Achter De Schermen: AI in de redactionele praktijk - Aflevering 3: FD Mediagroep

Experimenteren en innoveren met AI is hartstikke leuk, zegt chef online Jeroen Hoorn van Het Financieele Dagblad aan het begin van ons gesprek. Dat gebeurt binnen FD Mediagroep al volop: aanvankelijk informeel op initiatief van individuele medewerkers, en sinds het najaar van 2023 als reeks experimenten. Tegelijk formuleerde FD Mediagroep al vrij vroeg regels over de toepassing van AI. De human in the loop – een term die in alle AI-richtlijnen van uitgeverijen wel valt – is daarbij een cruciale eis.

“De betrouwbaarheid is voor FD Mediagroep heel belangrijk, dus we houden daar op een vrij fundamentalistische manier aan vast”, aldus Hoorn. Innoveren met AI kan heel nuttige toepassingen realiseren die voorheen niet mogelijk waren of tijd besparen. “Ik denk dat onze lezers dat begrijpen en het raar zouden vinden als we er niks mee zouden doen”, zegt Hoorn.

FD Kluskoffer
Een van de experimenten binnen FD Mediagroep leidde tot een AI-toepassing die redacteuren en andere medewerkers inmiddels op dagelijkse basis gebruiken: de ‘FD Kluskoffer’. Deze ‘eindredacteur op afroep’ zit naadloos geïntegreerd in FD’s redactiesysteem WoodWing. De FD Kluskoffer is een visueel aantrekkelijk zijpaneel dat toegang biedt tot diverse taalkundige en inhoudelijke controles.

Die omvatten niet alleen functies die je verwacht van elke klassieke spellingscontrole. De FD Kluskoffer heeft ook oog voor geniepige valkuilen zoals tikfouten in bedrijfsnamen (denk KPMG / KMPG) maar biedt ook contextgevoelige controle, zoals een accountantskantoor dat plots als advocatenkantoor werd aangehaald.

Tegelijk volgt de FD Kluskoffer het stijlboek van de uitgave. “We hebben een aantal harde regels, zoals de dubbele spaties, bepaalde schrijfwijzen van bedrijven, hoe we duizendtallen schrijven. Dat hebben we er als old school harde regels inzitten. Dus die fouten haalt hij ook gelijk eruit”, zegt Hoorn.

“De eindredacteur zal hier ook blij mee zijn.”

Hoorn: “Het heeft een rechtstreeks effect natuurlijk, dat veel fouten er al zijn uitgehaald voor tekst überhaupt bij een eindredactie komt. Maar het heeft – en dat staat helemaal los van AI – ook een psychologisch effect gehad: er wordt veel minder lichtzinnig gedacht over fouten op de site. Dat was belangrijk, maar stond minder op het netvlies dan nu.”

Het FD Kluskoffer-zijpaneel, dat onder motorkap praat met ChatGPT van OpenAI, is uitgevoerd in kleuren van Het Financieele Dagblad, inclusief de bekende zacht-zalmroze achtergrond.

Leon Cappel is UX Lead bij FD Mediagroep, verantwoordelijk voor de user experience ofwel de gebruikerservaring van de FD Kluskoffer. De hand van Cappel is duidelijk te zien: veelgebruikte opties om de AI aan het werk te zetten, zoals kopsuggesties en het aanmaken van bij FD-artikelen gangbare bulletpoint-samenvattingen zijn direct toegankelijk.

“En omdat jij als redacteur weet wat je hebt geschreven, is direct duidelijk of die samenvatting zo’n beetje klopt, vermoed ik?”

Hoorn: “Meestal haalt hij de hoofdpunten er wel uit, maar is het net wat… te kort door de bocht? En soms iets saaier geformuleerd dan je het als mens zou doen. En dat geldt ook voor de kop. Vaak moet je er nog wat sjeu aan toevoegen.”

AI assisteerde Cappel daarnaast bij het programmeren, wat de ontwikkeltijd een stuk verkortte. “Ik heb in samenwerking met kennis op de redactie de Kluskoffer in mijn eentje kunnen bouwen”, aldus Cappel.

Programmeervragen legde Cappel incidenteel ook aan AI voor. “Daardoor konden we heel snel ontwikkelen met eigenlijk maar één developer. Dat was ook wel een leuke ontdekking.”

Een voor allen
In de Kluskoffer staat een pijltje naast het woord FD Mediagroep. Betekent dat andere redacties ook met de Kluskoffer kunnen werken? Hoorn: “Zeker, kijk: ook BNR zit er in. En vakpublicaties die bij FD Mediagroep horen. Ook onze marketingafdeling gebruikt het. Iedereen kan de functionaliteit gebruiken - het is niet exclusief voor FD.”

Bij het kiezen van een andere titel past de Kluskoffer zich visueel aan: Cappel switcht ter demonstratie naar redactie BNR, waarna het zijpaneel zich prompt omtovert in de bekende geel-wit-zwarte huiskleuren.

Die wijziging is niet enkel cosmetisch, ook de onderliggende functionaliteit van de Kluskoffer wijzigt. “BNR hanteert natuurlijk een ander stijlboek dan FD. De tekstsuggesties lopen dan via andere regels”, vertelt Cappel.

“Is dit ook zelflerend? In de zin van dat als je hem verbetert of een suggestie niet meeneemt, dat de Kluskoffer daar wijzer van wordt? Of zit ik nu in 2026?”

“Je zit nu in 2026”, grapt Hoorn. “We hebben de AI per genre wel voorbeelden gevoerd van wat wij goede koppen vinden.”

Redacteuren kunnen de Kluskoffer via eigen prompts aansturen en zo ‘slimmer’ maken, vertelt Hoorn. “Doen redacteuren dat al?” Cappel: “Er is een aantal redacteuren die dat religieus doet en eigen instructies heeft gemaakt. Dat is echt leuk om te zien.”

Dat enthousiasme is volgens Hoorn en Cappel veelzeggend. Officieel bevindt de FD Kluskoffer zich nog in een experimentele fase. Hoorn: “Ik denk, omdat het in een behoefte voorziet en omdat het heel gebruiksvriendelijk is, het is opgepakt zonder dat we het verplicht hoefden te stellen.”

Weerstand was er dan ook niet echt tegen het AI-project, zegt Hoorn. “Wel, en dat mag je verwachten van een redactie vol kritische journalisten, vragen over wat er gebeurt met geüploade teksten ende kwaliteit van de output. Daar zijn mensen wel scherp op. Als AI kopsuggesties doet…”

“...dan moet dat wel wat opleveren.”

“Ja. Daar hoor je dan wel kritiek op. Dat het saaie koppen zijn die AI bedenkt. En dat klopt, maar dat heeft te maken met hoe technologie werkt. Maar het betekent ook dat menselijke journalisten niet overbodig zijn”, zegt Hoorn.

“Hebben jullie nog bijzondere afspraken met OpenAI gemaakt? Journalisten werken toch met gevoelige informatie of niet zelden met stukken onder embargo.”

Hoorn: “We hebben wel uitgebreid laten kijken of het vertrouwd is. Onze advocaat kwam tot de conclusie van wel.” De communicatie blijft binnen de Europese Unie en is daarmee onderhevig aan Europese dataprotectiewetgeving.

“Maar ja, uiteindelijk is het ook een beetje de vraag, vertrouw je een groot techbedrijf? Er zit wel een grens aan dat vertrouwen”, zegt Hoorn. Binnen FD is afgesproken dat eigen nieuws dat nog onvoldoende rond is, niet in het systeem wordt gezet.

Scraper
Cappel demonstreert een andere AI-toepassing die in-huis werd ontwikkeld, Scraper. Het kan openbare bronnen in de gaten houden en redacteuren over nieuwe informatie inseinen.

Scraper is geïnspireerd op software die een voormalige FD-collega met programmeerkennis had gemaakt, vertelt Cappel. Dat waren relatief complexe scripts op basis van de Python-programmeertaal. De collega vertrok op enig moment en toen was er niemand om de software te onderhouden. Onvermijdelijk ging er uiteindelijk iets onherstelbaar kapot.

Maar het oorspronkelijke idee was natuurlijk prima: een laagdrempelig hulpje om sites als pakweg rechtspraak.nl of tweedekamer.nl in de gaten te houden voor uitspraken of Kamerbrieven, zonder doorlopend te hoeven refreshen.

Scraper is nu een AI-gedreven hulpmiddel, dat redacteuren in staat stelt in normaal Nederlands een verzoek in te dienen. Cappel: “En dat is ongeveer binnen een minuutje klaar.” “Voorheen moest je hier dus voor kunnen programmeren”, benadrukt Hoorn.

Je probeert steeds weer ingangen te creëren naar AI, om het voor de redacteur zo makkelijk mogelijk te maken.

De Scraper kan elke openbare site in de gaten houden. Cappel demonstreert met de BNR-website. “Dus nu heeft de agent de website opgehaald en heeft ook gekeken of er een RSS-feed is. Als die er niet is, gaat de Scraper kijken hoe de site is opgebouwd, waar de elementen zitten die interessant zijn.”

De Scraper controleert daarna alleen de wijzigingen binnen die elementen. Dat is bewust zo gebouwd, zegt Cappel, om te zorgen dat notoire stroomslurper AI zo efficiënt en energiezuinig mogelijk werkt.

Hoorn: “Met Kamerbrieven weet je natuurlijk: er komt echt vandaag of morgen iets waarin we heel geïnteresseerd zijn. Bijvoorbeeld of de Volksbank nog in de staatshanden blijft. Dus eenmaal ingesteld – als het kabinet ooit weer iets over de Volksbank naar de Tweede Kamer stuurt, krijgen we gelijk een seintje.”

De AI kan verder in gewoon Nederlands worden verteld hoe vaak een site moet worden gecontroleerd en welke sleutelwoorden van belang zijn. De Scraper gebruikt een simpeler (en daarmee goedkoper) taalmodel om de gevonden teksten te wegen. “Zo heb je in één keer een persoonlijke newscrawler op sites die jij wil”, zegt Cappel.

Redacteuren kunnen de Scraper een-op-een aanspreken via Teams, FD’s redactionele chatsysteem, op desktop of in de mobiele telefoon. De Scraper attendeert redacteuren in Teams ook op eventuele resultaten.

Cappel: “Je probeert steeds weer ingangen te creëren naar AI, om het voor de redacteur zo makkelijk mogelijk te maken.” Hoorn: “Iedereen zit daar toch al de hele dag in. Het is een superhandige tool.”

Hoorn verwijst naar de FD Kluskoffer, waar de functionaliteit in het zijpaneel met letterlijk één druk op de knop is te gebruiken. Cappel: “Maar we hebben het nu ook in een chat gebouwd, waar je in gewone mensentaal kunt zeggen: houd dit voor me in de gaten. We zitten al in de browser, we werken al in Teams - waardoor je het laagdrempelig maakt voor mensen om het ook echt te gebruiken.”