website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Ans Boersma denkt voorzichtig na over haar toekomst: ‘Ik had nooit een plan B’

Ans Boersma — Geplaatst op maandag 1 april 2019, 11:19

© Truus van Gog

Persoonlijk Het leven van Ans Boersma staat sinds 17 januari volledig op zijn kop. Die dag werd de freelance correspondent Turkije uitgezet. De mediastorm rondom haar is inmiddels wat gaan liggen. Maar haar leven staat stil en Boersma zit nog vol vragen. Hier haar eigen verhaal.

‘Maar je kunt prima koffie maken toch’, zegt mijn nieuwe collega, nadat ik haar vertel dat ik niet een geheel onbeschreven blad ben. Ik had me 2019 anders voorgesteld. Ik zou nog een jaar Turkse taallessen volgen, en doorgaan met de colleges die ik volg aan een Turkse universiteit om de samenleving en geschiedenis beter te begrijpen. Dan zou ik een camper kopen en door het land trekken om verhalen te maken. In een latere fase kwam er een oud appartement in Istanbul met een houten vloer, een grote keuken, logeerkamers, een altijd volle koelkast en een robuust schrijfbureau voor het raam, met weids uitzicht over de Bosporus.

In plaats daarvan sta ik in een koffietent in Utrecht Overvecht, de wijk waar ik tot twee jaar geleden woonde en kijk ik uit op kleurloze hoogbouw. Werk in mijn sector is er genoeg. Maar ‘We houden onze buik in’, ‘Ik twijfel niet aan je kunnen, toch ben ik voorzichtig met je’, ‘We weten niet wat er nog komt’, en ‘We moeten aan onze reputatie denken’, hoorde ik de afgelopen weken.

Dat ik niet meer van slag ben, daar verbaast mijn omgeving zich over. Ik ben geduldig, kalm, en een doorzetter. Ik vaar mijn eigen koers. Dat hielp me in Turkije en hielp me ook na mijn uitzetting. Ook al kwam ik slechts met een rugtas terug, ik nam wel mezelf mee. Vrij snel blendde ik weer in Nederland. Ik fiets, kook, sport en werk. Maar intussen staat mijn leven stil.

Het leven in Nederland is een kabbelend stroompje, vergeleken met Turkije. Je maakt een afspraak soms weken van tevoren, komt op tijd, je stuurt een Tikkie en klaar. Nooit wordt een afspraak afgezegd omdat iemand in de gevangenis is beland, in het ziekenhuis ligt omdat hij uit de boom is gevallen tijdens een demonstratie of ruzie heeft met de geliefde. Het leven in Turkije was elke dag een verrassing.

Maar wie denkt dat mijn leven in Turkije een romantisch avontuur was, heeft het bij het verkeerde eind. Ik heb het leven als freelancer vervloekt. Turkije was een grote les karakterbouwen. De eerste drie jaar zijn investeren, hield ik mezelf voor. Taal leren, de bureaucratiemolen door, een netwerk opbouwen. Ik heb vaak op het punt gestaan om te stoppen. Ik miste vooral het werken in een team, contact met redacties is er als freelancer amper. Maar door ging ik. Artikel voor artikel, taalniveau na taalniveau. Terwijl mijn spaarrekening slonk, zakte ook de Turkse economie in elkaar. Mijn verdiende euro werd het dubbele waard, mijn huur halveerde omgerekend in een jaar tijd. Dit hielp me 2018 door.

Mijn uitlaatklep was de sportschool in de Aziatische wijk Kadikoy, waar op menig spierbal een Atatürk­tatoeage stond. ‘Gek land’, dacht ik dagelijks. Maar vooral: gek, fijn land, waar de verhalen dagelijks als een straatopera aan je voorbij­ trekken, tussen de sportende Turken, theedrinkende Turken, demonstrerende Turken, wietrokende Turken, biddende Turken, werkzoekende Turken door. Ik bezocht baby­showers, bruiloften en begrafenissen en voelde me thuis in Turkije.

En toen kwam daar die dag in januari. Ik was net in het bezit van een perskaart voor 2019, wat voor internationale journalisten na de verandering van het parlementaire systeem naar het presidentiële systeem een onzeker proces was. De daarbij behorende verblijfsvergunning verkrijgen is slechts een formaliteit. Maar niet in mijn geval. Ik zag mezelf ineens boven Europa hangen, achterin een vliegtuig, afgevoerd als bedreiging voor de openbare orde en veiligheid in Turkije.

In Turkije ben ik het gewend dat iemand van de ene op de andere dag in het verdomhoekje zit door ‘vermeende banden met terroris­tische organisaties’. Ik interviewde mensen die na de staatsgreep in 2016 ineens hun baan en huis kwijtraakten, en in een sociaal isolement terechtkwamen. Ik had niet verwacht dat mij dit op een dag ook zou gebeuren.

Mijn vertrouwen in de Nederlandse autoriteiten was groter dan in de Turkse, daar ging ik de mist in. De dag van uitzetting was verwarrend: zowel de ondervraging over mijn journalistieke werkzaamheden door de Turkse immigratiedienst als de complete onwetendheid bij het Nederlandse consulaat en de ambassade. Ja, natuurlijk wist ik dat er een zaak tegen mijn ex speelde in Nederland, maar ik ben elke drie maanden in Nederland en was net terug van de feestdagen: mij oproepen voor een verhoor was niet zo moeilijk. Was ik de volgende dag niet naar een Turkse legerbasis gegaan in de provincie naast Syrië en had ik niet net een aantal gevoelige interviews gehad in Turkije, dan had ik meer vraagtekens bij mijn uitzetting geplaatst. Dan had ik zo mogelijk stilletjes mijn biezen gepakt.

Bij aankomst in Nederland vernam ik in de media dat de uitzetting niet veroorzaakt is door mijn werk als journalist in Turkije, maar dat ik verdachte ben in een lopend strafrechtelijk onderzoek. Ook bleek dat Nederland informatie heeft gedeeld over mij met Turkije. We zijn nu bijna drie maanden verder, ik heb nog geen antwoord op de vraag hoe dit op deze manier heeft kunnen gebeuren. Het is stil. Mijn advocaten hebben het OM gevraagd mijn zaak te seponeren, maar het onderzoek loopt nog. Ik heb nog geen document gezien. Vanuit de Turkse rechtbank is inmiddels bericht gekomen dat het besluit van mijn deportatie niet herzien wordt: zelfs het vermoeden van een link met een terroristische groepering is genoeg reden om mij als buitenlander het land uit te zetten.

En dat had Nederland kunnen weten op het moment dat er informatie over mij met Turkije gedeeld werd. Dat Nederland aan Turkije opdracht heeft gegeven om de bewegingen van een Nederlandse journalist in een land als Turkije te volgen, vind ik zorgwekkend. Niet alleen voor mezelf, maar voor de beroepsgroep. Als freelancer ben je al kwetsbaar, vooral in landen als Turkije, en je hebt geen werkgever die voor je instaat. Mijn belangrijkste opdrachtgever, het FD, verbrak de samenwerking met mij publiekelijk een dag na uitzetting. Bescherming van (freelance) journalisten in landen waar persvrijheid onder druk staat, zowel vanuit redacties als vanuit de Nederlandse overheid is noodzakelijk wil je goede, gezonde buitenlandverslaggeving in stand houden. Voor hetzelfde geld had ik nu in een Turkse cel gezeten, of nog erger: de Turken met wie ik samenwerkte of Turken met wie ik gevoelige interviews had in de afgelopen maanden.

Verbaasd over de mediahype die ontstond was ik niet. De kwestie raakt gevoelige thema’s: we hebben een journalist, we hebben een Syriër, liefde en oorlog, vluchtelingen en boten, persvrijheid en de macht van de overheid, en dan ook nog iets met religie en cultuur. In herhaling: ik word verdacht van valsheid in geschrifte bij aanvraag van een (afgewezen) toeristenvisum in 2014. Ik word niet verdacht van terreur. De zaak die tegen mijn ex speelt, staat los van mij. Omdat die link wel gelegd werd in de beeldvorming, ontstond een eigen dynamiek. Snelle, hijgerige berichtgeving zette de toon. Zodra het woord terrorisme klinkt, is het alarmfase rood. De emoties en angst die dit woord oproept in de samenleving, vragen om zorgvuldigheid in berichtgeving.

Dat ik inmiddels dien als nepsteunbewijs in de zaak van mijn ex, is schadelijk. ‘Hij heeft het gedaan en zij wist ervan’, is het narratief vanuit het OM. Die framing is goed gelukt en werd na de pro-formazitting tegen mijn ex klakkeloos overgenomen door media. Ja, mijn advocaten werd om wederhoor gevraagd, maar dat is nog geen journalistiek. Journalistiek is uitzoeken hoe het nu echt zit. De waarheid kun je niet in het midden laten.

De officier van justitie gaf later in een reactie op vragen van mijn advocaten aan dat zij tijdens de zitting geen stelling had genomen in wat ik wel of niet wist. Berichtgeving van de NOS is daarop aangepast. De kop ‘Boersma wist van terroristisch verleden ex’ wijzigde in ‘wist van verleden ex’. Ik ken mijn ex als iemand die zich verzet heeft tegen Assad, ik weet dat hij zes jaar vastzat, in 2011 vrijkwam en zich tot eind 2012 aansloot bij de door het Westen gesteunde oppositie in Syrië. Maar van misdaden tegen de menselijkheid weet ik niets. Zijn strijd was, naar ik weet, gericht tegen het regime van Assad.

Ik verbaasde me over het gemak waarmee gerectificeerd werd. ‘Geen probleem, we passen het aan’, hoorde ik dan als ik achter onjuiste nieuwsgeving aanging. Maar voor mij was het wel een probleem, want het kwaad was al geschied. In Nederland, net als in Turkije, was ik al publiekelijk veroordeeld voordat er een fatsoenlijke uitspraak dan wel rechtszaak is geweest, en dat is kwalijk. Berichtgeving gedijt bij een simpliciteit van de werkelijkheid, maar complexe verhalen vragen om details en een helder tijdsframe. Ik verbaasde me over de hoeveelheid niet gecheckte, door elkaar gehusselde of verkeerd geïnterpreteerde informatie en uit de lucht gegrepen quotes. Maar ik was tegelijkertijd ook onder de indruk van de kennis en kunde van Nederlandse journalisten die helderheid scheppen in chaos en die zowel mij als het OM het vuur aan de schenen legden.

Nu is de storm gaan liggen. Het is raar als je verleden ineens op straat ligt, de exposure heeft zijn weerslag op mij. Waar ik normaal graag buiten en onder de mensen ben, blijf ik nu het liefst binnen of duik ik de natuur in. Vrij praten op een terrasje is er niet bij. Ik voel me ongemakkelijk in publiek en ben continu op mijn hoede. Voorzichtig denk ik na over mijn toekomst. Ik had nooit een plan B: ik was als een vis in het water als journalist in Turkije.

Wie denkt dat ik me door welke man dan ook uit het veld laat slaan, heeft het mis. Ik wilde als kind al buitenlandjournalist worden, en ga op zoek naar een surrogaat Turkije waar ik aan de slag kan. Ik kan schrijven als een tierelier, weet het verschil tussen feiten, emoties en meningen, ben voor de duvel niet bang en oh, ik kan nu ook koffiezetten. En ter geruststelling: ik heb inmiddels het rijtje exen aan mijn CV toegevoegd.

Ans Boersma (1988), studeerde Journalistiek (BA) en Social & Cultural Anthropology (MA). Eerder was Boersma als docent verbonden aan de opleiding Journalistiek & Communicatie in Ede. Ze werkte sinds 2017 als freelance journalist in Turkije.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.