Affaire Wolfsen: lesmateriaal onderzoeksjournalisten

Onderzoeksjournalistiek is: uitzoeken tot op de bodem. Halve onthullingen zijn niet genoeg. Hoe zat het dit keer ook alweer? Aleid Wolfsen had ruimschoots geprofiteerd van een rijks-pensionkostenregeling voor ambtenaren en burgemeesters bij verhuizing naar een nieuwe standplaats. Hoewel hij zelf twijfelde of het mocht, declareerde hij behalve hotelkosten ook maandenlang de huur van zijn tijdelijke appartement aan het Vondelparc.

Dat kon allemaal omdat zijn partijgenote minister Guusje ter Horst (ooit als burgemeester van Nijmegen uiterst tuk op de integriteit van haar ambtenaren) diverse malen had bevestigd dat zulks was toegestaan, mede omdat een hotel vaak duurder uitpakt. Het kon ook omdat het zittende gemeentebestuur de pensionkostenregeling aanvankelijk weliswaar letterlijk (lees: strikt) interpreteerde, maar in dezelfde brief van 7 januari 2009 Wolfsens declaraties toch goedkeurde.

Zowel AD/UN als de lokale freelance journalist Wouter de Heus onderzochten de zaak en kregen bij emeritus hoogleraars staats- en bestuursrecht Twan Tak harde kritiek te horen op Ter Horst en Wolfsen.  Die zouden volgens Tak de regeling welbewust hebben ‘opgerekt’, zonder daartoe wettelijk bevoegd te zijn. Wolfsen zou zodoende pakweg 17.000 euro teveel hebben ontvangen.

AD/UN slikte een persklaar stuk erover op het laatste moment in. Op journalistieke gronden, zo houdt AD/UN vol.  Volgens andere berichten lag het wel degelijk aan de zware druk van burgervader Wolfsen op regionaal hoofdredacteur Arjeh Kalmann.  Ter redactie dondert en bliksemt het: de betreffende redacteur Hans-Paul Andriessen is onvrijwillig vanaf de stadsredactie overgeplaatst naar Rotterdam.

Hoogleraar Tak geldt als een juridisch purist tegenover politiek-bestuurlijke inmenging, maar ook als een zwaargewicht.  Vandaar dat De Heus’ opdrachtgever huis-aan-huisblad Ons Utrecht Taks kritiek gewoon wilde publiceren, vergezeld van Wolfsens weerwoord.  Totdat Wolfsen ook uitgever Holland Combinatie telefonisch en per e-mail intimideerde. De uitgever haalde de complete oplage terug. Waarop De Heus zijn stuk integraal op www.allesoverutrecht plaatste en Wolfsen diep door het stof moest bij de gemeenteraad.

So far so good. Probleem is: bij alle commotie rond Wolfsen zelf, het AD en de Holland Combinatie zijn andere spelers en vragen buiten schot gebleven. Immers, hoogleraar Taks zwaarste aantijging betrof niet Aleid Wolfsen, maar de regeling zelf (‘soep’, volgens Tak) en minister Ter Horst. Had Tak gelijk, in hoeverre kan een minister in ons land zo’n wet als deze eigenmachtig interpreteren?

Daarnaast rijst de vraag of inderdaad veel meer gemeenten destijds met de pensionregeling worstelden, zoals Ter Horst heeft gesteld. Of was hier toch sprake van een bestuurlijke vriendendienst?
En wanneer we naar de gemeente Utrecht zelf kijken: heeft de verontwaardigde gemeenteraad eigenlijk zelf geen boter op het hoofd? Had de Raad niet al in januari moeten ingrijpen, toen bleek dat gemeentesecretaris Schuilenburg en locoburgemeester Harm Janssen de declaraties van Wolfsen zo inconsequent accepteerden?
Steeds meer bestuurstaken zijn gedecentraliseerd. Vrije plaatselijke berichtgeving wordt belangrijker dan ooit. Benieuwd wie de onderste steen in Utrecht boven krijgt…

Michel Robles is freelance journalist, en binnen de Vereniging van Onderzoeksjournalisten VVOJ speciaal geïnteresseerd in lokale kwaliteitsjournalistiek