloed op de publieke opinie dan Trouw, dat relatief klein is en zijn voornaamste invloed heeft op de christelijke elite van krantenlezend Nederland; de rest van de lezers leest vooral voor puzzels, cartoons ed.
Ik denk ook dat Gelderlander meer invloed heeft op de gemiddelde lezer dan Trouw.
Bovendien vormen de media een afspiegeling van de samenleving: oppervlakkig, hyperig, maar ook met de intentie het ooit beter te doen.

“Ze werken niet bij GeenStijl, maar bij media waarvan de lezers ieder woord serieus nemen. “

Als je denkt dat Spits en Elsevier meer invloed hebben op opinievorming van internetters dan GeenStijl, dan… tja, dan ben je de connectie met de nieuwe generatie Nederlanders aan het kwijtraken. Je dacht toch niet echt dat 30/35 minners massaal Elevier lezen? Media serieus nemen die artikelen op internet plaatsen zonder link naar de bron? Die denken dat je aansluiting heb gevonden met de jongere generatie als je een nietszeggend blog of een rss-feed als Twitter-account? Wees open over bronnen, feitelijk juist en controleerbaar en hou je verre van hijgerigheid, dan win je de jongeren echt wel terug.

“De waarheid is de laatste jaren aan erosie onderhevig. Scoren lijkt belangrijker dan juist informeren.”

*schudt zijn hoofd*
Is dat iets van de laatste jaren? Echt? Vroeger ging het om juist informeren? Scoren was niet belangrijk? Of heb je heimwee naar de tijd dat kranten het nieuws bij de mensen brachten en daardoor zwommen in advertentiegeld?
Ik denk dat journalisten vroeger niet wisten hoe ze moesten scoren, omdat ze niet begrepen wat mensen beweegt, wat ze raakt - als ze dat hadden geweten, dan had de journalistiek die we nu kennen allang bestaan. Om juist informeren ging het nooit, dat is een romantisch beeld, geschetst door journalisten die terug willen naar vroeger. Pure zelfbedrog, dunkt me.

“Maar de klacht van veel (allochtone) Nederlanders dat de media de tegenstellingen in Nederland vergroten, kan ik alleen maar onderschrijven.”

Ik ook, maar dat heeft met de redenen in het artikel niets te maken, maar met de managementredenering dat journalisten weinig kennis nodig hebben over de zaken waar ze over berichten. Dat, en niets anders, is dodelijk voor de kwaliteit en het imago van de journalistiek.

En inderdaad, daarvan is die tv-journalist die geen idee heeft van het verschil tussen asielzoeker en vluchteling een typisch voorbeeld, waarvan ik er inmiddels ook al tientallen in mijn bagage heb zitten.