— vrijdag 29 januari 2010, 21:35 | 0 reacties, praat mee

Geïnspireerd door Bibeb

© bibeb.com

De op 18 januari overleden ‘moeder van het portretterende interview’ Bibeb (pseudoniem van Elisabeth Maria Lampe- Soutberg) bleek een inspiratiebron voor veel vakgenoten. Villamedia vroeg zeven topinterviewers van nu te vertellen over hoe Bibeb hen inspireerde en waar dat in hun werk is terug te vinden. Laatste wijziging: 14 februari 2013, 17:40

STEFFIE KOUTERS: ‘Ging altijd een stap verder; nam veel tijd en ruimte’
‘Mijn ouders hadden een abonnement op Vrij Nederland. Al vanaf mijn dertiende jaar keek ik iedere week even of er interviews van Bibeb in stonden. Net als mijn moeder las ik die stukken ademloos. Als ik me in iemand verdiep en de knipselmap van tevoren doorneem lees ik altijd de verhalen van Bibeb. Ze had die andere blik en drong diep door tot haar gesprekspartners. Ging altijd een stap verder; nam veel tijd en ruimte. Het was ook een andere tijd. Nu heb je bij een interview soms te maken met wel twee agenten en een voorlichter. Misschien dat Bibeb haar teksten niet eens van tevoren stuurde; laat staan ze liet autoriseren. Omdat ik veel van haar interviews al op jonge leeftijd las heb ik me vast door haar laten beïnvloeden. In ieder geval door vragen te durven stellen waarbij je jezelf moet overwinnen. Heel direct. Haar beschrijvingen vond ik soms weinig toevoegen. Zoals over handen: “smal en dooraderd”. Ze paste dit vaak toe. Wel functioneel vond ik de beschrijvingen van locaties waar het interview plaatsvond, vaak bij de geïnterviewden thuis. Dat doe ik ook wel, maar alleen als het wat toevoegt.’

ELISABETH LOCKHORN: ‘Geheimzinnigheid is het sleutelwoord’
‘De koningin van het interview werd ze genoemd. En terecht denk ik. In ieder geval heeft ze ervoor gezorgd dat ik mijn prille carrière als bladenmaker bij de VNU zonder aarzelen vaarwel heb gezegd en mij voorgoed liet verleiden tot het prachtige ambacht van interviewer. Bibeb verhief het interview tot een aparte kunstvorm. “Wie is er beter, Ischa of Bibeb?”, kon je geregeld horen in journalistieke kringen. Twee meesters. Toch ben ik geneigd mijn keuze te laten vallen op Bibeb. Ischa was iets te vaak geneigd een “diagnose” te stellen. Bibeb stond onbevangener, minder oordelend tegenover haar gesprekspartners en dat leverde intrigerende portretten op. “Zij liet een mens zien”, stond in een van de rouwadvertenties. Maar wat juist zo interessant was aan haar interviews was dat er twéé mensen te zien waren. Je ving een glimp op van dat merkwaardige, soms bijna erotische en geheimzinnige duel dat had plaats gevonden. Geheimzinnigheid is voor mij misschien wel een sleutelwoord voor haar werk. Haar mooiste interviews beantwoorden bijna aan de eis die gesteld wordt aan een goed gedicht: ze vertellen een geheim zonder het te verraden.’

FRéNK VAN DER LINDEN: ‘Psychologische finesse, gebrek aan autoriteitenvrees’
‘In 2006 vroeg ik Bibeb of ik als hommage een bundel mocht samenstellen met haar mooiste interviews. Daartussen kwamen dan stukken van gereputeerde vakgenoten, die haar meesterschap konden schetsen, plus de effecten op hun eigen werk. Ze had er geen oren naar. Spijtig, want zo zou ook Bibebs invloed zijn gedocumenteerd. In mijn eerste jaren als interviewer ervoer ik die als onontkoombaar. Joyeuze stijl, psychologische finesse, gebrek aan autoriteitenvrees: als ik dat allemaal niet bij Bibeb had gezien, zou ik het bijvoorbeeld nooit hebben aangedurfd het mes zo diep in Joseph Luns te steken. Er is geen perfecte interviewer. Zo had Bibeb weinig politiek fingerspitzengefühl. In haar beleidsvragen citeerde ze VN-collega Joop van Tijn, bij wie ze vaak te rade ging. Dat werkte niet. Je kunt machtige gesprekspartners (ministers, topondernemers) alleen tot openheid dwingen wanneer je research doet. Hoe goed je interviewtechniek ook is: als je niks hards op tafel legt, bekennen zij nergens schuld aan. De meeste kranten en weekbladen die Bibeb nu terecht roemen, hebben een dubbele moraal: anno 2010 maken ze zelf onvoldoende geld vrij voor zulke goede interviews.’

CISCA DRESSELHUYS: ‘Zielenroerselen kregen een plaats’
‘Wim Hora Adema (richtte samen met Hedy d’Ancona in 1972 Opzij op, red.) haalde Bibeb over om ook voor Opzij af en toe interviews te maken, naast Vrij Nederland. Ze interviewde voor ons onder meer schrijfster Hannes Meinkema. Haar werkwijze heeft vooral een sfeer geschapen waarin het voor interviewers mogelijk werd vragen over persoonlijke zielenroerselen te stellen. De weg hiervoor werd eigenlijk geëffend door Willem Wittkampf (Het Parool), die vergelijkbare verhalen schreef. Voor De Meetlat (interviewserie in Opzij, red.) ondervroeg ik aanvankelijk alleen politici; later – nadat ik bijna het hele Kabinet had geïnterviewd – kwamen daar schrijvers, wetenschappers, captains of industry en televisiepersoonlijkheden bij. Ik vroeg hen ook naar hun zielenroerselen, maar richtte me meer dan Bibeb op het woord. Dat ze op hun stoel zaten te wiebelen, een sigaret opstaken of een Perzisch kleed op tafel hadden – die typische details die Bibeb allemaal opschreef – vond ik nooit heel interessant. Ik vond dat vaak te uitgesponnen en ging bij haar verhalen op zoek naar wat er nou werkelijk was gezegd. Ik kende haar uit de Opzij-tijd en heb later geprobeerd haar te interviewen. Over het vak, maar ook over de vrouw. Helaas wilde ze dat niet. Zij onthulde, ze gaf geen onthullingen over haarzelf.’ 

LEON VERDONSCHOT: ‘Mededogen gecombineerd met een meedogenloze aanpak’

‘Met Bibeb is het voor mij als met Led Zeppelin: te laat voor geboren, ontdekt met terugwerkende kracht, namelijk als held van mijn helden. Tijdens mijn eerste jaren als interviewer keek ik op tegen Verbraak, Van der Linden, Kellerhuis en Meijer op papier, en diezelfde Meijer, Van Gogh en Pauw op televisie. Het was Van der Linden die het in interviews wel eens over Bibeb had, dat ze nog belangrijker voor hem was geweest dan Ischa. Dan moest haar werk wel heel bijzonder zijn, dacht ik, en las haar werk. Bijzonder was het zeker, al was haar stijl niet altijd mijn smaak. Dat ge-“Ik:” vond ik lelijk, de woorden vaak te barok, zinnen zonder onder- werp doen me aan Youp van ’t Hek denken, die cursiefjes aan De Telegraaf. Maar waar ik van onder de indruk was: de combinatie van mededogen met de geïnterviewde met een in essentie meedogenloze aanpak. Zo’n Vredeling, die liep recht in haar mes. Ze nam zichtbaar alle tijd – zowel vooraf, tijdens het interview als achteraf, bij het schrijven – en vlakte de nieuwsgierigheid niet af met de knipselmap, maar wist precies wat ze wilde en wat daarvoor nodig was. Wat ze kon. Daar ben ik vooral van onder de indruk: de trefzekerheid. Een interviewer met een artiestennaam, dat zegt eigenlijk al genoeg.’ 

HUGO CAMPS: ‘Een bevrijding voor het verzuilde buurland’
‘Bibeb liet niet alleen mensen leeglopen, ze liet ze ook vollopen. Elk interview eindigde in een röntgenfoto. Alles wat ze schreef, las ik in een soort trance. Bedwelmd door haar taal en observaties, door de fragiele boorkracht vooral waarmee ze van klerken mensen maakte. Ik las haar elke week, sinds de jaren ’60. En ik benijdde haar ongegeneerde luxe zich gelijkwaardig te voelen met ministers en kunstenaars. Dat kon tot lang in de vorige eeuw in België niet. Onze journalistieke mores lieten niet toe een excellentie naar vrouw en kinderen te vragen, naar mogelijk drankgebruik en overspel. Hun privé-leven moest bewaakt worden als was het dat van gedroogde vlinders. Door de jaren heen heeft Bibeb ook in België school gemaakt. Het persoonlijke werd ook hier politiek, en omgekeerd. Zij heeft dus een spoor van bevrijding getrokken door het tot op het bot verzuilde buurland. We probeerden haar allemaal na te bootsen, maar het bleef behelpen. De hoop ooit à la Bibeb een interview te maken met een Belgische Vredeling is niet ingelost. Maar ook in Nederland is er geen tweede Bibeb. We zijn dus nu quitte. Ik buig diep voor deze grande dame.’ 

COEN VERBRAAK: ‘Haar vermogen om te filmen met woorden’

‘Zomer 1997 was het gelukt: ik had eindelijk Henny Vrienten weten te strikken voor een interview in Vrij Nederland. Een hartenwens van Joop van Tijn. Maar toen ik Van Tijn het goede nieuws vertelde, viel hij stil. ‘Er is iets vervelends’, zei hij ietwat ongemakkelijk. ‘Vrienten stond ook op het lijstje van Bibeb. Het spijt me voor je, maar ik wil graag dat zij het doet.’ Mokkend moest ik een stap opzij doen. Bibeb maakte het stuk. Het zou het laatste zijn dat ze ooit schreef. Een maand na publicatie stierf Van Tijn, en was voor haar de lol eraf. Het was het eind van een ongekend mooi oeuvre, dat voor talloze interviewers na haar van onschatbare waarde is gebleken. Van Bibeb kon je leren, van Ischa eigenlijk niet. Bij hem hing zijn interviewerschap zozeer samen met zijn complexe persoonlijkheid, dat pogingen tot navolging altijd gedoemd waren te mislukken. Bij Bibeb was dat anders. Haar stijl, haar onovertroffen observatievermogen, haar vermogen om te filmen met woorden maakten dat je dacht: “zo wil ik het óók”. De journalistiek is vluchtig, datzelfde geldt voor haar beoefenaars. Wat resteert er nog van Joop van Tijn? Wie praat er nog over W. L. Brugsma? Maar Bibeb heeft wel degelijk school gemaakt. Daarmee werd ze groter dan haar oeuvre. Dat kan van bijna geen enkele journalist gezegd worden.’ 

Bekijk meer van

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Jenny Fritschy

Webontwikkeling

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.