Fan van de gekloonde stem (maar…)

Ze klinken aardig overtuigend, de stemklonen die de Volkskrant onlangs liet maken van de voormalige Amerikaanse president Barack Obama, zangeres Adele en hoofdredacteur Pieter Klok. Als ‘haakje’ bij een artikel over gekloonde stemmen, voeren de drie een kort gesprek met elkaar, in het Nederlands. Vrijwel meteen wordt duidelijk dat ze niet écht met elkaar praten, maar dat het een computer is die je hoort.

Die computer kan Barack, Adele en Pieter Klok alles laten zeggen wat degene die achter de knoppen zit wil. Hij of zij hoeft alleen maar zinnen of woorden in te typen. De kunstmatige intelligentie (AI) doet de rest. De AI heeft daarvoor eerst een berg audio van de sprekers geanalyseerd en heeft geleerd hoe de eigenaren van die stemmen spreken. Aan de hand van die informatie bootst de AI de stemmen na.

Niet meer wankel
Zulke stemklonen zijn niet nieuw. Een paar jaar terug liet ik mijn eigen stem ook al klonen, eerst in het Engels en daarna in het Nederlands. Maar waar de mijne nog wankel was, beginnen de robotstemmen inmiddels erg goed te worden. En dat levert aardige toepassingen op. Ook voor de journalistiek.

Zo zou Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok zijn eigen podcast kunnen laten inspreken door zijn stemkloon. Al kan die dan niet – zoals een persoon in een echt gesprek – afwijken van een script. Bij NRC laten ze sinds een paar maanden gekloonde stemmen van redacteuren verhalen voorlezen op de website. De stemmen klinken warmer dan de standaard robotstemmen en ze zijn herkenbaar voor de lezer. En ze werken goed: de hond van een van de redacteuren die zijn stem liet klonen, slaat ook aan op de nepstem.

In Hollywood zijn ze ook fan van de gekloonde stem. Daar gebruiken ze stemklonen onder andere om films en series na te synchroniseren in andere talen. Met dezelfde techniek kunnen stemacteurs straks ook na hun dood nog verder ‘spelen’ in series en films. James Earl Jones, die wereldberoemd werd als de stem van Star Wars-slechterik Darth Vader, verkocht al zo’n licentie op zijn stem.

Maar de opkomst van stemklonen leidt in Hollywood wel tot de angst dat stemacteurs in de toekomst vervangen gaan worden door hun eigen stemklonen. Die angst lijkt ook reëel, nu blijkt dat van acteurs steeds vaker verwacht wordt dat ze de rechten op hun stem overdragen. Het is een van de redenen dat de Amerikaanse filmindustrie nu plat ligt door stakingen.

In Nederland speelt de discussie over het overdragen van stemmen nog niet. Wij zijn doorgaans ook wat netter dan de Amerikanen, wat dit soort zaken betreft. Maar de manier waarop media-organisaties zich de afgelopen decennia steeds meer rechten van freelancers zijn gaan toe-eigenen, mag wel als een waarschuwing gelden. Hoewel gekloonde stemmen heel nuttig kunnen zijn in ons vak, is vinger aan de pols houden wel een goed idee. Want eenmaal weggetekende rechten, krijg je niet zomaar weer terug!