Journalist en stadsboerin Ellen Willems wandelt door Gelderland en regio om klimaatverandering in kaart te brengen

Met hond Mick aan de lijn komt Ellen Willems aangelopen. ‘Het was nog even de vraag of ik hem mee zou nemen. Het gaat waarschijnlijk behoorlijk regenen. Maar hij wilde absoluut niet op zijn mat blijven.’ We zijn in Arnhem bij stichting ‘t Broek Omhoog, in de wijk Arnhemse Broek, die zich richt op welzijnswerk. Naast het pand van de stichting wordt gewerkt aan de aanleg van een buurttuin.

Het idee voor de wandeltocht komt vanuit Niki van der Naald, adjunct-hoofdredacteur van De Gelderlander. ‘De afgelopen jaren hebben nieuwsredacties zich de vingers blauw getikt en allerlei video-items gemaakt over droogte’, vertelt van der Naald aan de telefoon. ‘De nationale pers gaat vaak naar dezelfde plek om bijvoorbeeld verzakkende woonboten in beeld te brengen. En als er een overstroming is, dan gaan we er vanzelfsprekend ook met zijn allen heen.’

Voor Van der Naald wierp het een vraag op: ‘Zou je niet gewoon één lijn kunnen trekken in een onze regio, in dit geval van Winterswijk tot Wageningen, om te kijken of
klimaatverandering hier letterlijk om de hoek komt kijken of niet? Tot nu toe krijgen we veel ingezonden reacties van onze lezers, dat is leuk om te zien. Dat lezers betrokken zijn bij het project en wij het niet alleen vanuit onze ivoren toren bedenken.’

Stadsboerin in Doetinchem
Willems was gelijk enthousiast voor het project, maar ze maakt zich ook zorgen. ‘Ik ben veel met natuur bezig. Ik heb zelf een stadslandbouwproject in Doetinchem,  genaamd Stadsboerin. Ik lees er veel over en ik wandel graag. Ik zie dat onze leefomgeving aan het veranderen is. Maar is dat ook zo? Voor veel mensen is “het klimaat” iets waar rapporten over worden geschreven door de Wageningen Universiteit en andere wetenschappers, terwijl het iets is wat in onze eigen omgeving speelt.’

Maken mensen zich ook zorgen, vroeg ze zich af. Of denken ze dat er niets aan de hand is? ‘Het uitzoeken van deze vraagstukken kan goed tijdens het wandelen. Je komt heel dicht bij mensen. Hond Mick help daar heel goed bij, mensen willen hem altijd aaien en dan raak je al snel in gesprek.’ Een klein jongetje loopt naar Mick toe om hem te aaien, de Zwitserse herder staat stoïcijns op.

Ondertussen werken in Arnhem tal van mensen aan de buurttuin. Mick krijgt gelijk een bak water aangeboden. Er wordt hard gewerkt. De een leegt kruiwagens vol aarde in de grote bakken, de ander harkt de boel aan. De plantjes staan al klaar om met hun voetjes in de grond gezet te worden.

Willems raakt gelijk aan de praat met een landschapsarchitect die zich vandaag hovenier noemt. ‘Je mag wat van de oogst komen plukken als je ook meehelpt. Het wordt een prachtige, groene ontmoetingsplek met een jeu de boule-baan en pingpongtafel’, vertelt hij enthousiast.

Groen geeft leefbaarheid en sociale verbinding

Voor Willems is Arnhem geen onbekend terrein. Zo’n twintig jaar geleden was ze stadsverslaggever in Arnhem. ‘Toen was ik minder klimaatbewust, al had ik wel een klein tuintje. Dit was een wijk met veel beton en weinig groen. Zomers was het heet door al het steen. Dus dit zijn hele mooie ontwikkelingen. Groen geeft leefbaarheid en sociale verbinding. Maar ik krijg natuurlijk ook negatieve reacties op de verhalen die ik maak. Dat mensen zeggen: “Wat maakt dit mij nou allemaal uit.” Dat is wel heel treurig.’

Voordat we een rustig plekje kunnen opzoeken om verder te praten, moet er eerst een groepsfoto worden gemaakt van alle harde werkers. Er wordt samen geposeerd in één van de drie grote plantenbakken.

Druppel op de gloeiende plaat
‘Ik denk niet dat dit soort initiatieven een druppel op de gloeiende plaat zijn. Als iedereen in zijn tuin of balkon planten de ruimte geeft, maken al die kleine tuintjes bij elkaar een enorme groene berg door Arnhem. Waardoor er meer koelte is, water vastgehouden wordt en vogels en insecten meer eten kunnen vinden. Datzelfde geldt voor wat je eet. Als iedereen iets minder vlees eet, scheelt dat op een gegeven moment behoorlijk.’

Open blik
Ondanks alle verdeelde meningen over het klimaat, probeert ze juist zo veel mogelijk verschillende mensen aan het woord te laten. Niet met een ‘wapperende vinger’ maar met een open blik. ‘Ik bel ook bij de boer aan die zijn veld bespoten heeft. Ik wil gewoon weten: waarom doe jij dat? Hoe zie jij de toekomst? Door dit project begrijp ik die boer ook beter, want die heeft het altijd zo gedaan en probeert gewoon zijn brood te verdienen voor zijn gezin. Maar ik kom ook bij een biologische tuinder die weer hele andere ideeën heeft over het verbouwen van gewassen. Dat probeer ik zo objectief mogelijk op te schrijven.’

Ondertussen is het tijd voor lunchpauze. De harde werkers leggen tijdelijk hun kruiwagens en harken neer en komen gezellig kletsend bij ons in de tuin zitten. De meeste aarde-handen worden gewassen voordat de ze hun bord met kip, rijst en een sausje pakken. Even pauzeren is ook belangrijk.

Er komt veel op Willems pad. Zowel schijnende als mooie dingen. Zo kreeg ze pas een kijkje in de keuken bij AVR-Afvalverwerking in Duiven. ‘Er waren bunkers vol afval die in enorme ovens in verdwenen. Alle spullen die men koopt en weer weggooit, worden daar verbrand. Zo’n bedrijf probeert alleen maar te zorgen dat de steden niet vol lopen met afval. Dat afval was niet eens van een paar dagen, maar van een uur. Ik werd er gewoon verdrietig van. Toen ben ik een paar uur met mijn kop in de wind gaan lopen op de dijk.

Klimaat is minder abstract geworden
Willems is sinds haar klimaattocht anders gaan kijken naar de klimaatkwestie. ‘Voor mij is klimaat minder abstract geworden. Door met wetenschappers, ecologen en het waterschap te praten, lukt hem om mijn verhalen meer feitelijke bedding te geven. Komende week maak ik een verhaal over hitte in de stad. Gaan in hetere steden meer mensen dood? Dat is een vraag waar ik zelf geen antwoord op heb. Klimaat heeft alles te maken met natuurkunde en biologie. Als bijvoorbeeld CO2 knalrood zou zijn, zou het begrip ‘klimaat’ al een stuk minder abstract worden.’

Ontginnen
De ‘tegelwippers’ werken nog even door. Er moet nog veel gebeuren voordat de buurttuin de gewenste vorm heeft. Willems en Mick vervolgen hun tocht. Vandaag nog even in Arnhem. ‘Hierna trek ik naar het noorden, richting de Veluwe. Vervolgens ga ik richting Rivierenland, Nijmegen, de Betuwe en het stukje van Brabant wat onder het verspreidingsgebied van De Gelderlander valt.’ Ze verwacht met haar tocht in totaal zo’n 750 kilometer af te leggen. ‘Om een gebied helemaal te ‘ontginnen’ kun je er niet in één keer doorheen lopen.’

Lees hier het verhaal van Ellen Willems in De Gelderlander