Documentairemaker Max Vessies: ‘Respect voor vastberadenheid bedreigde journalisten om door te gaan’

Sander Schimmelpenninck vertelt over de dagelijkse confrontatie met doodswensen en bedreigingen via sociale media, Paul Vugts deelt zijn beklemmende verhaal over de concrete signalen dat er een moord op hem gepland werd en de heftige periode waarin hij moest onderduiken en Tara Lewis vertelt over de roerige periode van bedreigingen aan haar adres, nadat ze schreef over hooligans van Feyenoord. Ze bleek in haar eigen huis niet langer veilig te zijn.

Sander, Tara en Paul spreken openhartig over hun ervaringen, die van intimidatie, laster tot doodsbedreiging bepaald niet mals zijn. Was het lastig ze te overtuigen mee te werken?
“Tijdens de researchfase voorafgaand aan de documentaire heb ik met veel bedreigde journalisten gesproken. De meesten gaven aan dat zij niet willen meewerken. Tegelijk volgde daarna de opmerking dat het ‘goed en belangrijk’ was dat de documentaire gemaakt ging worden. Ze vreesden echter dat de bedreigingen na hun medewerking zouden verergeren.

Dit zegt ontzettend veel over de ernst van het probleem. Bij Sander en Paul ging het vrij makkelijk, zij hadden allebei het idee: ja, hier heb ik wel wat over te vertellen. Met Tara heb ik een stuk langer contact gehad voordat zij instemde om haar verhaal te delen. Ik ben alle drie de journalisten ontzettend dankbaar voor hun openhartigheid.”

Lees ook: Rotterdamse columnist dagenlang bedreigd na column over ‘Roze Kameraden’ van Feyenoord

Je bent als interviewer niet te horen in de voice-overs, toch waren de gesprekken (de hond uitlaten in Zweeds park, stukje fietsen naar De Kuip, Vugts’ voetbalwedstrijd en karaokesessie) best intiem. Was dat een bewuste keuze?
“Dat is inderdaad een bewuste keuze. Voor mij was het van belang om Sander, Tara en Paul hun ervaringen te laten delen met de kijker, zonder interrupties van mij. We probeerden het te bereiken dat het zo persoonlijk mogelijk werd voor de kijker. Door met Sander een rondje te lopen door een park, creëer je een informele setting. Die context hielp bij het (nog) menselijker maken van de journalisten, waardoor de kijkers hopelijk een dieper inzicht krijgen in hun persoonlijke ervaringen en emoties.”

Was je geschokt over de verhalen? Hoe voelt het om tegenover iemand als Paul te zitten, die lange tijd zodanig bedreigd werd dat hij in een safehouse - ‘wel met vloerwarming!’ - moest onderduiken? Hij noemde het zelf al onwerkelijk, maar als interviewer?
“De verhalen van Paul, maar ook die van Tara en Sander, zijn stuk voor stuk onwerkelijk. Bij alle drie heb ik meermaals gedacht: maar… wat je nu vertelt is bizar. Als ik daar op doorvroeg, kreeg ik stuk voor stuk op een nuchtere manier antwoord.

Ik heb ontzettend veel respect voor alle journalisten die doorgaan ondanks bedreigingen, intimidatie en stalking. En in het bijzonder voor deze drie. Het is ongelofelijk dat een journalist enkel en alleen door zijn of haar werk bedreigingen ontvangt.”

Tara zegt dat ze eigenlijk wel in gesprek had willen gaan: opbellen en voorstellen het erover te hebben. Ben je geïnteresseerd in wat mensen drijft om in essentie wildvreemden zo te bedreigen?
“Het is in mijn ogen onbegrijpelijk dat je, wanneer je het niet eens bent met een mening, artikel… of wat dan ook iemand bedreigt. Dat Tara wel in gesprek zou willen gaan begrijp ik wel heel goed.

Want waar komt de haat vandaan? Wat voor mensen schuilen er achter de anonieme accounts en telefoonnummers? Als documentairemaker heb ik er nu voor gekozen om de focus echt bij de journalisten te leggen. Wie weet: voor een vervolg is het dichter bij elkaar brengen van de twee groepen wel een optie.”

Sander noemt in de documentaire sociale media ‘de pest van onze tijd’. Hoe schat jij de bijdrage in die sociale media in maatschappij en debat levert?
“Sociale media bieden een platform voor vrije meningsuiting en snelle informatie spreiding, maar helaas ook voor haatzaaierij en desinformatie. Voor mij is, ook door het maken van deze documentaire, duidelijk geworden dat de anonimiteit en het gebrek aan directe gevolgen op sociale media kunnen zorgen voor een negatieve invloed op gebruikers.

Sociale media zijn en blijven een krachtig instrument met zowel positieve als negatieve effecten, afhankelijk van hoe het gebruikt wordt. Helaas zie je in de verhalen van Tara en Sander dat de negatieve kant ook echt héél groot kan zijn.”

De titel van je documentaire is ‘Wat Is Het Waard?’. Alledrie de geïnterviewden stellen dat doorgaan nodig is. Voor de persvrijheid, voor de maatschappij. Is dat wat jou betreft het impliciete antwoord op je titel?
“De titel verwijst naar de waarde en het belang van persvrijheid in onze samenleving. Door de verhalen van Sander, Tara en Paul wordt duidelijk dat zij ondanks de risico’s en soms onder extreme druk hun werk blijven uitvoeren. Hun vastberadenheid om door te gaan benadrukt voor mij de onschatbare waarde van een vrije pers voor onze maatschappij.

De conclusie van de drie - “wij gaan door, omdat” - maakt duidelijk wat het voor hen betekent: de noodzaak om verhalen te blijven maken en te vertellen.”

De documentaire werd vorige week bij 2Doc uitgezonden. Heb je daar reacties op gehad?
“Wij hebben heel veel reacties ontvangen op de documentaire, het was vrij overweldigend. Van journalisten, recensenten, eindredacteuren en de kijkers van NPO 2. Het maakte veel los op bijvoorbeeld Twitter/X, de radio en in podcasts. Ons doel, het aankaarten van dit probleem lijkt hiermee gelukt.

Veel van de reacties waren zeer positief en gingen over het belang van de documentaire. Daarnaast waren er ook berichten op bijvoorbeeld X over Sander Schimmelpenninck. Deze berichten waren enorm haatdragend richting hem. Ze waren puur gebaseerd op zijn deelname aan de documentaire, want de meeste berichten werden geplaatst vóór de uitzending.”

Heb je nog nieuwe producties in de steigers?
“Er zijn zeker nieuwe projecten in de maak. Hierover ga ik alleen nog niet in detail treden, maar wat ik wel al kan zeggen is dat het opnieuw zal gaan om maatschappelijke thema’s.”