website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

De onwaarschijnlijke terugkeer van Ton F. van Dijk

Mark Koster — Geplaatst op vrijdag 28 september 2018, 11:00

© TRIK

Interview Hij was een gevreesde televisiejournalist, die hoofdredacteur werd en naam maakte als bestuurder bij de publieke omroep. Toen werd hij ziek. Maar Ton F. van Dijk is terug als politieke tegellichter. Vanuit zijn ziekbed.

Hij komt in slippers de trap af, in spijkerbroek en in een polo. De blauwe ogen staan helder, op de wangen een driedagen baard. Hij loopt rechtop en oogt energiek. Aan niets is te zien dat Ton F. van Dijk (1962) een man in blessuretijd is.

In de eetkamer ligt het weekblad Privé opengeslagen. Het gossipblad, dat deze nazomer met de Pechtold-scoop meer politieke invloed had dan menig Binnenhof-scribent die ijverig Kamerstukken uitpluist, is meegebracht door Jaïr Ferwerda. Jineks Binnenhof-Kuifje wipt af en toe langs om te kijken hoe de toestand is van zijn journalistieke maatje. En misschien ook wel om nog wat laatste nieuws op te halen, hier in Bergen.

De heer deze huizes die zich vanwege zijn gesteldheid veelal in een straal van één kilometer rondom de woning bevindt is soms beter ingevoerd dan Haagse verslaggevers die zich dagelijks onledig moeten houden met parlementaire vliegenafvangerij.

‘Ik hoef me niet met de waan van de dag te bemoeien en kan publiceren wanneer ik wil’, zegt hij. Tenminste als hij zich goed voelt.

Van Dijk is ernstig ziek en een deel van de dag bed­legerig. De oud-tv-journalist en voormalige Omroepman van het Jaar lijdt aan de ziekte van Bechterew, een aandoening waarbij gewrichten van het bekken en de wervelkolom chronisch ontsteken. Met als gevolg een leven vol aanhoudende pijn en tergende vermoeidheid.

‘Dit gesprek zal ook wel weer een aanslag betekenen’, zegt hij droog, terwijl hij voortgaat naar een tuinhuisje met loungebanken. De hond loopt kwispelend mee. Hij heeft twee glazen cola in zijn hand.

Al sinds zijn 30ste moet hij leven met dit lichamelijke gebrek, een mankement waarover hij nooit sprak en accepteerde als de belastingaanslagen in maart. ‘Ik had zoiets: het hoort erbij. Net doen alsof het er niet is.’

Dat ging lang goed, totdat hij in september 2015 letterlijk door zijn benen zakt. Van Dijk werkt – na een lange carrière als journalist, hoofdredacteur en NPO-bestuurder – als bestuursvoorzitter van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 als het gebeurt.

Tijdens de traditionele gondelvaart in Aldeboarn, waar hij als voorzitter een startschot moet geven, wordt hij geteisterd door een chronische pijnaanval. ‘Ik moest op de grond gaan zitten om de pijn te kunnen weerstaan.’ Strompelend bereikt hij het hotel, ondersteund door zijn vriendin. ‘Ik zei: het gaat niet meer. Het is klaar. Toen ben ik feitelijke gecapituleerd voor die ziekte.’

Van Dijk, oud-oorlogsverslaggever in voormalig Joegoslavië, geeft de strijd op. Negeren blijkt geen medicijn. ‘Ik voelde me al een half jaar extreem moe. De bedrijfsarts zei: “Je moet je ziek melden”, maar ik dacht: ik ben het boegbeeld van een project dus ik ga gewoon door. Maar het ging slechter en slechter. Ik voelde me als een auto waarvan de rem niet meer functioneert. Je trapt steeds harder op die rem, maar het heeft geen effect meer.’

Hij komt thuis te zitten, in Haarlem, waar hij nog nét niet samenwoont met zijn nieuwe vriendin. De alleenstaande vader met twee kinderen stort totaal in. ‘Ik was dodelijk vermoeid en bizar genoeg ging het alleen maar slechter toen ik was gestopt. Ik had roofbouw op mezelf gepleegd. Jarenlang. Ik werd zieker en zieker. Naar de voordeur lopen was al ingewikkeld. Alles was te veel!’

‘Ik had roofbouw op mezelf gepleegd. Jarenlang. Ik werd zieker en zieker’

Van Dijk gaat ziekenhuis in en ziekenhuis uit en test medicijnen om de pijn en vermoeidheid te bestrijden. Één medicijn maakt hem nog zieker helaas. Met het gebruik van een biologisch eiwit hoopt hij zijn haperende afweersysteem te kunnen attaqueren en de ontstekingen te kunnen bestrijden. Het bijeffect van het medicijn is dat zijn afweersysteem nog verder wordt lamgelegd en het de ontstekingen verergert. ‘Ik moest mezelf injecteren met dat goedje, maar het werd er niet beter door.’

Dan wordt hij héél concreet. Het is 13 januari 2016. Van Dijk voelt zich al vier maanden hondsberoerd en wordt ’s nacht verteerd door ondraaglijke buikkrampen. ‘ ’s Ochtends zegt mijn vriendin tegen mij: “Je moet naar de dokter”, waarop ik nog antwoord: Nou ik denk dat ik een laxeertabletje nodig heb. Ondertussen kreeg ik koorts en rillingen en begon ik te klappertanden.’

Bij de dokter worden zijn pols, hartslag en bloeddruk gemeten. De diagnose is zeer ernstig: als er niets gebeurt heeft Van Dijk niet lang meer te leven, stelt de witte jas vast.

De journalist met nul talent om zich aan te stellen blijkt in een ‘septische shock’ te verkeren, hij is zichzelf aan het vergiftigen wegens gebrek aan een intern afweersysteem. Even later ligt hij in een ambulance op weg naar het ziekenhuis. ‘Ik bleek een geperforeerde darm te hebben. Het gebrek aan afweer had ook mijn ingewanden aangetast. Als je dáár niks aan doet, ben je dood’, zegt hij ogenschijnlijk onderkoeld. ‘Dat proces was al in werking gezet.’

Daarna komt hij naar eigen zeggen terecht in een ‘slechte film’. Hij wordt binnengereden op een operatiekamer. ‘Daar stond een zuster met een viltstift. Die zei: “We moeten nog even het stoma aftekenen.” Een ander stond met een meetlatje, er werd wat op mijn buik gekriebeld. Toen zei de dokter: “Daar is geen tijd meer voor”.’

‘Drie uur later wordt hij wakker op de operatiekamer met “een zakje’” op zijn buik’, zegt hij. ‘Het was heel kritiek, maar ik had dat helemaal niet door. De ernst van de situatie had ik niet geïnternaliseerd. Ik wist wel wat een stoma was, maar niet echt. Er komt een stuk rauwe darm uit je buik met ontlasting. Daar heb je helemaal geen vat op. Met een zakje probeer je dat op te vangen.’

De dag erna beleeft hij als ‘de zwartste dag’ uit zijn leven. Die nacht ligt hij bij te komen uit een morfineroes en voelt aan zijn buik. Nat. ‘Ik kon dat helemaal niet plaatsen tot ik een moment van helderheid van geest kreeg. Hè get, dat stomazakje. Dat lekte.’

Hij roept om hulp, maar een verpleegster kan hem niet bijstaan wegens nog ernstiger gevallen op de zaal. ‘Tot vroeg in de ochtend heb ik in mijn eigen ontlasting gelegen. Dat was het einde. Het was mensonwaardig.’

’s Ochtends onder de douche beseft hij in welke hel hij is terechtgekomen. ‘Ik heb alleen maar liggen janken. Zó erg dat de verpleegsters stilvielen als ze bij me waren. Ze durfden niet eens meer te vragen hoe ik me voelde, want als ik zei hoe ik me voelde, dat barstte ik in huilen uit en zaten de dames weer een kwartier naast mijn bed.’

Van Dijk, net negen maanden in een opbloeiende relatie, ziet zichzelf daar liggen. ‘Je wordt in één klap ontdaan van je seksualiteit. Je bent weer een baby. Je bent niet meer in staat het meest elementaire te doen’.

Hij valt even stil: ‘Ik had nog het perspectief dat het opgelost zou kunnen worden.’ Nu tikken er seconden weg: ‘Ik keek daar uit het ziekenhuisraam en zag een flatje met schotels. Ik dacht: ik zou daar mijn leven wel willen wonen als ik maar géén stoma hoef.’

Van Dijks uitwendige ontlastingskanaal mag pas na drie maanden worden verwijderd, omdat hij eerst moet aansterken voor een dergelijke ingreep. ‘Voorwaarde voor de operatie was dat ik een half uur moest kunnen lopen. Dus ik oefenen. Eerst een paar minuten dan tien minuten. Fietsen op de hometrainer.’

Als hij op de intensive care wordt binnengereden voor de operatie, schiet het leven aan hem voorbij. In dezelfde zaal sterft zijn vader drie jaar eerder. Aan een buikziekte.
Drie uur later wordt hij wakker. ‘Ik voelde op mijn buik. Het zakje was weg.’

Hij is een paar weken euforisch, tot hij een nieuwe klap te verwerken krijgt. Zonder het te weten is er een kwaadaardige tumor in zijn rechter nier gegroeid. Daar komt Van Dijk achter als hij de gegevens krijgt opgestuurd van een CT-scan van zijn darmen.

Die scans worden gemaakt omdat de pijn in zijn buik niet verdwijnt en artsen naar oorzaken speuren. ‘Ik kon die bestanden thuis openen en daar stond met zoveel woorden: u hebt kanker. Terwijl ik net dacht: ik heb het ergste gehad.’

Maar wéér ontsnapt hij aan de dood. De tumor is niet uitgezaaid en kan worden bestreden met nieuwe stralingstechniek, die de dodelijke cellen wegbrandt met een soort laser. Sindsdien krijgt hij iedere drie maanden een scan, een zwaard van Damcocles.

Van Dijk, terugkijkend: ‘Er ontstond een discontinuïteit in mijn leven. Op een gegeven moment kom je erachter dat er een verleden, een heden en een toekomst is. Met het verleden kon ik al nauwelijks meer dealen, dat was weg, het heden was overleven en de toekomst, tja…Het voelde alsof ik 70 was. Dat ik een pensionado was.’

Vrijwel gelijktijdig met het langzame herstel, gaan ook de raderen in zijn hoofd weer draaien. ‘Ik dacht ik moet weer wat gaan doen, anders word ik gek.’
Van Dijk lijkt op Philip Marlowe, de bedlegerige schrijver uit ‘The Singing Detective’ die zijn hoofd niet kan stilzetten en in bed begint te fantaseren over nieuwe avonturen.

Hoe ziek ook: in Van Dijk gromt de eerzuchtige journalist die een onmisbare bron wil zijn voor volk en vaderland. De voormalige met prijzen gelauwerde tv-journalist van onder meer Achter het Nieuws en Brandpunt begint aan een tweede leven als journalist vanuit zijn ziekbed. ‘Ik ben nog steeds een enorme calvinist die zich moet bewijzen’, zegt hij bijna schuldbewust.

Hij begint aanvankelijk met het schrijven van columns, een professie die de televisiejournalist eigenlijk niet beheerst. Volkomen laconiek: ‘Voor 100 euro had ik een websiteje de lucht in gegooid’, zegt hij doelend op zijn egoblog F-site.nl.

Al vrij snel wordt de site gevonden als Van Dijk aantoont dat VVD-Europarlementariër Hans van Baalen aan belangenverstrengeling doet wanneer blijkt dat de auto­woordvoerder ook commissaris is bij Mercedes Benz. ‘Ik dacht nog: moet ik de de Volkskrant tippen met dit nieuws? Maar dat was niet nodig, want het bericht stond binnen een uur overal en twee uur later gaf Van Baalen zijn nevenfunctie op. Ik ontdekte dat je als journalist niet meer nodig hebt dan je hoofd, een computer en een verbinding met internet.’

F-site.nl wordt al snel ‘Seelenmassagen’ voor de journalist. ‘Het schrijven werd een ontsnappingsritueel. Het hield me op de been en de gedachte kwam terug: je doet weer mee. In het begin dacht ik nog wel: stelt het iets voor al die meninkjes? Waar doe ik het voor? Je verzinkt in zelfmedelijden, zeker als je zelf alles op Twitter moet zetten om het aan te jagen. Al die stadia ga je door.’

‘Het schrijven werd een ontsnappingsritueel’

Maar nu is hij een eenmansnieuwsguerrillaleger. ’s Ochtends om half negen, als hij een beetje fit wakker wordt, klapt hij in bed zijn laptop open en speurt hij naar onderwerpen. ‘In het begin was het nog moeilijk om zo’n stuk te schrijven. Als tv-journalist heb je een beperkt vocabulaire. Soms las ik iets terug en dacht ik: die zinsconstructies lijken wel héél erg op elkaar.’

Maar na twee jaar zelfstudie is hij uitgegroeid tot een gevreesde Haagse onthuller. Van Dijk maakt naam met onthullingen over het betaalde vliegreisje van Pechtold naar Oekraïne en kielhaalt na Van Baalen ook VVD-kamer­lid Han ten Broeke. De thuisjournalist floreert door de wet van de remmende voorsprong.

‘Ik kan me laten leiden door mijn eigen nieuwsgierigheid en ben bevrijd van scoringsdrift. Ik hoef niet zo nodig meer. Je ziet nu zaken die je anders niet ziet.’
In het geval van Ten Broeke stuit hij op het nieuws over de ‘ongelijkwaardige relatie’ met een ex-medewerker nadat oud-fractieleider Zijlstra hem per ongeluk opbiecht dat er een integriteitsonderzoek speelde naar deze kwestie.

Van Dijk, die al eerder politici als Elco Brinkman (‘Arscop-affaire’), Frits Bolkestein (‘beste Els brief’) en de Duitse deelstaatpresident Johannes Rau (werkte met een ex-Nazi als adviseur) in verlegenheid bracht, hangt nu weer aan broekspijpen.

Sinds twee maanden schrijft hij exclusief voor HP/De Tijd; een bewuste keuze. Met hoofdredacteur Tom Kellerhuis heeft hij een afspraak dat hij levert wanneer hij wil, een deal zonder redactionele pressie dus. ‘Ik heb geen tijdsdruk of een chef die tegen me zegt dat ik een stuk moet inleveren. Ik kan het doen op mijn eigen condities. Ik ben een soort hobbyjournalist. Theodor Holman adviseerde me nog om de Volkskrant of NRC te benaderen, maar dat is me veel te corporate. Een baas is voor mij een heel ingewikkeld iets. Bovendien: HP/­­De Tijd is onafhankelijk.’

De totale vrijheid bevalt hem zeer en maakt zijn werk beter, constateert hij. Anders dan vroeger is hij niet langer uit op het hoofd van een in diskrediet geraakte politicus en durft hij te wachten om een onthulling te publiceren. In de zaak-Ten Broeke gaf hij de politicus lang de gelegenheid om zijn kant van het verhaal te doen. ‘Hij kon ontsnappen door openheid te geven, maar hij koos ervoor om zich te houden aan een geheimhoudingsclausule. Na lang beraad, ook met Kellerhuis, hebben we besloten om het toch te publiceren.’

Het opsporen van scoops maakt hem ‘mentaal weerbaar’, zegt hij. ‘Ik maak weer onderdeel uit van iets. Met mijn intellectuele vermogens is niets aan de hand. Nu ben ik in de situatie dat ik van mijn zwakte mijn kracht heb gemaakt. Mijn geest is bevrijd.’

De catharsis heeft hem ook dichter bij God gebracht. Van Dijk werd opgevoed in een vrijzinnig hervormd Haarlems milieu, maar bij hem was het geloof in God al heel lang op reces. Toch wordt hij ten tijde van zijn ziekte spiritueel geraakt als hij constateert dat twee ­EO-directeuren, die hij kent uit zijn tijd als NPO-bestuurder, een schema hebben opgesteld om hem te bezoeken. Van Dijk, die tot nu zakelijk vertelt, schiet ineens vol. ‘Toen zij dus elke week aan mijn bed stonden dacht ik wel: je hebt altijd gevraagd om een teken van God. Kennelijk ziet die liefde er zo uit. Je gaat kapot en dan zijn er toch mensen die om je geven.’ Dan herpakt hij zich en lacht hij, voor het eerst: ‘Of werd dat gevoel toch ingegeven door de morfine?’

Ton F. van Dijk (1962) studeerde politicologie en start zijn carrière bij het televisieprogramma Nieuwslijn van Veronica. Daarna volgen functies bij Achter het Nieuws en Brandpunt. Voor Brandpunt is hij oorlogsverslaggever in voormalig Joegoslavië. In 2000 wordt hij netcoördinator van Nederland 1, in 2005 gevolgd door Nederland 2. Van Dijk werd in 2007 uitgeroepen tot Omroepman van het Jaar.

Daarna werkte hij nog voor productiebedrijf Palm Plus en als CEO van Leeuwarden Culturele Hoofdstad.

Ton F. van Dijk is geen familie van Ton van Dijk, ook journalist. De F. kwam pas in zijn naam toen de andere Ton van Dijk werd gecomplimenteerd met een verhaal dat Ton F. had geschreven. ‘Hij zei: jij moet er iets aan doen. Toen heb ik de F erin gezet.’

2 reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

  1. 1. Ton van Dijk, 1 oktober 2018, 11:22

    Mooi stuk van Mark over en met Ton F. van Dijk.

    Ik heb bewondering voor zijn doorzettingsvermogen en wens hem alle goeds van de wereld. Maar ik wilde wel even een stukje geschiedenis rechtzetten c.q. checken en corrigeren.

    Ton F. is een stuk jonger dan ik. Bij mijn weten trad de naamsverwarring op omdat stukken van mij juist aan hem werden toegeschreven (Ton F. schreef als jong broekie niet zoveel herinner ik mij, maar was drukker doende in rtv media) Anekdotes: Ruud Hendriks, destijds chef Veronica’s Nieuwslijn, kreeg een telefoontje dat hij eerst wilde afwimpelen, tot de telefoniste zei dat Ton van Dijk aan de lijn was. Ruud kende mij en nam op. Het was F., inzake een vacature. F. werd aangenomen, Ruud kon de humor wel inzien.

    Jaren later werd ik gebeld door een verslaggever van Het Parool. Zijn openingszin: ‘Gefeliciteerd collega!’ Waarmee? ‘Met je benoeming als hoofdredacteur van AT5.’ Ik wist van niets. En ik werd genood aan te schuiven bij de radiotafel van Max Pam. Had ik eigenlijk moeten doen: komische verwarring meepraten over een onderwerp waar ik niets en Ton F. alles van wist..

    Kortom redenen genoeg om, al veel eerder dan zijn komst bij AT5, 
    Ton F. een keer te vragen of hij niet beter iets aan zijn naam kon doen, overigens in aangename welwillendheid van beide kanten. Aan hem die taak, tenslotte was ik de oudere en destijds bekendere journalist. Nu zijn ster is gerezen en die van mij verbleekt door ouderdom, gasexplosies, zwarte (drank)gaten en wat dies meer zij, zijn de rollen omgedraaid.

    Ik krijg nu mailtjes met programmavoorstellen en andere vragen om samenwerking van o.a. Charles Groenhuijzen. Edoch, for the record, ik weet met bijna stellige zekerheid dat het zo gegaan is, Mochten er twijfels zijn, details en toespitsingen zijn zeer welkom.

  2. 2. Ton F. van Dijk, 1 oktober 2018, 11:25

    Klopt. Hij zei tegen mij in de lift bij Revu: ‘Ik ben nu voor het eerst gecomplimenteerd met een verhaal dat ik niet geschreven heb. Het lijkt me dat een van ons wat aan z’n naam moet doen en aangezien ik er het eerst was, stel ik voor dat jij dat doet.’
    Dat gebeurde idd in alle harmonie en op basis van het respect van de jonge Ton voor de oudere Ton.

banner 1 only human

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.