Makers in gesprek met de NPO: ‘Ik werk op verschillende redacties, maar niemand voelt zich daar dader, alleen slachtoffer’

Na het verschijnen van het bewuste rapport werden er binnen de NPO en de overige audiovisuele sector al talloze vergaderingen, bijeenkomsten, luistersessies en werkgroepen georganiseerd. Vaak draaiden die om de vraag: gebeurt dit ook bij ons? De door de NVJ georganiseerde openbare bijeenkomst past in het bovenstaande rijtje.

Op deze dinsdag moet er vooral geluisterd worden. Dit keer door Leeflang, Kuiper en Hoekman. Maar de verhalen die het verdienen gehoord te worden, laten enigszins op zich wachten.

Het gaat aanvankelijk vooral over ‘verbeterpogingen’ die al door de verschillende omroepen en redacties zijn ingezet, de zogeheten cultuurplannen. Er wordt bij de NOS zelfs over een cultuurcode nagedacht, laat NOS-journalist en tevens OR-voorzitter Henrik-Willem Hofs vanuit het publiek weten. Maar, waarschuwt Hofs terecht, we moeten waken voor een ‘tsunami aan cultuurplannen’.

Ook de e-learning die vanuit het Mediapact aan alle medewerkers binnen de audiovisuele sector werd aangeboden, wordt uitvoerig besproken. ‘We hebben daar helemaal geen tijd voor. De montage wacht’, zegt een aanwezige.

Hoekman herkent het probleem, maar onderstreept dat voor zulke e-learnings tijd gemaakt moet worden. En die oproep komt tijdens deze luistersessie vaker terug: creëer ruimte, zodat medewerkers met elkaar in gesprek blijven gaan over definitie én het scheppen van een veilige werksfeer. Dat betoogt ook Roos Moggré, een van de presentatoren die werd opgevoerd in het AD-artikel over WNL-hoofdredacteur Bert Huisjes. Nikki Herr, Eva Jinek, Leonie ter Braak en Merel Westrik spraken daarin over een ‘angstcultuur’ en een ontwrichte werksfeer bij de omroep.

©Dingena Mol

Gooien met nietmachines
Leeflang polst bij de aanwezigen of er op dit moment daadwerkelijk genoeg over andere omgangsvormen wordt gesproken. ‘Ik hoor verschillende geluiden’, constateert ze.

Het antwoord uit de zaal klinkt niet als een verrassing; wie geen vast contract heeft, bedenkt zich wel twee keer voordat hij een probleem aankaart. ‘De benoemer van het probleem wordt vaak als de veroorzaker ervan gezien. Ik werk op vijf verschillende redacties, maar niemand voelt zich daar dader, alleen slachtoffer. Zelfs de dj die met nietmachines gooit’, legt een aanwezige freelance mediawerker uit.

Iemand anders vult de freelancer cynisch aan: ‘Sinds ik problemen niet meer aankaart, gaat het goed met mijn carrière.’

Kuipers reageert doortastend en met luide stem, dat zal hij tijdens de sessie nog een paar keer herhalen. ‘Shit man, wat hebben we fout gedaan of niet goed gezien? Na een half jaar heb ik dezelfde vragen. We hebben het over een cultuur in een organisatie, waarin we niet begrijpen wat uitspraken doen met anderen. Je moet elkaar respecteren.’

Daarnaast laat hij weten een voorstander van meer vaste contracten te zijn, maar dat omroepen volgens hem ook afhankelijk zijn van de systematiek van de NPO. ‘Soms hoor je maar een half jaar van te voren wat er gemaakt moet worden. Dat kan niet meer.’

Ja, die NPO en die systematiek. Wat er met een redactie gebeurt als een programma verschoven of zelfs geannuleerd wordt, begrijpt de NPO-top volgens vele aanwezigen gewoon niet. Kuiper bevestigt dat: ‘Dat besef moet groter. “Doe maar drie maanden later!” Weet je wat dat betekent op de werkvloer?’

Leeflang is het daar niet mee eens. ‘Dat besef is echt aanwezig in dit huis. En we acteren daarop. Als het schema verandert, proberen we echt het gesprek daarover te voeren. Maar soms moet je na 20 jaar een programma ook kunnen veranderen.’

‘Bestuurders staan te ver weg’
Voor de meeste aanwezigen voelen makers grote afstand tot de top van de publieke omroep. Leeflang onderschrijft dat gevoel: ‘Ik denk dat alle bestuurders te ver weg staan van de makers. Dat moet doorbroken worden. Ben ik met je eens. We moeten het goede gesprek faciliteren. Medewerkers in staat stellen om te vertellen wat ze van leiding en bestuurders verwachten. Daar moeten we op ons focussen.’

Hoekman weet niet zeker of daar nou de oplossing ligt. ‘De redacties moeten vooral bij elkaar komen en van elkaar leren. Hoe willen we met elkaar omgaan? Dat moet je eigenlijk jaarlijks, als een soort APK, aan elkaar vragen.’

Op het moment dat de zaal en de drie leidinggevenden voorzichtig richting een soort van consensus bewegen, laat een krachtige en persoonlijke ontboezeming van een freelance medewerker zien dat goede intenties op dit moment niet genoeg zijn.

De medewerker geeft aan dat ze de afgelopen zeven jaar, om de twaalf maanden een contract kreeg voorgelegd van de omroep waar ze voor werkt. Daarin staat onder meer dat ze ‘incidenteel werkt’. Dat klopt niet. Ze is wat we noemen een ‘vaste freelancer’.

In het contract staat ook dat ze de risico’s van een eventuele sanctie van de fiscus zelf moet dragen. Ieder jaar tekende ze het contract, maar bij de laatste keer weigerde ze. ‘Dat is nou eenmaal beleid’, kreeg ze te horen. En dit vond plaats ná het verschijnen van het rapport ‘Niets gezien, niets gehoord, niets gedaan.’

‘Fijn dat je dit zegt’, reageert Leeflang aangeslagen. Kuiper zegt dat hij van deze is geschrokken: ‘Het kan niet zo zijn dat een werkgever jou verplicht iets te onderteken dat niet past bij de werkelijkheid.’

‘Maar het gebeurt!’, klinkt het vanuit de zaal. En daarmee wordt een van de grootste onderliggende problemen duidelijk: de discrepantie tussen alle voorgenomen verbeteringen en ingezette trajecten en de perceptie van de daadwerkelijke situatie. Hoe gaat de NPO intern afdwingen dat iedereen zich gedraagt?

‘Op het gebied van sociale veiligheid, is het juist de bedoeling om elkaar te committeren’, zegt Leeflang als antwoord op die vraag.

‘Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Er kan geen verschil bestaan tussen de omroepen. Het feit dat we dit horen van jullie, maakt dat ik straks ga bellen. En dat Peter gaat bellen.’

‘Wie houdt mij scherp?’
Volgens Hoekman moet dat committeren ook terugkomen in het controleren van hoofdredacteuren. ‘Als ik een probleem niet inbreng bij een overleg zonder de redactie, dan bestaat het bij wijze van spreken ook niet. Wie controleert mij en hoe zorgen we ervoor dat de agenda niet alleen door mij wordt bepaald? Wie houdt mij scherp?’

Tot slot wordt Mariëtte Hamer, regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, door een spreker aangehaald: er moet misschien wel een hele generatie plaats maken om de nodige cultuurveranderingen binnen de NPO te bewerkstelligen. Daarnaast geeft iemand anders aan dat de NPO als een gesloten bolwerk voelt. ‘Voor mensen van buiten is het moeilijk om binnen, laat staan hogerop te komen.’

Allemaal waar, concludeert Leeflang. Daarom is er binnen de NPO ook doorstroom nodig. Daar ontbreekt het volgens haar aan - vooral omdat niet alle bestuurders op dit moment een bestuurstermijn hebben. Leeflang zelf heeft dit wel. Hoekman ook, valt hij bij.

Algemeen secretaris van de NVJ Thomas Bruning sluit de bijeenkomst af: ‘We hebben al veel misstanden verzameld, maar blijf ze aan ons melden. En creëer ruimte voor dit soort gesprekken. Dan hoor je belangrijke dingen, die tijdens drukke productieperiodes niet worden besproken.’