De Schepping van Auke Zeldenrust: over zwijgen en het effect op researchen

Het begon met een eigenaardig verhaal over een oude Duitse barak, in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter in de duinen van Ameland neergezet. Vanaf hier tuurden soldaten van de Wehrmacht over de Noordzee om eventuele geallieerden te signaleren en tegen te houden.

Na de bevrijding verbouwt het Friese verzet de houten keet tot een vakantiehuis voor weduwen van gedode vrijheidsstrijders. Moesten de vrouwen hier op het strand hun verdriet wegspoelen in de schuimkoppen van de zee? Zou de westenwind hun tranen kunnen drogen? Intrigerende vragen die me een paar jaar geleden de weg wezen naar een diepgravend onderzoek en uiteindelijk het boek Oorlogstranen op Ameland.

Uitwaaien op een waddeneiland geeft ook nu nog licht en lucht, net als toen voor weduwen en hun kinderen. Hun mannen en vaders werden in de Tweede Wereldoorlog gefusilleerd, gevangen gezet of naar kampen gedeporteerd. Leden van de ondergrondse die de nazi’s terroristen noemden. En dus ligt een geuzennaam voor dit zonderlinge vakantieverblijf voor de hand: De Terrorist. Tussen 1946 en 1953 mogen de getraumatiseerde gezinnen hier twee weken gratis op vakantie.

De vrouwen proberen op Ameland hun oorlogstranen te bedwingen en sterk te zijn voor hun zonen en dochters. ’s Avonds wanneer de jongens en meisjes op bed liggen, delen ze elkaars verleden en gemis in de conversatiezaal. De weduwen huilen hier maar ze breien er ook, doen spelletjes en zingen uit volle borst bij het huisorgeltje. De Terrorist herbergt het allemaal.

Het onderzoek leverde bijzondere gesprekken op met tientallen kinderen die nu allemaal rond de tachtig jaar zijn. ‘Ik heb mijn vader nooit gekend, maar ik mis hem nog elke dag’. Van hun moeders krijgen ze vrijwel niks te horen. Ze willen de nieuwe generatie niet belasten met hun verlies, maar vergeten dat dit geheim nog tientallen jaren lang zal dooretteren in hun eigen leven en dat van hun familie.

Zwijgen, dat was het devies, wat speurwerk naar het reilen en zeilen van dit vakantiehuis bemoeilijkte. Gelukkig boden de archieven een kijkje door een kier naar deze geschiedenis, vooral de verslagen van tante Truus bleken een gouden vondst. De oud-koerierster en directrice van De Terrorist beschreef in haar psychologische rapportages de gasten van het verblijf. Dankzij tante Truus heb ik zo tientallen huisvrouwen die in tegenstelling tot hun mannen de annalen niet haalden, leren kennen en een gezicht gegeven.

En gelukkig stuitte ik op het gastenboek dat alle vakantiegangers trouw met bedankjes en gedichten volschreven. ‘Dat wij nog zo onbezorgd konden zijn, niemand van ons die dat wist, de zorgen verdwijnen, in dat huis met de naam Terrorist.’ Terug op de vaste wal ontdekten ze dat de oorlog nog niet voorbij is, nog lang niet.