Column Kim van Keken: Lieke Marsman zag wat de kranten van DPG en Mediahuis verzwijgen

Als Volkskrantlezer kreeg dichter Lieke Marsman een ‘best-of’-mail van alle andere kranten die DPG Media uitgeeft. Zo kreeg ze ongevraagd een artikel in haar mailbox uit het AD. Dat ging over hartfalen. ‘Elke dag overlijden 22 mensen aan hartfalen en naar schatting leven in Nederland ruim 50.000 mensen met hartfalen, zonder dat zij zich daarvan bewust zijn.’ 

Marsman ontdekte dat exact hetzelfde artikel een jaar eerder in de Libelle stond, en in 2024 in Het Parool. Ze schreef er een lezenswaardig draadje over op Bluesky. Onder het AD-artikel stond ‘dit artikel is eerder verschenen en aangepast aan de actualiteit’. Maar Marsman zag alleen een verschil in de plaatjes. ‘DPG, you may be rich, maar je bent failliet’, schreef ze vijf maanden geleden.

In juni overleed Marsman, veel te jong. Ze was niet alleen een fantastisch dichter, maar had ook een scherpe blik en deinsde niet terug om, als een van de weinige bekende stemmen, kritiek te leveren op de machtige uitgever DPG Media. Eerder deed ze dat al over de schandalig lage vergoedingen die auteurs kregen op het luisterboekenplatform Fluister van DPG Media. 

Haar laatste kritische berichtje over de uitgever heb ik na haar overlijden laten staan in mijn notities. Vooral omdat het zo veel zegt over de weinig kritische berichtgeving over de grootste uitgever in Nederland, DPG Media. Samen met die andere grote uitgever Mediahuis heeft deze meer dan 90 procent van de dagbladenmarkt in handen. En dat kan niet vaak genoeg worden herhaald. Een zeer geconcentreerde mediamarkt, wordt in de Europese Media Pluralism Monitor 2026, die afgelopen juni uitkwam, namelijk gezien als een groot risico voor een gezonde democratie.

En het Nederlandse medialandschap is al jaren niet zo pluriform als de mediabazen zelf beweren. De situatie is door de overname van RTL door DPG Media alleen maar verder verslechterd, stelt het rapport. De politiek doet niets om de te hoge marktmacht te voorkomen, en toezichthouders verschuilen zich achter het toverwoord ‘zelfregulering’. Zo ging de Autoriteit Consument & Markt (ACM) akkoord met de overname van RTL nadat DPG Media plechtig moest beloven de redactiestatuten flink aan te scherpen om de redactionele onafhankelijkheid te beschermen.

Deze bescherming is boterzacht. Zelfregulering, gedragscodes, interne afspraken en redactiestatuten werken momenteel, nu het financieel nog voor de wind gaat, prima. Maar ze zijn geen wettelijke of institutionele waarborgen. ‘Het is onzeker in hoeverre deze aanpak op de lange termijn toekomstbestendig is’, aldus de monitor over deze zelfcontrole. 

De onderzoekers noemen het problematisch dat de internationale mediaconcerns (lees: het Belgische DPG Media en Mediahuis) vaak maar beperkt financieel rapporteren over hun handel in Nederland. Daarbij worden alle titels van kranten, bladen, tv-activiteiten, radiostations op één hoop gegooid waardoor ‘het nog lastiger is om financiële prestaties en marktdominantie per afzonderlijke mediasector inzichtelijk te maken.’

Over de monitor en de waarschuwing dat te veel media in een paar handen zijn gevallen, viel in de titels van het Belgische duopolie - dus bijna alle kranten in Nederland - geen letter te lezen. Oh ironie, want in diezelfde kranten worden wel pagina’s vol geschreven over het verdwijnen van het programma Zomergasten of andere bezuinigingen bij de NPO die de pluriformiteit zouden bedreigen.

Net zo toondoof bleek de politiek. De Europese monitor riep op om méér wettelijk te regelen zoals een transparantieverplichting over de eigen financiële prestaties en eigendomsstructuren. En bovenal om meer regels om pluriformiteit en redactionele onafhankelijkheid te beschermen. De kans om dit te doen is er nu, tijdens de implementatie van de European Media Freedom Act (EMFA), een Europese wet die is bedoeld om dit soort zaken te regelen. Alleen kiezen de ministers Rianne Letschert (D66, Onderwijs) en Heleen Herbert (CDA, Economische Zaken) wéér voor pappen en nathouden in het voorstel dat de uitvoering van die Europese wet in Nederland regelt. Er komen met dit voorstel eerder meer risico’s dan kansen voor de mediasector, aldus het Commissariaat voor de Media.

De ministers willen het Commissariaat, dat pluriformiteit en redactionele vrijheid toetst, slechts een adviserende rol geven bij fusies. ACM (gericht op mededingingsrecht) is de enige die een oordeel velt, en vraagt het Commissariaat om advies. Daarmee ontstaat, aldus het Commissariaat, ‘het risico dat het pluriformiteitsbelang ondergeschikt raakt aan het economische belang’. Ander voorbeeld: er komt wel een databank met informatie over media-eigendom. Alleen wel op basis van vrijwillige medewerking van de mediadiensten zelf. Een wassen neus dus.

Over het voorstel en de kritiek van het Commissariaat voor de Media was wederom geen letter te vinden in de kranten van het duopolie.

Hadden we maar meer bekende stemmen, zoals Marsman, die de vinger legden op de zere plek van de verdienmodellen van de grote concerns die het Nederlandse medialandschap domineren.