website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Daniël Verlaan: ‘Niemand is onaantastbaar op het web’

Nick Kivits — Geplaatst in Journalistiek op Thursday 26 July 2018, 13:57

Daniël  Verlaan (r), tech journalist bij RTL Nieuws.

Daniël Verlaan (r), tech journalist bij RTL Nieuws. - © Foto: Truus van Gog

Interview De techjournalistiek is sinds een paar jaar in rap tempo volwassen aan het worden. RTL Nieuws-journalist Daniël Verlaan staat aan het voorfront van die adolescentie en haalt scoop na scoop uit de krochten van het web. Zijn missie: ‘misstanden aan de kaak stellen en bewustwording creëren’. Villamedia’s eigen techie Nick Kivits kroop met Verlaan achter de laptop.

Wie onderzoek doet naar de duistere kanten van het internet is zich bewust van de risico’s die het web met zich meebrengt. En dus laat RTL Nieuws-journalist Daniël Verlaan niets aan het toeval over. Per e-mail communiceren met bronnen? Dan versleutelt de 29-jarige ‘techie’ zijn berichten met PGP. Belangrijke bestanden? Die slaat hij op in een virtuele kluis (Crypto­mator). En dan is er Tor, een browser die gebruikers anonimiteit belooft. Verlaan surft ermee over het darkweb, een gedeelte van het internet waar duistere dingen gebeuren. Van wapenhandel tot kinderpornonetwerken.

Verlaan maakt het liefst verhalen over dingen die online gebeuren en het daglicht niet verdragen. In zijn drie jaar bij RTL Nieuws leverde die interesse voor de duistere kanten van het web hem talloze scoops op. Zo dook hij een wraakporno-netwerk op waar leden gestolen naaktfoto’s van vrouwen deelden, ontdekte verborgen camera’s in de sauna waar het Nederlandse handbalteam stiekem werd gefilmd en onthulde het bestaan van een online ‘kindermisbruikhandboek’, dat gretig aftrek vindt onder pedofielen.

Je lijst met tech-scoops liegt er niet om. En dat terwijl je eigenlijk altijd over muziek wilde schrijven…
‘Dat was mijn grote droom. Ik héb ook voor muziektijdschriften en -sites geschreven, maar daar verdiende ik niets mee. Na verloop van tijd merkte ik dat ik niet meer naar muziek kon luisteren zonder in de rol van criticus te schieten. Toen ik ook nog eens een interview van 3voor12-journalist Atze de Vrieze las dat zó goed was dat ik daar nooit aan kon tippen, ben ik direct gestopt. Technologie was altijd al mijn andere grote passie. Als jongetje probeerde ik al mijn processor op te voeren. De eerste keer dat dat mislukte barstte ik in huilen uit. Mijn computer was net nieuw en ik had niet alleen mijn processor opgeblazen, maar ook de voeding.’

Fast forward naar 2018 en je wordt ineens ‘de Alberto Stegeman van de techjournalistiek’ genoemd. De overeenkomsten zijn duidelijk: jullie belichten allebei de duistere kanten van de samenleving én gaan daarbij undercover.
‘Mijn verhalen kun je alleen maken als je verhult wie je bent. Ik ben heel actief op sites, fora en marktplaatsen waar veel hackers en andere internetcriminelen komen. Voor een paar tientjes koop je daar al de database van een gehackte site. Natuurlijk vertel ik daar niet dat ik journalist ben. Dat doen of ik erbij hoor, dat kan ik heel goed.’

Je doet alsof dat heel normaal is: even voor een paar tientjes een database kopen. Maar veel mensen – ook journalisten – weten niet dat dat zo werkt.
‘Collega’s moeten me er ook regelmatig aan herinneren dat ik meer kennis van het internet heb dan de gemiddelde mens. Ik moet goed opletten dat ik niet te diep in mijn eigen wereldje ga zitten. Dat is mijn grootste valkuil.’

Wat zijn nou dingen waarvan jij het logisch vindt dat het online gebeurt, terwijl dat voor anderen nieuws is?
‘Op Instagram zie ik regelmatig mensen foto’s van hun rijbewijs plaatsen, omdat ze trots zijn dat ze geslaagd zijn. Dat soort foto’s wordt op het darkweb voor een paar euro per stuk verkocht. En daar wordt identiteitsfraude mee gepleegd. Het afgelopen half jaar heb ik 53 van zulke rijbewijs-selfies uit Nederland gevonden. Daar maak ik binnenkort een verhaal over. Het is niet alleen het darkweb waar dat soort dingen gebeuren. Voor een ander verhaal heb ik op een hackforum op het openbare internet gebruikersaccounts gekocht van webshops als Zalando en Bol.com. Veel van dat soort webshops laten je, als je een tijdje klant bent, spullen op rekening bestellen. Met gehackte accounts kun je op naam van iemand anders een iPhone bestellen, die de ander dan moet afrekenen. Als jij vervolgens de postbezorger opwacht en het pakket onderschept, ben je nauwelijks te pakken.’

Ga je dat ook in de praktijk uittesten?
‘Het is een optie om voor dit deel van het verhaal te doen alsof een collega een van de gehackte accounts is. Dat moet ik nog overleggen met onze juridische afdeling. Daar overleg ik sowieso veel mee. Veel dingen die ik doe mogen niet van de wet. Zelfs het kopen van die accounts is al illegaal. Vorig jaar heb ik samen met Siebe Sietsma social media-accounts van politici gehackt en namen we het Twitter-account van SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij over. Ik heb toen uit zijn naam een tweet geplaatst met de strekking: “Dit account is onveilig. Kijk vanavond naar RTL Nieuws.” Dat was op het randje. De juridische afdeling vond het oké, omdat we lieten zien hoe kwetsbaar de sociale media van politici zijn. Maar ik heb ook veel kritiek gehad van hackers. Zij vonden het te sensationeel: ik had van hen niet eens mogen inloggen.’

Als ik zo naar je Twitter-mentions kijk, krijg je de hele dag door kritiek. Veel daarvan komt van mensen die denken het beter te weten…
‘Het is alsof er constant iemand in je oor roept dat je het fout doet. Als ik Chrome een hele veilige browser noem, krijg ik talloze reacties die zeggen dat Tor veiliger is. Techies begrijpen vaak niet dat mijn stukken voor een breed publiek zijn en dat daar veel mensen bij zitten met weinig tech-kennis. Die kun je niet vertellen dat ze alleen op een machine moeten werken die op het besturingssysteem Tails draait. Dat gaat hen te diep. Maar ik ben blij met kritiek hoor. Als je niet tegen kritiek kunt zit je niet in het goede vak.’

Over kritiek gesproken: krijg je weleens te horen dat je verhalen te veel over seks gaan?
‘Laatst zei mijn vader tegen me: “Goed verhaal over dat wraakporno-netwerk, maar je moet nu weer over andere dingen gaan schrijven. Anders krijg je een stigma.” Dat het de laatste tijd veel over seks gaat is vanzelf ontstaan. Iedere journalist kent dat wel: wanneer je in een onderwerp duikt kom je ineens allerlei aanverwante verhalen op het spoor. Ik stuur nu even bewust bij zulke onderwerpen weg, maar ik vind mannen die vieze dingen op internet doen bijzonder interessant. Vooral omdat ze zich onaantastbaar wanen. Ik laat graag zien dat ze dat niet zijn.’

‘Tech stond lang gelijk aan gadgetjournalistiek. Nu wordt het serieuzer genomen’, vindt Blendle-oprichter Alexander Klöpping volgens Het Parool. Waardoor komt dat?
‘Toen ik de School voor Journalistiek deed en vertelde dat ik over tech wilde schrijven, adviseerden ze me human interest-verhalen te gaan maken. “Techjournalistiek is geen journalistiek, en er is geen werk in.” Het duurde lang voordat media zich realiseerden welke invloed tech op onze maatschappij heeft. De brede techverhalen die maatschappelijke impact hebben werden daardoor heel lang niet gemaakt. De ommekeer kwam pas een jaar of vier geleden. Als nerd houd ik van gadgets en alle dingen die glimmen, maar een review tikken van de nieuwe iPhone is niet per se de kerntaak van de journalistiek. Dat is misstanden aan de kaak stellen en bewustwording creëren.’

Dat creëren van bewustwording doe je in je vrije tijd ook. Met je website ‘Laat je niet hack maken’ (LJNHM.nl) wil je mensen bewapenen tegen internetcriminelen.
‘Ik ben er eigenlijk mee begonnen omdat ik me afvroeg waarom zo’n site nog niet bestond. Ik merk dat ik wat activistisch ben en mensen wil helpen zich te beschermen. Als er een grote hack is, is de eerste vraag die mensen stellen: “Wat kan ik daar tegen doen?” Het is ook deel van mijn werk om mensen te laten zien hoe ze zo veilig mogelijk kunnen zijn online. En LJNHM.nl levert me zelf ook wat op. Door die handleiding nemen experts en hackers me serieuzer.’

Door je fanatieke online aanwezigheid ontstaat een beetje het beeld dat je écht alleen maar de hele dag achter de computer zit. Kom je nog weleens buiten?
Lachend: ‘Weinig. Ik houd niet van buiten. En ik houd ook niet zo van mensen. Van nature ben ik heel achterdochtig. Dat wordt alleen maar versterkt wanneer je je bezighoudt met het soort verhalen dat ik maak. Maar die achterdocht is ook goed voor mijn werk. Als je niet zo goed van vertrouwen bent laat je je minder makkelijk voorliegen. Maar dat stereotype beeld van een nerd die niet graag buiten komt en een beetje sociaal incapabel is, dat klopt in mijn geval wel ja.’

2 reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

  1. 1. Peter Olsthoorn, 27 July 2018, 11:38

    Wat een uitstekend verhaal, dank jullie beiden.
    Oudere journalisten mogen graag zeggen dat het vroeger beter was. In elk geval geldt dat niet voor techjournalistiek. Daniël Verlaan en ook Dimitri Tokmetzis onderzoeken veel beter dan wij vroeguhhh ooit gedaan hebben. Chapeau! (Maar wel onder de mensen komen hoor ;-)

  2. 2. J.C. Roodenburg, 20 August 2018, 15:20

    Dat Daniël netwerken blootlegt, is een goede zaak. Ik blokkeer altijd Twitters (en andere sociale media) waarvan ik het vermoeden heb, dat hierachter anonymi schuil gaan. Ik heb wel eens geroepen dat op internet iedereen zich kan uitgeven voor een ander. Privacyneukers zoals Bits of Freedom en NRC Handelsblad willen dat mensen zich netjes gedragen. Dat is een onbegonnen zaak. Gelukkig beginnen steeds meer sociale media te beseffen dat ze naam, geboortedatum en adres moeten vragen én controleren.