Het Ikje bestaat nu ook in het Fries - het ‘Stikje’ - ‘de mogelijkheid om te spelen met de Friese taal’

Melle Veltman (31) is één van de redacteuren die namens de krant verantwoordelijk is voor de rubriek. De rubriek kent meerdere ‘geestelijke vaders’ bij de Leeuwarder Courant, haast hij zich te zeggen. In het dagelijks leven is hij voor de krant veel bezig met de Friese taal – de taal die hij zelf als niet-Fries zelf ook moest leren. Een ‘stikje’ is in het Fries een ‘stukje’ – de naam dekt de lading.

Waarom besloten jullie deze rubriek te beginnen?
‘In een brainstormvergadering zochten we naar een manier om meer aandacht te schenken aan de Friese taal. Het “Ikje” van NRC is natuurlijk al bekend, zou dat ook in het Fries kunnen, vroegen we ons af.’

NRC heeft er min of meer patent op, hoe reageerden ze op jullie initiatief?
‘Ik heb contact gezocht met de krant en niet later belden ze me op: ze vonden het gelijk een hartstikke leuk idee. Niet eens in de trend van “ga je gang maar”, ze waren direct enthousiast. NRC besteedde er ook aandacht aan op de Achterpagina van donderdag 22 augustus.’

Lees ook: Het Ikje van NRC is na twintig jaar een instituut. Een goed Ikje lijkt simpel, maar is het niet

Het ‘Ikje’ en haar Friese equivalent bestaat voornamelijk bij de gratie van het specifieke genre goed snappen. Begrepen jullie lezers de gimmick direct, liep het storm?
‘Heel eerlijk ben ik verbaasd over de hoge kwaliteit van de inzendingen, zeker sinds de eerste afleveringen gepubliceerd zijn in de krant. Mensen hebben een paar voorbeeldjes nodig om ’t goed te snappen. Bij NRC vertelden ze dat ze gemiddeld tien “Ikjes” per dag ontvangen, wij zitten gemiddeld op twee per dag. Daarom publiceren we de rubriek ook twee keer per week.’

‘Dat vond ik al spannend, hoor: komen er wel genoeg inzendingen binnen? We hebben bewust niet gecommuniceerd dat we de stukjes twee keer per week publiceren. Straks valt ’t enorm tegen en kun je afschalen of er stilzwijgend een einde aan maken…’

Vertaling door Melle Veltman: Dubbeltje - Met onze sloep komen we aan bij een voetgangersbrug die altijd open staat. Tot onze verwondering zit er een jongen van een jaar of acht op de reling met een klomp aan een touw. Ik pak snel mijn portemonnee: geen kleingeld, alleen bankpassen! ‘Sorry, ik heb geen dubbeltje bij me’, roep ik. ‘Dat geeft niks’, antwoordt hij. Als wij de brug voorbij zijn, hoor ik hem mompelen. ‘Ik weet eigenlijk niet eens wat een dubbeltje is!? - Niek Potma (73), Sneek.

Is het schrijven van een Stikje in het Fries ingewikkelder dan in het Nederlands?
‘Veel mensen die iets insturen, schrijven erbij: “Fries is niet mijn moedertaal, dus controleer het vooral!”. Ongeveer de helft van de inwoners van Friesland spreekt het Fries van huis uit, als moedertaal. Maar Fries schrijven vinden veel mensen énorm moeilijk, de spelling is erg ingewikkeld. Als ze al Fries spreken vindt men de spellingsregels vaak ingewikkeld, meestal hebben ze die nooit echt geleerd op school of thuis. Mensen die Fries als moedertaal hebben lezen liever een Nederlandstalig boek.’

‘In de krant citeren wij mensen die Fries spreken in het Fries, dat is al een enorme opgave omdat veel redacteuren niet Friestalig zijn. De rubriek is een hele goede, laagdrempelige manier om mensen in contact te brengen met de Friese taal. Zeker de Friese literatuur, de woorden die je niet elke dag gebruikt. Het biedt onze lezers de mogelijkheid om te spelen met de taal, om wat mooie woorden onder de aandacht te brengen. Overal in Friesland hoor en lees je Nederlands om je heen, voor Friestaligen is het een vrolijkmakend moment om Fries te lezen buiten losse citaten of zinnen om.’

Vertaling door Melle Veltman: Biertje - Twee maten, beide gezegend met een mooie pens, genieten van hun seizoenkaart. Op een rustig moment in de wedstrijd toont de ene man een foto van zijn nieuwe sloep. ‘Mooi’, zegt buurman, ‘wat doen jullie ermee?’ ‘Nou, wat varen, biertje erbij en voor je uitkijken. ‘Ah’, zegt de ander, ‘net als hier dus.’ En ze nemen beiden nog een slok van hun halve liters. - Tjerk van der Pol (58), Wommels.

Hoe is jouw Fries zelf, eigenlijk?
Lachend: ‘Ik heb wel een mooie Friese naam, maar ik kom uit Amersfoort. Voor Friezen is dat al Randstad. Ik heb het mijzelf ook maar geleerd. Als Friezen mij Fries horen praten, weten ze direct dat ik “van buiten” kom. We hebben een hele mooie vertaalmachine in het Fries, Frysker, om teksten te controleren en te vertalen van Nederlands naar Fries en vice versa – Google Translate bakt er vaak niks van.’