Eerste resultaten NVJ-enquête: ‘Onder buitenlandcorrespondenten heerst een gevoel van altijd bereikbaar moeten zijn, maar zelden worden gezien’

Weinig posities binnen de journalistiek hebben zo’n aantrekkingskracht als het correspondentschap in het buitenland. Wonen en werken in een vaak volstrekt vreemde omgeving, onder de meest uiteenlopende omstandigheden, maar dikwijls als getuige van wereldveranderende gebeurtenissen.

Toch lijken vooral de werkomstandigheden van buitenlandcorrespondenten steeds zwaarder te worden. In De Groene Amsterdammer beschreef China-correspondent Garrie van Pinxteren een situatie waarin correspondenten te maken krijgen met hoge werkdruk en een gebrek aan rugdekking van de hoofdredactie. Bovendien pleit ze voor een vast dienstverband voor correspondenten, zodat zij zich gesterkt en veilig voelen.

Ook de NVJ pikte deze klachten op en opende een enquête. “De NVJ wil in kaart brengen wat goed gaat en wat beter kan, zodat de belangen van correspondenten sterker kunnen worden behartigd. Buitenlandcorrespondenten vervullen immers een onmisbare rol in de journalistiek. Zij brengen verhalen uit alle hoeken van de wereld, vaak onder uitdagende omstandigheden. Dankzij hun werk blijft het Nederlandse publiek goed geïnformeerd over wat er buiten onze grenzen gebeurt.”

Mentale belasting en een gevoel van isolement
De eerste gegevens van die enquête zijn nu binnen, meldt de beroepsvereniging voor journalisten. Meer dan honderd respondenten reageerden op de oproep. Volgens de NVJ bestrijkt dit bijna het hele Nederlandse beroepsveld.

Zij schetsen een werkklimaat waarin correspondenten onder meer geconfronteerd worden met lage en slechte beloning, een gebrek aan contractuele bescherming, mentale belasting en een gevoel van isolement.

Slechts 12 procent van de respondenten zegt een vast dienstverband te hebben. Terwijl de freelance correspondenten aangeven dat het correspondentschap voor één werkgever eigenlijk een fulltime baan is, “maar dan zonder enige zekerheid of bescherming”.

Meer dan 60 procent vindt hun contractvoorwaarden “slecht” of “redelijk”. Er heerst onder correspondenten bovendien een gevoel van “altijd bereikbaar moeten zijn, maar zelden worden gezien”. Ook over loonvoorwaarden zijn correspondenten ontevreden.

“De huidige betaling per woord of teken is schandalig, gezien de tijd die in goede journalistiek gaat zitten en de kosten die komen kijken bij logistiek, verzekeringen en veiligheid die in deze constructie voor rekening van de journalist komen”, verklaart een geanonimiseerde respondent.

“Goede buitenlandjournalistiek kost gewoon geld, zeker in tijden van nepnieuws. Media die denken dat redacteuren de feiten kunnen checken vanachter hun veilige Nederlandse bureaus maken een grote inschattingsfout. Dat gaat ten koste van de betrouwbaarheid van diezelfde media.”

NVJ: Opdrachtgevers nemen echt te weinig verantwoordelijkheid
Milen van Boldrik, secretaris Zelfstandigen bij de NVJ, is na het lezen van de eerste inzendingen op de enquête verbaasd over de wijze waarop de risico’s van het vak worden neergelegd bij de correspondent, die vrijwel altijd freelancer is.

“Hoe prachtig het beroep ook is, het correspondentschap is duidelijk ook een kwetsbaar en zwaar beroep waarbij de tegenprestatie in arbeidsvoorwaardelijke zin ver onder de maat is. Opdrachtgevers nemen echt te weinig verantwoordelijkheid richting hun correspondenten. Dat moet echt beter”, laat ze desgevraagd aan Villamedia weten.

“Bovendien wordt telkens bevestigd dat de ruimte om te onderhandelen er gewoon niet is, krankzinnig. Ook is er bijvoorbeeld nauwelijks inflatiecompensatie.”

Van Boldrik zegt geschrokken te zijn van de uitkomsten. “Wij willen gesprekken met de grootste uitgevers over het structureel inzetten van freelance constructies bij correspondenten waar een arbeidscontract eerder op zijn plaats lijkt. Dan kunnen we tegelijkertijd afspraken maken over een terugkeergarantie of vangnet na terugkomst.”

Het belangrijkste voor haar is echter dat het correspondentschap meer aandacht krijgt op alle tafels die ertoe doen zodat er ruimte komt om te onderhandelen, een reële indexatie van de tarieven en simpelweg meer bescherming op contractueel en financieel niveau.

“Correspondenten houden Nederland verbonden met de wereld, maar hun bestaanszekerheid is niet gegarandeerd, dat kan niet.”

‘Houd een logboek bij’
Wat kunnen correspondenten nu al zelf doen om minder kwetsbaar te zijn? “Maak je tarief kenbaar onderling of aan je opvolger. Vraag je voorganger naar het tarief, de pijnpunten en waar op te letten, hoe zij bepaalde onderhandelingen hebben aangepakt. Organiseer je in een appgroep waarbij je ervaringen en tarieven uitwisselt met elkaar”, antwoordt Van Boldrik.

“Breng alle correspondenten bij dezelfde krant samen zodat je in contact staat met elkaar. De NVJ kan je daarin helpen als je wil. Maak van tevoren afspraken over terugkeer en eventuele garanties op opdrachten of werk. Zet afspraken hierover op papier. Heb je een freelance contract, maar ervaar je eigenlijk dat je gewoon werknemer bent zonder de bijbehorende bescherming? Houd daar een logboek over bij en contacteer de NVJ. Wij kunnen je helpen na je dienstverband te kijken of je toch aanspraak zou hebben op de rechten die voortvloeien uit een dienstverband, zoals bijvoorbeeld een transitievergoeding.”