De schepping: Lara Aerts over een collectief misverstand

‘Hoe kan dit!’ en: ‘Dit moet stoppen!’ Door het zien van de tv-serie Geslacht! van Raven van Dorst in 2017 was ik tot de ontluisterende ontdekking gekomen van een collectief misverstand, namelijk dat de mensheid louter bestaat uit mannen en vrouwen.

Het project Intersekse - 1 op de 90 begon in 2017 met verontwaardiging over dit misverstand, en het onrecht dat eruit voortvloeit. Raven van Dorst, niet bepaald de meest introverte persoon op aarde, had diens intersekse variatie tot dan toe geheim gehouden, net als vele andere mensen die geboren zijn met een lichaam dat niet in het hokje man of vrouw past, maar biologische kenmerken heeft van beide. En die geheimhouding, zo blijkt uit elk onderzoek, is traumatiserend.

In de afgelopen vijf jaar is vanuit aanvankelijke irritatie een veelkoppig monster ontstaan

Vanwege de gevoeligheid rondom het thema besloot ik eerst intersekse personen te leren kennen, zonder meteen iets te gaan publiceren. Ik voer mee op een intersekse boot tijdens de Canal Pride in Utrecht en bezocht geregeld demonstraties en evenementen rondom intersekse mensenrechten. Gaandeweg leerde ik steeds meer intersekse personen kennen met verschillende ervaringen. Over een ding waren ze het eens: de maatschappij moet weten dat zij bestaan.

Gedurende de afgelopen vijf jaar is vanuit die aanvankelijke irritatie een veelkoppig monster ontstaan. Samen met productiebureau Prospektor en streamingsdienst Videoland ontstond een korte documentaire over Wen Long, een negenjarig intersekse kind. In samenwerking met Oorzaken Academy en de VPRO vertelden drie intersekse personen over hun ervaringen in de podcast 1 op de 90. Verschillende collega-journalisten publiceerden over het onderwerp. En op de achtergrond ontstond samen met weer een nieuwe producent, Stichting Open mind, het idee voor een master piece: een reizende portretserie waarin 21 intersekse personen hun verhaal vertellen en krachtig worden geportretteerd door fotograaf Ernst Coppejans.

We hoorden hoe eenzaam een geheim maakt, hoe pijnlijk het is als je niet mag beslissen over je eigen lijf

De keus voor Ernst was niet geheel toevallig. Als gay man heeft hij persoonlijke ervaring met taboe en geheimhouding en de rode draad in zijn werk is het krachtig en kleurrijk portretteren van mensen die een emancipatiestrijd voeren. Op gezette tijden reden Ernst en ik kriskras door Nederland en België om mensen thuis, in een veilige setting, te interviewen en te portretteren. Hun verhalen sloegen elke keer in als een bom. We hoorden hoe eenzaam een geheim maakt, hoe pijnlijk het is als je niet mag beslissen over je eigen lijf. Velen hadden als kind operaties ondergaan die medisch gezien niet noodzakelijk waren. Maar soms waren we ook opgelucht op de terugweg, als we bij een jong gezin waren geweest waar het oude protocol geen voet aan de grond had gekregen en waar het kind aan iedereen mocht vertellen dat het intersekse was.

Het resultaat bestaat uit 21 levensgrote tentoonstellingsborden met daarop portretten en interviews van intersekse personen tussen de 2,5 en 81 jaar. De expo gaat komende jaren door het land reizen. Daarnaast is er een binnententoonstelling, een magazine, een website (in productie) en een impact-programma van onder andere theatermaker Marleen Hendrickx en kunstenaar Sharan Bala. Alle verhalen die de afgelopen vijf jaren zijn verzameld geven nu context bij de actualiteit.

Want laat intersekse toevallig hoog op de politieke agenda staan. Een kamermeerderheid is voorstander van een verbod op genitale operaties op intersekse kinderen en nog voor de zomer komt de minister van OCW met een plan hoe hiermee om te gaan. Het is te hopen dat ze in Den Haag meekijken met het project.

Kijk hier voor meer informatie over dit project.

Lara Aerts