Fotograaf Aisha Zeijpveld: ‘Ik zet de toeschouwer graag op het verkeerde been’

Kindertijd
‘Als kind wilde ik tekenaar worden. Het liefst zat ik in de buurt van mijn moeder te tekenen; buiten spelen of hutten bouwen deed ik niet. Wat ik precies tekende weet ik niet meer. Ik denk dat het van alles was. Keek ik een film, dan konden mijn handen tegen het einde ervan echt jeuken. Dan moest ik weer tekenen. Misschien als een soort verwerking van al die prikkels?’

Kunstacademie
‘Mijn moeder heeft conservatorium gedaan en mijn vader is afgestudeerd als industrieel ontwerper, maar ik denk dat hij liever naar de kunstacademie was gegaan. Dat ik de creatieve kant op wilde was dus niet zo raar. Ik begon in Den Haag in de richting autonome kunst, maar twijfelde of dat wel de juiste plek was. De vrijheid als autonome kunstenaar is aan de ene kant geweldig, maar aan de andere kant moet je het dus wel allemaal zelf verzinnen. Terwijl: wat wist ik nou als 19-jarige? Ik wilde concreet iets leren, maar op de opleiding was het experiment belangrijker dan het ambacht van bijvoorbeeld schilderen. Dat vond ik jammer en daarom stapte ik na het eerste jaar over naar fotografie.’

Op de academie ontstond de echte liefde voor het vak

Fotografie
‘Als 16-jarige fotografeerde ik al samen met een vriendin. Als we uit school kwamen maakten we foto’s van elkaar die we vervolgens gingen ontwikkelen in de kleine doka die ik in de kelder had gebouwd. Een leuk proces vond ik dat. Op het moment dat ik op de academie de overstap maakte was ik niet per se bezig met de wens om fotograaf te worden. Ik dacht simpelweg: hier wil ik me de komende vier jaar wel mee bezighouden. Pas tijdens die jaren ontstond de echte liefde voor het vak.’

Afstuderen
‘Ik worstelde enorm met afstuderen. Ergens vond ik: dit project moet het beste zijn wat ik ooit heb gemaakt. Daardoor werd de druk heel hoog. Uiteindelijk dacht ik: misschien moet dat dan het onderwerp zijn. Daarop ben ik medestudenten gaan interviewen over hoe zij hun afstuderen zagen en waar ze tegenaan liepen. De een vertelde dat hij enkel ’s nachts kon werken en daardoor overdag heel moe was. Een ander vertelde dat haar hele kamer vol post-its hing. Naar aanleiding van die gesprekken ben ik een soort conceptuele portretten van ze gaan maken. Daarmee legde ik eigenlijk de basis voor het werk dat ik later zou gaan doen.’

Quote
‘Een van mijn eerste opdrachtgevers was Quote. Ze vroegen me om ondernemers te fotograferen die het heel goed deden. Die mensen op kantoor fotograferen was niet iets wat mij direct aansprak, dus wilde ik er mijn eigen draai aan geven.

De eigenaar van babyflessen-bedrijf ­Difrax fotografeerde ik zo dat het leek alsof hij in een babyfles zat. Ook was er een soort wetenschapper met een verschrikkelijk saai kantoor. De man was kaal en in de hoek zag ik opeens een cactusplant staan. Daarop heb ik hem zo gefotografeerd dat het lijkt alsof de cactus zijn kapsel is. Hij was er niet zo blij mee, haha. Bij Quote vonden ze het erg geestig.’

Helden
‘Mijn inspiratie komt voornamelijk uit de schilderkunst. Je kunt alles schilderen wat je wilt en het is leuk om die vrijheid ook in de fotografie te zoeken, terwijl dat eigenlijk niet kan. Ik kijk graag naar werk van surrealisten zoals René Magritte. Dan denk ik: hoe kan ik de vervreemding die hij in zijn schilderijen heeft vertalen naar de fotografie? Ik zet de toeschouwer van mijn foto’s graag op het verkeerde been.

Zo vertelde een van de studenten bij mijn afstudeerproject dat ze heel gestrest was. Haar heb ik uiteindelijk geportretteerd met enorm statisch haar. Voor mij klopte dat met haar verhaal. Tegelijk ontneem ik de kijker niet de kans om zelf het beeld te interpreteren. Het mag er nooit te dik bovenop liggen.’

Niets is leuker dan een plan bedenken en achteraf zien dat het gelukt is

Photoshop
‘Het is niet zo dat ik wars ben van Photoshop. Als ik vind dat een prullenbak in beeld storend is haal ik die natuurlijk weg. Ook retoucheer ik een beetje. Maar die rare vervreemding in mijn foto’s wil ik liever handmatig bereiken. Niets is leuker dan een plan bedenken en achteraf zien dat het gelukt is.

Bij de foto die ik maakte van Michiel Romeyn besloot ik iets met lange armen en benen te doen. Daarvoor heb ik een enorme lap zwarte stof naar de kleermaker gebracht om een soort mouw van te maken. Aan de zijkanten stonden twee assistenten die hun handen erdoorheen staken waardoor het leek alsof dat de handen van Michiel waren. Een grappig effect.’

Volkskrant Magazine
‘Ik werd zomaar gebeld door Volkskrant Magazine. Sanne Wallis de Vries portretteren was mijn eerste opdracht. Zij is een soort alleskunner en daarom fotografeerde ik haar met allerlei extra benen en armen. In het begin vond ik werken voor Volkskrant Magazine spannend, maar ze waren enthousiast over wat ik deed. Inmiddels krijg ik carte blanche.

Met een fotoshoot ben ik wel even bezig. Mensen moeten minstens een dagdeel reserveren. Niet iedereen heeft daar zin in en daarom word ik zelden gekoppeld aan bijvoorbeeld drukke politici. Vaker zijn het theatermensen, acteurs, schrijvers of cabaretiers: die kunnen de lol wel inzien van zo’n creatief proces.’

Tegenzin
‘Oud-presentator Dennis Storm was de enige die er niet zo’n zin in had. In die tijd deden er allemaal geruchten over hem de ronde en hij had besloten om één interview te geven aan Volkskrant Magazine. Aan de telefoon was hij al vrij streng en liet weten weinig tijd voor me te hebben. Na dat gesprek dacht ik: hoe moet ik dit doen? Toen dacht ik aan een studiegenoot die ik ooit eens in de schaduw heb gefotografeerd. Dat leek me een mooie symboliek. Dennis wilde de spotlight niet meer, dus dan zou ik hem letterlijk in de schaduw plaatsen. Tijdens de shoot draaide hij 180 graden om en is uiteindelijk drie uur gebleven. Hij vond het mooi dat ik met zoveel aandacht werkte.’

Illusie
‘Ken je het schilderij Vrouw met Kraai van Picasso? Die vrouw heeft hele lange vingers en hoge rechte schouders. Als ik zo’n schilderij zie, fascineert dat me. Dan denk ik meteen: hoe kan ik dat effect creëren? Dan ga ik een set bouwen, een silhouet tekenen en uitknippen en iemand daarin zetten. Om te zien wat er ontstaat en of ik inderdaad daarmee een lichaam kan vertekenen. Ervoor kan zorgen dat het lijkt alsof mensen hele hoge schouders hebben of juist geen onderarmen meer. Ik vind het leuk als je niet meteen begrijpt wat je ziet als je naar mijn foto’s kijkt.’

Ik voel steeds meer de behoefte om vrij werk te gaan maken

Concept
‘Dat verzin ik ruim van tevoren. Het liefst met een moodboard. Dan heeft de geportretteerde ook een idee wat er van hem/haar verwacht wordt. Meestal ga ik me eerst verdiepen in de persoon en dan ontstaat er een plan. Soms ook heel simpel. Zo mocht ik illusionist Hans Klok fotograferen. Dan heb ik meteen allemaal ideeën.

Met de serie “What Remains” heb ik - geïnspireerd op Vrouw met Kraai en de onaffe schetsen van lichamen van Egon Schiele - allerlei mensen gefotografeerd met ledematen die door muren steken. Op het idee van verhullen ga ik dan doorborduren, experimenteren in mijn studio en testshoots doen met mijn stagiair. Zo zoek ik naar het beste idee. Uiteindelijk heb ik Klok onder andere in een doos gefotografeerd.’

Toekomst
‘Ik voel steeds meer de behoefte om vrij werk te gaan maken. Maar daar is wel discipline voor nodig. Het is simpelweg makkelijker om te reageren op opdrachten en daarmee aan de slag te gaan. Maar ik wil het wel. Al is het maar omdat ik genoeg ideeën heb. De expositie “New Vision 2023 – On the Edge”, die ik eind vorig jaar met collega Anne Claire de Breij organiseerde in het Amsterdamse Atelier K84, heeft dat nog meer getriggerd.

Voor die tentoonstelling ben ik uitgebreid door mijn werk gegaan. Waar het soms voelt alsof ik allemaal losse klusjes doe die niks met elkaar te maken hebben, zag ik nu sterk de samenhang. Ik heb een eigen signatuur en wil me daarin blijven ontwikkelen.’