website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Genomineerd voor Journalist van het Jaar: Natalie Righton

Frans Oremus — Geplaatst op donderdag 24 januari 2019, 11:00

© Duco de Vries

Interview Wie wordt Journalist van het Jaar 2018? Dat maken we op 14 februari bekend tijdens een bijeenkomst in Beeld en Geluid. Deze week stellen we de genomineerden aan je voor. Vandaag Natalie Righton van de Volkskrant. Ze publiceerde begin vorig jaar het verhaal over ‘de leugen van Halbe Zijlstra’, die uiteindelijk toegaf niét in de datsja van Poetin te zijn geweest. Die onthulling kostte hem de kop. Een interview met een ambitieuze vrouw die er niet op uit is om mensen te ontmaskeren waardoor ze hun baan of eer kwijtraken. ‘De kwestie kwam op mijn pad en dan zoek ik het uit.’

In een interview van 27 minuten en 55 seconden - het audiobestand staat nog steeds op haar iPhone - gaf toenmalig minister Halbe Zijlstra eindelijk eerlijk toe aan Volkskrant-verslaggever Natalie Righton dat hij nooit in de buurt van Poetin is geweest.

Het was 10 februari 2018. Zijlstra en Righton zaten in de non-descripte persruimte op Schiphol – de minister was net teruggevlogen van een dienstreis in Japan.

Een inderhaast belegde ontmoeting omdat de Volkskrant de minister een ultimatum had gesteld; wanneer hij niet zou reageren zou de krant het verhaal publiceren waarin –deels geanonimiseerde – bronnen rond Zijlstra zeiden sterk te twijfelen aan het verhaal dat hij in één ruimte had gestaan met president Poetin. De minister was deze vraag maandenlang uit de weg gegaan.

Waarom was je er zo zeker van dat Zijlstra’s verhaal niet klopte?
‘Die twijfel had ik al voor zijn aanstelling als minister, in oktober 2017. Ik was verbaasd dat hij de post Buitenlandse Zaken kreeg; hij stond niet bekend als iemand met veel buitenlandervaring. Dus ga je bellen naar voorlichters en anderen die hem kennen. Er werden twee verhalen gepusht: dat hij als ondernemer wel degelijk buitenlandervaring had waardoor hij in 2003 getuige was geweest van een bomaanslag in Bogota, én dat een bijeenkomst in de datsja van Poetin zijn geo­politieke manier van denken had beïnvloed omdat Poetin zich agressief zou hebben opgesteld naar omringende landen.

Vooral dat laatste vonden we ongeloofwaardig. Want Poetin ontvangt nauwelijks Nederlanders. En als hij dat doet dan is het de koning of de topman van Shell, dat kaliber. Maar Zijlstra was destijds een kleine ondernemer en gemeenteraadslid in Utrecht.

Ik vroeg de voorlichters van het ministerie of Zijlstra hierover duidelijkheid kon scheppen, maar ik werd maanden aan het lijntje gehouden. Op de redactie gingen we door met onderzoek. Eigenlijk hadden we in november 2017 al genoeg bronnen om te publiceren, maar we gingen ervan uit dat Zijlstra nog met een antwoord zou komen. In december werd ik echt kwaad dat we niks hoorden en hebben we een ultimatum gesteld.’

Ook zijn woordvoerders gingen dus mee in de leugen?
‘Zijlstra’s woordvoerders hebben achteraf verklaard dat ze een paar dagen voor zijn aftreden door hem zijn ingelicht over hoe het werkelijk zat met zijn aanwezigheid in die datsja. Ik vind dat opmerkelijk. Als je als journalist een vraag hebt voor een minister en die wil hij keer op keer niet beantwoorden, dan zou ik als woordvoerder met hem gaan zitten en vragen hoe het nou echt zit. Remco Dolstra, de toenmalige directeur communicatie van Buitenlandse Zaken vertelde me later dat hij zichzelf achteraf voor zijn kop sloeg dat hij niet had doorgevraagd toen Zijlstra hem steeds voorhield dat hij het zelf wilde oplossen met de Volkskrant.’

Hoe verhoudt deze primeur zich tot drie jaar verslag­geving in Kabul, waarvoor je in 2012 een Tegel ontving?
‘De spanning is totaal anders. Het verhaal over Zijlstra had niet te maken met leven of dood, zoals in Afghanistan, waar ik me geregeld in gevaarlijke situaties bevond. Uiteindelijk ben ik trotser dat ik daar drie jaar heb overleefd en niemand van mijn team gewond is geraakt. Het is een heel bepalende periode geweest in mijn leven. De oorlog kroop er letterlijk onder mijn huid: een soort tintelend gevoel dat je het beste kunt vergelijken met strak aangespannen spieren, alsof je in de starthouding zit om weg te rennen. Dat gevoel had ik daar altijd. Op een gegeven moment kun je je niet meer goed ontspannen. Dat merk je zelf niet meteen, maar je omgeving wel. Zeker als ik even terug ging naar Nederland kwam ik snel in confrontatie met mensen. Ik stond heel erg “aan”.

Nadat ik definitief terug kwam waren de gevolgen vooral de eerste maanden merkbaar. Toen ik in december in Amsterdam rotjes hoorde, dóók ik op de grond. Ik heb gesprekken gevoerd met een psycholoog die gespecialiseerd is in problemen van expats die in conflictgebieden zijn geweest. Geen langdurige behandeling, maar het is wel belangrijk van je af te praten en te weten dat bepaalde reacties en dromen normaal zijn na zo’n periode.’

Waarom wilde je naar Afghanistan?
‘Avonturendrang. Ik kan het groots en meeslepend maken, maar het was de wereld willen zien. In plaats van met natte haartjes in de file zat ik achterin een pick-up truck, op weg naar “warlords”; het was een heel spannend leven. Ik was begin dertig en wilde zijn waar het gebeurde.’

Behalve op Zijlstra dook je het afgelopen jaar ook op de geridderde Marco Kroon, die vertelde dat hij op een missie in Afghanistan in 2007 zijn gijzelnemer had doodgeschoten, door wie hij (zoals hij later in Pauw vertelde) verkracht zou zijn.
‘Zijn verhaal over de doodgeschoten gijzelnemer riep veel vragen op, ook omdat ik de situatie ter plaatse goed ken. We zijn mensen om hem heen gaan bellen, ook in de top van Defensie. We spraken dertien personen die betrokken waren bij Kroons’ missie in Afghanistan of daar veel kennis van hadden, en allen twijfelden aan zijn verhaal. Vanwege de verwachte persoonlijke impact die ons artikel (‘Fantast of oorlogsheld?’) op hem zou hebben vroegen we hem tot drie keer om wederhoor. We hebben zelfs nog aangebeld bij zijn advocaat Geert-Jan Knoops. Want ja, in zijn beleving is er wel degelijk iets gebeurd.

Na dat verhaal over Kroon, zo kort na Zijlstra, sprak ik er met vriendinnen over. In de trant van: is dit nou wat ik doe, mensen ontmaskeren via verhalen waardoor ze hun baan of eer kwijtraken? Nee, dacht ik, dat is niet waar ik veel plezier uithaal. Deze kwesties kwamen op mijn pad als journalist en dan zoek ik het uit en schrijf ik het op. Maar het is niet van oh yes, de volgende graag!’

Waar ben je dan wel voor op aarde?
‘Na twaalf jaar schrijven wil ik meer bezig zijn met hoe de krant wordt gemaakt en de keuzes die we daarin maken. Sinds drie maanden ben ik chef Nieuws bij de Volkskrant en die rol vind ik prettig. Beter, iets later, een goed stuk in de krant, dan dat we de fout in gaan. Daar let ik erg op. Ik heb al meer dan eens een stuk uit de krant gehouden.’

Loop je warm voor de opvolging van hoofdredacteur – Philippe Remarque zei ooit niet langer dan vijf jaar op die stoel te willen zitten, maar zit er inmiddels bijna negen jaar?
‘Ha ha, nee daar is geen afspraak over. Tegen mij zal hij dat niet zeggen maar, het zou mij verbazen als hij de tien jaar aantikt. Gewoon qua logica, op basis van deductie.

Ik heb wel heel duidelijk gemaakt dat ik leidinggevende ambities heb. Als chef Nieuws probeer ik dat nu uit. En wie weet in de hoofdredactie. Maar ik vind dat het nu te vroeg zou zijn.’

Zou je het leuk vinden om de eerste vrouwelijke hoofdredacteur van de Volkskrant te worden?
‘Ja, ik denk het wel. Maar ik wil niet dat de kop van dit verhaal is: “Ik wil de eerste vrouwelijke hoofdredacteur worden”. Het lijkt me een moeilijk klus. Maar ik heb zeker wel ideeën waar het heen moet met die krant.’

Wat zou je anders doen?
‘We investeren veel in betrouwbaar nieuws, maar de snelheid laat soms te wensen over. Ik zou daarom de internetredactie reorganiseren. Nu schrijven onze redacteuren eerst stukjes voor internet en kijken vervolgens naar wat ze de volgende dag in de krant brengen. “Digital first.” Dat is goed, maar daardoor komt de tijd die de redacteur aan onderzoek kan besteden wel in de knel. Het is handiger een internetredactie te hebben van jonge talentvolle mensen die je aan je bindt – bijvoorbeeld omdat ze een hele goede stage hebben gelopen – via een soort traineeship. Ik zou ze vier dagen per week op de internetredactie zetten. Als zich een nieuwsfeit aandient gaan ze bellen met de specialisten op de redactie. Die informatie verwerken ze in hun nieuwsbericht, waarna de specialist het stuk nog checkt voordat het online gaat. De trainees maken daarnaast één dag per week eigen verhalen, waardoor ze zich tot senior kunt ontwikkelen.’

Tot slot, heb je Halbe Zijlstra nog gesproken na het interview?
‘Nee. Ik heb er lang over getwijfeld om hem te bellen, maar het uiteindelijk niet gedaan. Hij is altijd welkom als hij wil napraten. Dat doe ik graag. Maar er kunnen zich twee situaties voordoen: of hij blijft volharden in bronbescherming (volgens Zijlstra de reden dat hij zichzelf in de datsja ‘plaatste’, red.), waarmee we het gesprek nog een keer over doen, of hij zegt dat het zo oké is. Ik heb zijn vergeving echter niet nodig, ik vind het terecht zoals het is gegaan. Ik voel wel met hem mee, uit medemenselijkheid, maar het gesprek zelf zal niet veel zin hebben. Het is wel iets waar ik mee worstel. ­Nog steeds.’

Lees ook de interviews met de andere genomineerden voor Villamedia’s Journalist van het Jaar:
Jet Schouten en Joop Bouma
John van den Heuvel en Paul Vugts

Natalie Righton (1976) studeerde Internationale Bedrijfskunde (Erasmus Universiteit) en slaagde in 2007 cum laude voor de Postdoctorale Dagblad Opleiding (PDOJ). Ze schreef vier kinderboeken waaronder ‘Stoere Beroepen’ en ‘Help, mijn iglo smelt’ (Lemniscaat). Vanaf 2010 was ze correspondent Afghanistan voor de Volkskrant, produceerde ze drie VPRO-documentaires en vijf Nieuwsuur-uitzendingen over Afghanistan en schreef ze ‘Duizend Dagen Extreem Leven - Dagboek van een oorlogsjournalist in Afghanistan’ (Lemniscaat). In 2012 won ze een Tegel (onderzoeksjournalistiek). Na vijf jaar politieke verslaggeving voor de Volkskrant werd ze in november 2018 chef Nieuws.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

banner 1 only human

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.