De GPD vecht voor zijn voortbestaan

‘Het stormt buiten’, is een gevleugelde uitspraak van directeur/hoofdredacteur Marcel van Lingen die vaak te horen is op de werkvloer van de GPD aan de Hofweg in Den Haag. ‘Er is veel onrust aan de buitenkant en daardoor onzekerheid bij de mensen, die zich af vragen “wat betekent dit voor mij?”’, zegt Van Lingen.

De afgelopen drie jaar is er fors bezuinigd bij het persbureau dat voor zeventien regionale dagbladen werkt. De kranten hebben steeds minder ruimte en geld over voor het product dat de GPD levert: langere verhalen en foto’s. Daardoor is het netwerk van vaste buitenlandcorrespondenten de afgelopen jaren teruggebracht tot 20 freelancers en nog maar 2 mensen in vaste dienst. Op de redactie in Den Haag werken nu nog 75 mensen in vaste dienst. Dat zijn er 30 minder dan begin 2005. Sinds die tijd is de begroting met 40 procent gedaald.

Al twee jaar is het zo dat de plekken van vertrekkende journalisten bij de GPD niet worden opgevuld. Het gemis wordt met interne verschuivingen opgevangen. Vorige week namen twee economieredacteuren tegelijk afscheid. Dat betekent weer een puzzel voor de achterblijvers.

‘De grenzen van de bezuinigingen zijn bereikt. Als er verder gesneden wordt in de organisatie, dan zal dat niet gaan zonder gedwongen ontslagen. Dat zou voor het eerst in de 72-jarige geschiedenis van de persdienst zijn’, aldus voorzitter Carel Goseling van de ondernemingsraad. ‘Desondanks blijven mensen zich inzetten voor een goed product en is de kwaliteit onomstreden. Maar de werkdruk is groot.’

De toekomst van de GPD ligt in handen van Wegener. Het bedrijf is met zeven dagbladtitels de grootste afnemer. De invloed van Wegener is nog groter omdat het samen met GPD-afnemer Limburgs Dagblad/De Limburger onderdeel uitmaakt van het mediabedrijf Mecom. Wegener zinspeelt al jaren op een vertrek uit de GPD. Het concern denkt de taken van de GPD zelf goedkoper te kunnen uitvoeren. Vanaf januari stopt het concern met het via de GPD inkopen van artikelen van freelancers voor de bijlagen. Het bedrijf neemt het werk voortaan rechtstreeks van de freelancers af. En met dagblad De Pers zou gekeken worden hoe de overige berichtgeving verzorgd kan worden. Op de redactie van de GPD wordt daarom inmiddels openlijk gesproken over het verdwijnen van de persdienst. Het niet vervangen van vertrekkende collega’s versterkt die gedachte. Het maakt een eventueel sociaal plan goedkoper.

Rob de Spa van Wegener Nieuwsmedia (oud hoofdredacteur van het ANP) is namens Wegener ook bestuurslid van de GPD. Hij houdt zich op de vlakte over de toekomst van de GPD. Wel is hij er van overtuigd dat er snel een besluit genomen moet worden. ‘Mensen moet je niet lang in onzekerheid laten.’ Hij constateert dat ‘de leden de kosten te hoog vinden. Diverse mogelijkheden worden bekeken, maar de belangen van de leden zijn verschillend’, is alles wat hij kwijt wil.

Zelf een eigen persdienst in het leven roepen is een wens die bij Wegener in het verleden wel vaker is geuit. De andere leden van de GPD verrast die houding dan ook geenszins. ‘Wij ontleden ons zelfbeeld niet aan het hebben van een eigen persdienst’, zegt Tim Klein, directeur van HDC Media, waaronder het Haarlems en Noord-Hollands Dagblad vallen. HDC en ook NDC (Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant) hechten zeer aan de GPD. ‘We hechten groot belang aan het landelijke “regionale” nieuws, het nieuws dat uit andere regio’s komt en landelijke nieuwswaarde heeft. De kern van de GPD is de uitwisseling van berichten. Daarin zit het onderscheid met andere nieuwsdiensten. Landelijke nieuws, regionaal gekleurd. Dat is heel belangrijk voor onze kranten.’ HDC en NDC voelen voor een fusie met het ANP om kosten te besparen, op voorwaarde dat ‘de identiteit van de GPD bewaard blijft’.

‘Die fusie kan geleidelijk verlopen, zoals dat ook met onze kranten gegaan is’, aldus Klein. Het is nu aan Wegener om zich duidelijk uit te spreken. Vanwege de onduidelijke positie die Wegener tot nu toe inneemt, werken andere kranten aan een alternatief. Zo kijkt De Persgroep of het AD en Het Parool kunnen samenwerken, mocht de GPD omvallen of te zeer in kwaliteit achteruit gaan. Als die samenwerking doorgaat, zou er binnen het bestuur van de GPD op korte termijn zelfs een meerderheid ontstaan voor het opheffen van de persdienst.

De enige uitweg die GPD-directeur Van Lingen daarom nog ziet is: goedkoper worden. ‘We kunnen niets anders doen dan ons best dat te leveren wat de leden willen, tegen een marktconforme prijs.’ In dat kader praat Van Lingen al geruime tijd met het ANP over mogelijke vormen van samenwerken. Hij wil nu snel knopen doorhakken. De directies van beide persbureau hebben het plan om de niet journalistieke afdelingen begin volgend jaar in elkaar te schuiven en bij elkaar in één pand te gaan zitten. Het huurcontract van het pand waar de GPD nu in zit loopt dan af en bij het ANP in Rijswijk is ruimte over om de sterk afgeslankte GPD onder te brengen.

Op dat moment ontstaat er ook ruimte voor journalistieke samenwerking. Van Lingen: ‘Als de klanten vinden dat de kosten te hoog zijn, moet je wat doen. Het scheelt dat Erik van Gruijthuijsen (ANP, red.) en ik elkaar goed ken- nen en zeggen kunnen wat we willen. We zijn vrienden, maar juist omdat we elkaar zo goed kennen zijn we ook open onderhandelaars. Dat is in het verleden van de GPD en het ANP anders geweest.’ Van Lingen wil er mee zeggen: het is nu of nooit.

Het ANP heeft lang de boot voor samenwerking met de GPD afgehouden. Maar de in 2007 aangetreden directeur/hoofdredacteur van ANP Media, Erik van Gruijthuisen is nu voor samenwerking. Inmiddels gaat het ook bij het ANP een stuk minder en probeert het persbureau op alle manieren te bezuinigen. In december worden 35 mensen ontslagen. Het ANP stopt vrijwel met de videodienst en de fotoafdeling wordt gehalveerd.

Van Gruijthuijsen: ‘Het is rampzalig wat er op de fotomarkt gebeurt. Een ware dumping van prijzen. Voor € 5,- worden foto’s aangeboden, vooral op sport en entertainment gebied. De zware ingreep in de fotoredactie is daarom noodzakelijk. Er zal veel meer freelance gewerkt moeten worden. Dat is in de hele branche aan de hand.’ Wel is Van Gruijthuijsen optimistischer dan een half jaar geleden. Hij heeft goede hoop dat de contracten met de ‘traditionele’ klanten verlengd worden. Onlangs nog sloot de Publieke Omroep een contract voor drie jaar. ‘Dat geeft meer rust voor de toekomst.’ Maar 2010 wordt een beroerd jaar. ‘We lopen 15 procent achter op het budget. De reorganisatie moet tot eind 2011 toereikend zijn. Dan mogen we hopen dat de markt weer aantrekt.´

Van Gruijthuijsens grootste zorg is het wereldwijd ontbreken van een verdienmodel voor internet en de mobiele markt. ‘Het is bizar en een paradox om te constateren dat er nog nooit eerder zo intensief gebruik wordt gemaakt van video, tekst en foto’s van het ANP. Waarvoor niet of slecht voor betaald wordt. Ons materiaal bereikt veel meer mensen dan voorheen. Maar er is geen verdienmodel voor internet. Dat moet veranderen.’ Van Gruijthuijsen ziet potentiële groei in de zakelijke markt, dat is ondergebracht in ANP Business Solutions. Bedrijven als Essent nemen voor hen toegesneden pakketen tekst, foto’s, video, digitale knipselkranten en de Nederlandse media-agenda af. Er zijn plannen voor een RTV-knipselkrant, in samenwerking met de Publieke Omroep en met het Belgische persbureau Belga zal intensiever worden samengewerkt. Onderzocht wordt ook of het ANP de distributie van videobeelden van de publieke omroepen aan kranten kan gaan verzorgen. Voor Van Gruijthuijsen is samenwerken met de GPD een van de mogelijkheden om kosten te besparen. Voor de GPD lijkt samenwerking de enige manier tot overleven. 

Groei bij Novum Nieuws

Novum Nieuws meldt een groei dit jaar. Ook al valt dat moeilijk te controleren. Uit concurrentieoverwegingen wil directeur/hoofdredacteur en mede-eigenaar Bram Bloemberg niet de omzetcijfers prijsgeven, laat staan de groeicijfers. Dat er ook bezuinigd is, staat vast. Begin dit jaar werd een aantal jaarcontracten niet verlengd en is de fotodienst fors ingekrompen door het verlies van klandizie van de gratis krant Dag.

Volgens Bloemberg zit de groei vooral in de videomarkt. Naar elf Europese landen exporteert het bedrijf nu haar videofilms. Novum levert ze kant en klaar met advertenties erbij. ‘We brengen geld mee naar de klant’, aldus Bloemberg. ‘ Als je alleen voor de Nederlandse markt zou moeten produceren, levert dat te weinig op. Want video is relatief duur. Daarom hebben we ingezet op schaalvergroting, waardoor video’s ook buiten Nederland worden verkocht.

In het land zelf wordt in een voice-over het beeld van commentaar voorzien, dat aansluit op de lokale omstandigheden.’ Op dit terrein heeft Novum een voorsprong op het ANP, dat niet in het buitenland kan opereren. Omdat het, zoals Van Gruijthuijsen het noemt ‘een niet-aanvalsverdrag heeft met de zusterorganisaties in het buitenland en geen producten mag verkopen op ander grondgebied’. Novum Nieuws zet vooral in op het uitbreiden van online advertentiemogelijkheden en schaalvergroting. En binnenkort gaat het persagentschap naast video ook nieuwsteksten produceren voor de Duitse en Belgische markt.