Afbreken en dan weer voorzichtig opbouwen

Werk aan de winkel. Journalisten bij de publieke omroep moeten doorwerken om begin september een reeks nieuwe actualiteitenrubrieken te presenteren. Het zal de kijker duizelen. Ochtendspits, Nieuwsuur, Uitgesproken, Altijd Wat, Brandpunt en PowNed Nieuws gaan het gevecht om de kijker aan en veel waarschijnlijker: met elkaar.

Om dat mogelijk te maken, moest er eerst ruimte komen in het zendschema. Dus verdwijnen per september Nova, Netwerk en Goedemorgen Nederland. ‘Het zijn de directies die beslissen. Redacties hebben het nakijken. En bij de NCRV is ook geen redactiestatuut’, blikt Peter van der Maat, de oud-hoofdredacteur van Netwerk, terug. Voor hem was er bij de NCRV geen plaats meer toen Netwerk verdween. Met Van der Maat moesten nog tien journalisten weg, omdat voor de opvolger van het programma minder mensen nodig zijn.

Bij de KRO ging het nog iets heftiger. De redactie van Goedemorgen Nederland (twaalf mensen) is opgeheven. De redactie van onderzoeksprogramma Reporter krijgt veel minder uitzendingen. Daarentegen verandert er bij Nova en EO’s Netwerk (die titels verdwijnen ook) veel minder. Dezelfde mensen gaan een ander programma maken. Wel werd onderweg bij Nova Clairy Polak als presentator geofferd. Zij komt terug als interviewer.

Rustig is het bij EenVandaag (Avro/Tros). Belangrijkste verandering: de logo’s komen duidelijker in beeld om daarmee de afzenders te benadrukken. Wel wordt een opvolger voor Wouter Kurpershoek gezocht die naar de KRO gaat. De naam van Antoinette Hertsenberg wordt gefluisterd om naast Pieter Jan Hagens plaats te nemen. Alleen wil die zelf (nog) niet.

Al dat geschuif heeft als doel ‘drie keer de Volkskrant’ te vermijden. Er zijn verschillende manieren van journalistiek bedrijven en dat moeten de omroepen maar eens laten zien, luidt de opdracht van de raad van bestuur van de NPO. Hoe? Dat mogen de omroepen zelf uitzoeken. Die laten dat dan uiteindelijk toch maar weer over aan journalisten. Het leidt tot gedoe en constructies waarbij de makers zelf zo nu en dan hun wenkbrauwen fronsen.

De KRO heeft bijvoorbeeld ingetekend op een programma dat op zondagavond aan onderzoeksjournalistiek doet en daarbij de katholieke agenda niet uit het oog verliest. ‘Dat hebben we al met Reporter’, was de reactie intern. Nee, het moest Brandpunt worden. Met nieuwe mensen. En dus staan er nu vier ervaren presentatoren op de boeg. Onder wie Aart Zeeman. Die was tot voor kort nog te zien als boegbeeld van de NCRV. En Wouter Kurpershoek. Waarbij de kijker al snel zal denken ‘Ik ben aangeland bij de Tros.’

Voor het katholieke sausje moet eindredacteur en Vaticaan-kenner Stijn Fens zorgen. En ervaren journalist eerder verantwoordelijk voor Tussen Hemel en Aarde en Soeterbeeck. Hij klaart de klus samen met Bas van der Ham (voorheen Goedemorgen Nederland). Voor de redactie werden eveneens ervaren onderzoeksjournalisten gezocht, maar niet gevonden. Dus bij wie werd er aangeklopt? Bij Reporter, waar twee collega’s werden weggehaald.

Op die manier moet Brandpunt weer het ‘venster op de wereld’ worden met veel buitenlandse reportages, scoops en onderzoeksjournalistiek. ‘Het zou mooi zijn als we onze eerste uitzending met een paukenslag beginnen, maar pin me er niet op vast’, zegt Van der Ham.

Wat mist, is toch minstens een vrouwelijke presentator. ‘We hebben onze zoektocht naar een vrouw nu even losgelaten’, zegt Van der Ham. ‘De wil was er zeker, maar een aantal kandidaten hield op het laatste moment toch vast aan hun vaste baan. We hebben nu de ambitie om een vrouw te laten doorstromen uit het team van verslaggevers.”

Bij Netwerk van de NCRV had de redactie even de tijd nodig om te schakelen. De omschrijving ‘grafstemming’ typeert de sfeer volgens insiders het beste. Hoofdredacteur weg en onzekerheid voor de rest van de dertig collega’s. Om er toch wat vaart te houden, werd een marketingbureau ingeschakeld om een nieuwe naam te bedenken en het brainstormproces voor het nieuwe format op de vrijdagavond te begeleiden. Opbrengst? De programmatitel ‘Altijd wat’. Over de titel klinken bij de concurrentie cynische grappen. ‘Is er een vliegramp in Tripoli, bel je met nabestaanden: ‘Met ‘Altijd Wat’, mag ik u wat vragen?’

‘Die grappen werden ook gemaakt over ‘De Wereld Draait Door’, reageert de nieuwe eindredacteur Jeroen Illy. ‘Het enthousiasme is juist bewonderenswaardig groot. Die grafstemming was er in februari, toen bekend werd dat Netwerk ging stoppen en de gevolgen nog onduidelijk waren. Inmiddels zijn wij veel stappen verder.’ Hoe het programma er uit gaan zien, is nog in nevelen gehuld. Illy: ‘Reportages blijven ook het hart van het nieuwe programma. We gaan journalistiek de diepte in.’ En het plan om satire te brengen? ‘Dat is weer gesneuveld.’

Wat er in de ochtend gaat gebeuren, staat wel zo’n beetje vast. Dan krijgt Goedemorgen Nederland een opvolger met Ochtendspits van Wakker Nederland (WNL). Aan Goedemorgen Nederland werkte twaalf mensen, aan de Ochtendspits… ook. Alleen wel twaalf andere mensen. Ze gaan grofweg hetzelfde doen, want in de ochtend is het geen tijd om je te profileren. Hoofdredacteur Michiel Bicker Caarten: ‘Je wilt in de ochtend weten: wat is er vannacht gebeurd, wat gebeurt er vandaag en moet ik een regenjas aan. Het moet informatief worden. Niet te zwaar op de maag.’

Eindredacteur is Ralph Mulders, voorheen onder meer CQC, RTL Boulevard en De Jakhalzen. Hij mag wat meer ambitie leggen in het programma dat afwisselend door de nieuwkomers Petra Grijzen en Alex de Vries wordt gepresenteerd. Naast de studiopresentatie is er dagelijks iemand vanaf locatie en kan hij ook reportages laten maken. Maar het moet vooral worden wat het was: een heldere, overzichtelijke ontbijtshow.

Meer hoofdbrekers kost de samenwerking van WNL met de EO en de Vara in Uitgesproken; vijf avonden per week op Nederland 2. Het is een beetje zoals de huidige Kabinetsformatie. De onderlinge verhoudingen tussen Bicker Caarten, Bert van Klaveren (Vara) en Bert Tigchelaar (EO) zijn prima, de programmatische verschillen enorm en toch moeten ze samen televisie maken. Van Klaveren: ‘Wij gaan voor het Vara-geluid. Maar we maken samen met WNL en EO gebruik van één naam, één vormgeving, één decor, één website en we openen en sluiten hetzelfde. Hoe ga je de gemiddelde kijker dan toch duidelijk maken wie de afzender is?’ 

Overigens is er naar goed Hilversums gebruik één decor, maar wel twee keer uitgevoerd. De EO en WNL werken vanuit het oude klooster van de EO, de Vara vanuit de eigen studio op het Mediapark. Kosten extra decor: 30 mille. Van Klaveren: ‘Ik zie de krantenkoppen al. Maar dit is gewoon goedkoper voor de Vara. We delen nu de studio met een aantal andere programma’s en besparen zo geld.’

Zowel Van Klaveren als Bicker Caarten weten nog weinig te melden over het format. Wel is duidelijk dat bij Uitgesproken Vara Jan Tromp de presentratie doet, bij de EO Andries Knevel en Tijs van den Brink en WNL is er bijna uit. Verder is het vooral ‘snuffelen aan elkaar’. Het wordt in elk geval een studioprogramma met reportages en geen publiek. Van Klaveren: ‘Een ding is zeker, 6 september hebben we als Vara de eerste uitzending.’

Gesnuffel aan elkaar vindt ook plaats bij het Nieuwsuur. NPS, NOS Nieuws en NOS Sport hebben wel iets weg van vrijende egeltjes. Voorzichtig wordt gekeken hoe nieuws, achtergronden en sport in elkaar te vouwen zijn binnen krap een uur. Jaag je de vrouwelijke kijker meteen weg door met sport te beginnen, mogen NOS-correspondenten ook achtergronden maken en wat als het sportnieuws nu belangrijker is dan het Haagse nieuws of omgekeerd? Wie krijgt dan het meeste zendtijd?

‘We groeien razendsnel naar elkaar toe’, reageert Kuyl. ‘De cultuurverschillen zijn veel minder groot dan ik had gedacht. Dit is geen reclamepraatje. Ik merk echt dat er gedreven journalisten bij de NOS werken die een goed programma willen maken. De gezamenlijke researchredactie is bijvoorbeeld heel voortvarend bezig.’

De NOS heeft acht vaste correspondenten en een aantal freelancers waar Nieuwsuur volgens hoofdredacteur Carel Kuyl veelvuldig en dankbaar gebruik van gaat maken. Maar oude, getrouwe Nova-correspondenten worden niet aan de kant gezet en op twee plekken krijgt Nieuwsuur vaste mensen: in de VS (Tom Kleijn) en in Brussel (Saskia Dekkers). Brussel wordt het speerpunt van het nieuwe programma. ‘We willen er echt werk van maken. De huidige NOS-correspondenten kunnen daar trouwens ook bijdragen voor leveren.’

——-