Marjolein Koster vertrouwde op anderen bij het maken van het multimediale project ‘De elf stemmen van Srebrenica’

Zo’n twee jaar geleden dronken Alma Mustafić en ik koffie op een terras in Utrecht. Als tiener overleefde zij de genocide in Srebrenica. Nu werkt ze als docent en onderzoeker op het gebied van mensenrechten en genocide. We maakten plannen voor de 30-jarige herdenking van Srebrenica. Terwijl het idee voor een podcast langzaam vorm kreeg, kwamen er steeds meer individuen en organisaties samen rondom dezelfde invalshoek: Srebrenica vanuit het perspectief van Bosnische Nederlanders.

Ons doel: de verhalen vertellen die nog niet gehoord zijn. Alma kwam de afgelopen jaren regelmatig in de media en stond op het toneel waarin ze zichzelf speelde. Mensen kwamen naar haar toe met soortgelijke ervaringen, maar durfden hun verhaal niet publiekelijk te delen. Of wisten niet hoe. We maakten samen een lijst van Bosnische Nederlanders die we kenden. We kozen voor een mix van heftige en minder heftige ervaringen, mensen met diverse achtergronden. Want dit project moest niet alleen persoonlijke verhalen ontsluiten, maar ook laten zien dat de genocide in Srebrenica niet op zichzelf stond. Het was het gevolg van jarenlange discriminatie, polarisatie, dehumanisatie en planning.

Meerdere keren heb ik me afgevraagd: wat doe ik deze mensen aan? Waarom laat ik hen zo diep graven in hun traumatische herinneringen? Tijdens de urenlange interviews vroegen we hen: geef alsjeblieft je grens aan. Een van hen antwoordde: ‘Dat ik hier tegenover jullie zit, betekent dat ik die grens al lang voorbij ben.’ Toch is de wil om te vertellen groter dan de pijn. Het trauma van een genocide overleven is anders dan ander oorlogsgeweld. De agressor wilde hen als bevolkingsgroep uitroeien. Die angst leeft nog, mede doordat in delen van Bosnië de daders als helden worden gezien. Dat is de laatste fase van genocide: verheerlijking.

Alma en ik voelen een grote verantwoordelijkheid om integer met de verhalen om te gaan. Zij als onderdeel van de gemeenschap, ik als journalist. Te vaak zijn deze mensen teleurgesteld omdat ze niet als mens werden gezien, maar als slachtoffer, onderzoeksobject of illustratie voor een nieuwsverhaal.

Als freelancer werk ik meestal solo, soms met een klein team. Dit is een megaproject, met veel partners en waarbij de juiste woorden en toon cruciaal zijn. Maar juist doordat het project zo groeide, kon ik me bezighouden met de inhoud, en vertrouwde ik op anderen voor de praktische uitvoering.

Het was een waardevolle ervaring samen te werken met mensen uit andere disciplines. De journalistiek is vaak vluchtig en bereikt meestal slechts één type publiek. Nu verspreiden we de verhalen in verschillende vormen: zowel laagdrempelig als verdiepend. Terwijl Gaza en Oekraïne dagelijks het nieuws domineren, hopen de overlevenden van de genocide in Bosnië vooral dat we iets leren van de geschiedenis die zij met zich meedragen.