foj 2019

— vrijdag 23 januari 2015, 14:26 | 0 reacties, praat mee

De Turkse paradox

© astrid van unen/u-producties

Begin januari werden in Turkije twee Nederlandse journalisten, Frederike Geerdink en Mehmet Ülger, gearresteerd. Ook maakt de regering Erdogan correspondenten uit andere landen het leven zuur. Kunnen buitenlandcorrespondenten hun werk nog wel doen?

Turkije-correspondent Frederike Geerdink (Independent, NTR Radio, Het Parool, De Groene Amsterdammer) krijgt op 6 januari onverwacht bezoek van acht gewapende agenten van de Turkse antiterrorisme-eenheid. Ze doorzoeken haar huis in de Koerdische hoofdstad Diyarbakir en Geerdink moet mee naar het politiebureau. De aanklacht luidt: ‘het maken van propaganda voor een terroristische organisatie’. Na een paar uur wordt ze vrijgelaten omdat, zo blijkt later, de minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders die op dat moment in Turkije op bezoek was, druk heeft uitgeoefend.

De zware aanklacht – gebaseerd op de even schimmige als rekkelijke terrorismewetgeving – is sinds 1995 niet meer van stal gehaald bij een buitenlandse journalist.

Het onderzoek loopt nog, maar Geerdink trekt zich er weinig van aan. ‘Natuurlijk was mijn arrestatie intimiderend, maar ik ben niet bang. Het is niet slim dat ze mij zo in de kijker spelen. “Kom maar op”, denk ik. Ik voel me beschermd door de Nederlandse regering en ik weet dat ik niets strafbaars doe.’

De Turkse regering denkt daar anders over. Een journalist die een foto op Twitter zet van iemand met een Koerdische vlag kan een beschuldiging van terroristische propaganda tegemoet zien. ‘Mijn Turkse en Koerdische collega’s worden hiervoor vastgezet.’

Het is ‘volstrekt willekeurig’ wie ze op welke gronden aanhouden, is Geerdinks’ ervaring. ‘Ik interviewde recent een Koerdische leider met een vlag in zijn hand, en ik schrijf kritische opinies op de onafhankelijke Turkse site diken.com.tr. Maar of dat de reden is dat ik ben gearresteerd weet ik niet.’

Geerdink blijft werken zoals voor de arrestatie. Ze is alleen iets voorzichtiger geworden met twitteren over waar ze zich bevindt. ‘Ik meld niet meer dat ik een interview heb in de theetuin.’

Een dag na de arrestatie van Geerdink werd ook de Nederlandse journalist en documentairemaker van Turkse komaf, Mehmet Ülger (onder andere EenVandaag en Altijd Wat) opgepakt nadat hij vluchtelingen uit de zwaar door IS gebombardeerde stad Kobani had gefilmd die aan de Turkse grens worden opgevangen. Officieel werd hij aangehouden vanwege foto’s die hij in september 2013 maakte tijdens de rechtszaak tegen de Turks-Nederlandse journaliste Füsun Erdoğan, voormalig hoofdredacteur van de linkse zender Özgür Radyo. Deze rechtszaak werd compleet aan het beeld onttrokken door een haag van militairen. ‘Het leek wel Chili in de jaren ’70. Dat wilde ik in beeld brengen. Ook andere journalisten gebruikten hun camera’s. Ik ben als enige opgepakt.’ Net als Geerdink werd hij als gevolg van Koenders’ aanwezigheid snel weer vrij gelaten.

Journalistiek in Turkije is ook zonder regering aan je broek al moeilijk genoeg, vindt Geerdink. Hoe moet je bijvoorbeeld hoor en wederhoor toepassen als je van tevoren weet dat de regering nooit wat zegt als de berichtgeving haar onwelgevallig is. De Koerdische kwestie, waarover ze veel schrijft, is voor de Turkse regering per definitie onwelgevallig. Het brengt haar soms in conflict met redacties, die ook willen dat ze zo min mogelijk anonieme bronnen gebruikt. ‘Maar juist in een gepolariseerd land als Turkije zijn mensen niet snel geneigd “on the record” te praten.’ Ze trekt anonieme aanwijzingen daarom zelf na. Zoals bij de vernieling van vermeende cannabisvelden van de PKK nabij Diyarbakir. Ze had slechts één aanwijzing: dat de velden vaak ‘pal naast de weg’ liggen. Ze ging op onderzoek uit, maar het zoeken werd belemmerd door de drones die boven haar hoofd cirkelden, op zoek naar de daders. Enkele maanden later keerde ze terug en zag de vernielde velden alsnog met eigen ogen.

Ülger voelt zich vooral gedwarsboomd door de Turkse autoriteiten die het foto-incident wellicht aangrijpen om hem weg te houden van kinderarbeid, waarover hij documentaires maakte, of van de gevluchte kinderen uit Kobani. Maar ook zou de Gülen-beweging zomaar achter zijn arrestatie kunnen zitten – om de regering een hak te zetten. ‘Daar kom je nooit achter.’

Ülger, die maximaal een half jaar celstraf kon krijgen, maar inmiddels is vrijgesproken, is niet van plan zich te laten intimideren. ‘Ik ben geen held. Ik zoek de confrontatie niet. Liever doe ik gewoon mijn werk. En als ik in de bak kom kan ik altijd nog schrijven.’

Nog niet zo lang geleden hadden buitenlandse journalisten bijzondere voorrechten in Turkije die hun collega’s uit het land zelf niet kenden. Die status aparte is nadat eind 2013 het corruptieschandaal aan het licht kwam – waarbij zonen van ministers werden gearresteerd en waar Erdogan mogelijk zelf bij is betrokken – aan het verdwijnen. Hierna beweerde Erdogan veelvuldig dat ‘buitenlandse machten’ en sympathisanten van de Gülen-beweging verantwoordelijk zijn voor het smeden van complotten tegen zijn regering. ‘Buitenlandse correspondenten worden sindsdien steeds meer geïntimideerd en soms voor spionnen uitgemaakt’, stelt correspondent Marc Guillet (onder meer AD, BNR Nieuwsradio en FD.nl).

Dat begon in februari 2014 met de deportatie van de Azerbeidjaanse journalist en blogger Mahir Zeynalov (onder meer columnist voor Al Arabiya) vanwege kritische tweets over de regering. Onder begeleiding van politie werd hij op het vliegveld gezet en terug gestuurd naar de Azerbeidjaanse hoofdstad Bakoe.

Een paar maanden later was er de mijnramp in Turkije, die 301 levens kostte. ‘Scher dich zum Teufel, Erdoğan’ (‘Loop naar de hel, Erdogan’) kopte Der Spiegel op zijn website. Een quote van een mijn­werker die kwaad was over Erdogans’ uitspraak dat mijnongelukken er nu eenmaal bij horen. AKP-aanhangers – de partij van Erdogan – zagen het als een directe belediging van de premier en startten een venijnige twittercampagne. Der Spiegel-reporter Hasnain Kazim werd hierop zó vaak met de dood bedreigd, dat het tijdschrift besloot hem terug te halen naar Duitsland.

In juni 2014 is CNN’s Turkije-correspondent Ivan Watson aan de beurt. Erdogan maakt hem publiekelijk uit voor ‘geheim agent’ vanwege Watsons’ live uitzending van de Gezi­park protesten – een groot sociaal oproer in Istanbul in 2013. Daarop besluit CNN Watson, na twaalf jaar correspondentschap, terug te halen omdat het te gevaarlijk wordt.

Bovenstaande incidenten vormden volgens Guillet de opmaat naar de arrestatie van Geerdink. Hij verwacht dat het klimaat voorlopig alleen nog maar meer intimiderend wordt. Ook correspondent Jessica Maas (De Persdienst, Leeuwarder Courant, Dagblad van het Noorden) oordeelt dat Turkije ‘hard achteruit’ holt qua democratie. ‘Ik ben optimistisch maar vraag me de laatste tijd af of we over vijf jaar nog ons werk kunnen doen. Turkije is nu al een politiestaat en wordt met de dag minder tolerant. Mijn moeder zegt soms: “Schrijf toch niet zo scherp over Erdogan”, maar ik wil niet toegeven aan zelfcensuur. De grens ligt bij de veiligheid van mijn gezin’.

Guillet ziet een steeds ‘onverbiddelijker’ Erdogan als het gaat om kritiek op zijn regering. ‘Merkwaardig is dat Erdogan bij zijn aantreden democratische hervormingen doorvoerde en de politieke invloed van het leger terugbracht. Er mocht ineens kritiek op Ataturk worden geleverd en de Armeense genocide mocht benoemd. Dat was vroeger ondenkbaar.’ Guillet noemt het de Turkse paradox. ‘Er is meer vrijheid van meningsuiting maar minder persvrijheid. Journalisten die Erdogans’ regering bekritiseren krijgen te maken met zijn publiekelijke toorn waarna de gigantische AKP-aanhang in actie komt met lastercampagnes. De binnenlandse kranten bespeelt hij op een andere manier. Deze zijn veelal in handen van conglomeraten die ook in andere sectoren werken en moeten tenderen naar overheidsopdrachten. Bedrijven die niet-regeringsgezinde media in hun stal hebben kunnen het bij die aanbestedingen wel vergeten.’

Bekijk meer van

Actueel

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.