Daan Brunsman is de eerste genomineerde voor de Villamedia Afstudeerprijs 2025: ‘Een voorbeeld van zeer goede regionale onderzoeksjournalistiek’

Daan Brunsman is na zijn afstuderen meteen bij RTV Oost in dienst genomen. Toch was het op de middelbare school niet zijn droom om journalist te worden. ‘Na mijn eindexamen ging ik informatiekunde in Utrecht studeren. Ik ben daar na een half jaar mee opgehouden. Ik vond de opleiding heel erg theoretisch en ben meer op de praktijk gericht. Ik ben ook nogal nieuwsgierig en uiteindelijk besloot ik dat ik graag journalist wilde worden. Ik koos voor de journalistieke opleiding van de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Ik ben geboren en getogen in Twente en ben daar altijd blijven wonen. Van daaruit kon ik makkelijk naar Zwolle reizen.’

Net als bij de meeste journalistieke opleidingen staat ook een praktijkstage op het leerprogramma van Windesheim. De studenten solliciteren zelf naar een stageplek. Daan had het geluk dat er een stageplek vrij was bij RTV Oost. ‘Het idee is dat je een project kiest dat je tijdens je stage uitvoert en waarmee je ook gaat afstuderen. Dat kan een geschreven stuk zijn, een video, een televisie-item, een radioprogramma of een podcast. Je krijgt daarbij hulp van je stagebegeleider op school en op je stageadres.’

In de periode dat Daan zijn project moest kiezen was net in het nieuws dat de burgemeester van Deventer was bedreigd door radicale soevereinen en dat er zelfs plannen lagen om hem te vermoorden. ‘Ik vond dat een ontzettend interessant onderwerp, vooral omdat er zo weinig bekend is over de soevereinen. Ik wist dat het mensen zijn die de overheid niet erkennen. Ze weigeren bijvoorbeeld om belasting te betalen en er is, kijk naar de soevereinen in Deventer, ook een groep die geweld niet schuwt. Er zijn al verschillende rechtszaken geweest, maar het vreemde is dat de overheid nog heel erg weinig weet over deze groep. Ik besloot om voor RTV Oost de soevereinen-beweging in Overijssel in kaart te brengen. In mijn onderzoek volg ik de definitie van de AIVD en noem ik iedereen soeverein die, zoals de AIVD formuleert, het rechts-anticonstitutioneel gedachtegoed aanhangt.’

Daan stuurde zeven artikelen in voor de Villamedia Afstudeerprijs die zijn gepubliceerd op de website van RTV Oost. Daarnaast vertelde hij over zijn bevindingen bij de radio-afdeling van de zender en maakte hij een televisie-item over de problemen van deurwaarders om bij soevereinen belastingschuld te innen.

Uitspraken van soevereinen in de genomineerde artikelen: ‘We willen een totale opstand. Een beginnende oorlog. Daarom hebben we zoveel kogels nodig’ en ‘We willen volksjury’s instellen en volkstribunalen en milities opzetten om zo de vijanden van het Nederlandse volk te bestrijden.’

Hoe ging hij bij zijn onderzoek te werk? ‘Ik begon met een schriftelijke enquête onder alle 25 Overijsselse gemeenten. Ik vroeg of er in hun gemeente soevereinen actief waren; zo ja hoeveel het er waren en of er sprake was geweest van bedreigingen. Met de resultaten kwam ik niet heel veel verder. Soevereinen worden niet geregistreerd. De gemeenten hadden totaal geen beeld van de omvang van de soevereinen-beweging.

Het meeste ben ik te weten gekomen door de onderlinge communicatie van de soevereinen uitgebreid te bestuderen. Ik kwam erachter dat ze bijna allemaal gebruikmaken van Telegram: een chat-platform dat je kan vergelijken met WhatsApp. De meeste deelnemers opereren onder een schuilnaam, maar de groepchats zijn vaak openbaar. De groepen gebruiken geuzennamen zoals “Twente in opstand”, “Zwolle Verbindt”, “Vrijmoedig Overijssel” of “Vrij Vechtdal”.’

Bij zijn onderzoek had Daan veel baat bij zijn kennis over informatica die hij tijdens zijn korte studie in Utrecht opdeed. Daardoor kon hij software ontwikkelen waarmee hij in staat was de hele chatgeschie­denis van Telegram-groepen terug te halen. ‘Ik ontdekte dat de meeste groepen al jaren bestaan en zijn ontstaan in de covid-periode toen mensen hun afkeer van de coronamaatregelen wilden delen. Die afkeer breidde zich later uit naar allerlei andere maatregelen van de overheid.’

Hij was ook in staat om de ledentallen van de verschillende groepen in kaart te brengen. Elke groep had vele honderden leden en de optelsom van alle deelnemers aan de groepsapps in Overijssel liep in de duizenden: 2232 om precies te zijn. ‘Ik zal echt niet zeggen dat het allemaal gevaarlijke mensen zijn. Er zitten wel rechts-radicalen tussen; dat zijn mensen die vinden dat je moet leven volgens de zogenoemde common law. Dat wil zeggen, hun eigen regels en wetten. Als dat alleen kan met gebruik van geweld, dan schrikken ze daar niet voor terug. Enkele vermeende aanhangers van deze groep worden momenteel onderzocht door justitie. Zij worden verdacht van deelname aan een terroristische organisatie.

Het tv-item dat ik voor RTV Oost maakte over de risico’s voor deurwaarders die belastinggeld moeten innen bij soevereinen haalde de landelijke pers nadat er Kamervragen over waren gesteld. Het is natuurlijk heel leuk als je als regionale journalist de Haagse politiek haalt.’

Lees hier de interviews met de andere genomineerden: Vita van Lennep en Merve Özdemir.