De rollercoaster van BNR-hoofdredacteur Mireille van Ark

De hoofdingang die leidt naar de redactie van BNR Nieuwsradio, pal naast het Amsterdamse café Dauphine, zit al weken potdicht. De receptie ligt er verlaten bij. Wie naar binnen wil, moet de zijdeur nemen en zich melden bij de dienstdoende beveiliger. De man in kwestie is blij weer eens iemand te zien. ‘’t Is nachtdienst bij daglicht’, vat hij de dag samen. Op de anders zo levendige redactievloer is een handjevol mensen aan het werk. De glazen opnamestudio’s zijn leeg.

BNR, de radiozender voor ondernemend Nederland, doopte zich half maart, toen het coronavirus Nederland op slot gooide, om tot de “thuiswerkzender van Nederland” en gaf zelf het goede voorbeeld. Op de avond dat Mark Rutte de intelligente lockdown afkondigde, twijfelde nieuwbakken hoofdredacteur Mireille van Ark (43) geen moment: als heel Nederland ging thuiswerken, dan de redactie van BNR ook. Meteen. De volgende ochtend kwam de uitzending van Ochtendspits om 06.00 uur live vanuit de woonkamer van presentator Bas van Werven.

Hoe doe je dat, maandenlang radio maken vanuit huis?
‘In november vorig jaar hebben we als redactie al eens één dag thuis gewerkt. Dat was in het kader van het project ‘Spitsbrekers’, waarvoor we onderzochten wat er voor nodig is om mensen uit de spits te houden. Het signaal dat we aan onze luisteraars wilden afgeven was: als wij van BNR meer thuis kunnen werken, dan kunnen jullie het zeker.

Ik merkte toen dat er op de redactie in eerste instantie een beetje raar van werd opgekeken. Want: radio maken doe je vanuit de studio; niet vanuit huis. Het heeft ook veel tijd gekost om het op poten te zetten. Maar uiteindelijk bleek het heel goed te werken. Dus toen, op die zondag in maart, Rutte het advies gaf om zoveel mogelijk thuis te werken en niet te reizen dachten we: laten we zo snel mogelijk die draaiboeken weer uit de kast halen. We hadden alle apparatuur al in huis. Iedereen had nog een laptop in de kast staan met de juiste software erop. We konden eigenlijk meteen aan de slag.’

Wat was de grootste uitdaging?
‘We vonden het niet verantwoord om gasten naar de studio te laten komen – ook al staan er plexiglas schermen. Dat betekende dat alle gesprekken op afstand moesten worden gedaan. Dat geeft een andere kleur, een andere dynamiek aan je zender. Het is een beetje vergelijkbaar met videobellen: je praat minder makkelijk door elkaar heen, het blijft allemaal wat zakelijker. Dat wil je natuurlijk liever niet.

Voor het programma The Friday Move bijvoorbeeld, zit presentator Wilfred Genee normaal gesproken met gasten, publiek en een DJ in de skylounge van het Doubletree Hilton in Amsterdam. In coronatijd zat hij in zijn eentje in de studio en had hij enkel vorkjes (radiojargon voor telefoongesprekken, red.) voorhanden. Geen geklap, geen gelach. Heel raar.

Inmiddels mogen gasten die langer dan een kwartier aan het woord zijn, weer naar de studio komen, en op vrijdag zitten we met The Friday Move weer in de skylounge. Onze vaste luisteraars brachten champagne mee om te vieren dat ze weer naar de uitzending konden komen. Iets wat normaal zo gewoon is, voelde ineens heel bijzonder.’

Ontstonden er door het improviseren onverwacht ook mooie dingen?
‘Jazeker. Bijvoorbeeld toen we een kwartier van tevoren te horen kregen dat er een persconferentie zou worden gehouden over de staatssteun aan KLM. Een belangrijk onderwerp voor BNR als financieel-economische zender. Een jaar geleden had ik gedacht: laat maar, want dan moeten er weer een presentator, een eindredacteur en een regisseur naar Amsterdam worden gehaald. Maar nu dacht ik: weet je wat? Ik bel Bas om te vragen of hij al gegeten heeft en in de buurt van zijn set is. Hij stond net op het punt een fles wijn te ontkurken. Ik zei: “Wacht daar heel even mee.” Ik heb nog even een pushbericht uitgestuurd en een kwartier later waren we op zender. Dat snelle; dat vind ik echt heel gaaf. We kunnen vanaf nu elk moment live als het nodig is.’

Hoe waarborg je de mentale gezondheid van je thuiswerkende collega’s in deze tijd?
‘Bijvoorbeeld met ons digitale koffieapparaat in Teams. Eens in de zoveel tijd roep ik: “Wie heeft er zin in koffie?”, en dan kan iedereen die thuiswerkt en daar behoefte aan heeft even inchecken. Dan voeren we gesprekken die we normaal gesproken op de redactie voeren bij het koffieautomaat. Van: hoorde jij dat item vanmorgen, vond je het ook niet wat dik aangezet? Of: was het nou goed dat we dat deden, of juist niet? Wat ik zo mooi vind aan een redactieproces, is dat je ongemerkt met z’n allen een koers bepaalt door het met elkaar te hebben over wat je aan het doen bent. Even sparren, ideeën uitwisselen. Even contact hebben met elkaar. Dat mis je nu, en dat probeer ik op deze manier te ondervangen. Soms haken er twee of drie collega’s aan, soms tien. Hangt er een beetje vanaf hoe druk iedereen is.’

Mireille van Ark op haar werkplek op kantoor. Tekst loopt door onder het beeld. Foto Els Zweerink

Als het afgelopen jaar echter voor iemand een rollercoaster is geweest, dan is het voor Van Ark zelf. In november van vorig jaar overleed haar man Joost aan de gevolgen van een ernstig racefietsongeluk, enkele maanden daarvoor. Een maand daarvoor had BNR-hoofdredacteur Sjors Fröhlich bekend gemaakt het radiostation per direct te verlaten; hij werd burgemeester van Vijfheerenlanden. Van Ark, toen al enige tijd adjunct en plaatsvervangend hoofdredacteur, was zijn gedoodverfde opvolger. ‘Maar toen Joost overleed dacht ik: het zal allemaal wel even’, vertelt ze. ‘Ik was met hele andere dingen bezig.’ Toch werd ze afgelopen februari alsnog benoemd.

In een interview met NRC vertelde je dat veel mensen je vroegen: ‘Zou je dat nou wel doen?’ Heb je jezelf die vraag ook gesteld?
‘Nee. Ik heb er eigenlijk nooit zo over nagedacht. Ik vind altijd dat je moet doen wat goed voelt. En dit voelde voor mij als een logische stap. Ik denk dat het ook te maken heeft met de steun die ik vanuit het bedrijf heb gekregen. Ik werk natuurlijk al lang bij BNR. Ik ken het bedrijf en de mensen die er werken goed. Op het moment dat Joost dat ongeluk kreeg, dat was al in februari, zijn alle collega’s hier buiten op de foto gegaan in de vorm van een groot hart. Dat was heel bijzonder. Ik heb me al die tijd heel erg gedragen gevoeld door de directie en de redactie.’ Dan: nuchter: ‘Ik zou ook niet weten wat ik anders had moeten doen. Het alternatief was dat ik het niet had gedaan. Maar je moet je voorstellen: dan was ik nóg iets kwijt geraakt. Niet dat ik per se altijd hoofdredacteur heb willen worden. Maar het is wel iets waar ik naar verloop van tijd naartoe ben gegroeid.’

Met welk plan ben je aan je nieuwe baan begonnen? En is dat plan er nog, of schopt corona alles in de war?
‘Corona heeft alles doen veranderen. We waren in een hele opgaande lijn bezig. Maar toen alles op slot ging, was de adverteerder meteen weg. Sinds begin juni gaat het verrassend snel weer beter, maar hoe dit afloopt, weet niemand. De belangrijkste taak van een hoofdredacteur is dan om goed en snel te reageren, zonder de grote lijnen uit het oog te verliezen. Ik ben altijd een flexibel type geweest. Ik houd van nieuwe ideeën en snel veranderen. En als ik één ding heb geleerd, dan is het dat je nooit één plan kunt maken. Want het loopt al-tijd anders dan je denkt. In alle facetten van het leven.’

Wat zijn die grote lijnen die je voor ogen houdt?
Lacht: ‘Nou, ik ben geen Steve Jobs ofzo. Maar wat ik graag wil is dat BNR de luisteraar prikkelt en inspireert om bepaalde keuzes in het leven te maken. Ik word heel blij als ik van ondernemers hoor dat ze door BNR op een ander idee zijn gebracht. Laatst zei iemand: “Op BNR hoorde ik dat je op dit moment beter een fysieke winkel kunt openen dan een webwinkel beginnen. Dat heb ik gedaan en dat heeft me veel opgeleverd.” Dat vind ik mooi.’

Dat je een steentje kunt verleggen…
‘Ja. Impact maken. Ook groter. Zo vind ik het fijn als er in de Tweede Kamer over een onderwerp wordt gesproken dat wij op de agenda hebben gezet. Toen ik zelf nog als maker werkte bij de publieke omroep, vond ik dat al fantastisch. Zelfs bij de religieuze programma’s van radio 5, die verder nooit ergens aan bod kwamen - wilde ik nieuws maken. Als dan op Teletekst stond: “Dat zei die en die in Schepper & CO”, dacht ik: yes! Als een verhaal niet verder ging, of er kwamen geen Kamervragen van, dan baalde ik altijd als een stekker.

Ook omdat ik de onderwerpen die ik oppakte echt belangrijk vond. Dat is het mooie van journalistiek: alle verhalen die je wil vertellen, kun je vertellen. Alles wat je belangrijk vindt, kun je de wereld in slingeren. De verwondering daarover zou ik wel wat meer terug willen zien bij journalisten. Je hebt de wereld aan je voeten; het is jouw verantwoordelijkheid om daar iets moois mee te doen.’

Wanneer had je voor het eerst het idee dat er een leider in je schuilde?
‘Al in mijn allereerste baan, als redacteur bij het NCRV-programma Cappuccino. De samensteller daar zei op een gegeven moment: “Jij bent echt een baasje.” Bedoelde hij vriendelijk hoor. Het heeft er denk ik mee te maken dat ik iemand ben die automatisch de leiding neemt. Ik had toen altijd al veel ideeën en dacht vaak: waarom doet nou niemand mee? Of: help nou eens eventjes. Ik zat daar heel fanatiek in en had het er zelf ook voor over om er heel hard voor te werken. Hoe vaak ik niet ‘s avonds laat thuis nog even mijn opzet zat te veranderen omdat hij scherper kon. Of toch nog even proberen die gast te regelen, omdat de uitzending daar beter van werd. Nog steeds kan er slecht tegen als mensen voor de makkelijkste weg kiezen. Ik ben ervan overtuigd dat je alleen met hard werken iets kan bereiken.’

Je hebt drie opgroeiende kinderen. Luisteren zij naar de radio?
Glunderend: ‘Van de week kwam mijn dochter van twaalf naar beneden om te vertellen dat ze de BNR-podcast ‘De eeuw van mijn dochters’ van Art Rooijakkers had geluisterd. Ze voelde zich blijkbaar aangesproken. Heel leuk.’

Ik vraag het omdat jongeren nog maar weinig naar de radio luisteren. Hoe zie jij de toekomst van het medium voor je?
‘We zullen ons als radiomakers veel meer moeten gaan aanpassen aan hoe mensen leven. In welke vorm zullen we audio over vijf of tien jaar tot ons nemen? Het is nu al niet meer zo dat je kunt zeggen: hier heb je een radio, dit is de zender en daar moet je naar luisteren. Steeds vaker is het: “Hee Google, wat is het laatste nieuws op BNR?” Het aantal luisteracties on demand is bij BNR het afgelopen jaar verdubbeld van één naar twee miljoen. Dat gaat ineens heel hard. Maar wat ik eerder zei geldt ook hier: je kunt het nooit helemaal voorspellen. Een plan maken voor 2025 is al bijna onmogelijk. Je moet kijken hoe het gaat, en dan snel schakelen.’ Lacht: ‘Net iets voor mij.’