‘De lokale pers vervult de waakhondfunctie niet’

‘Ik kan toch moeilijk elke keer zelf de krant bellen als ik zie dat er wat aan de hand is in de gemeenteraad’, zegt burgemeester Annemarie Jorritsma van Almere in de wandelgangen van het gemeentehuis. De raad vergadert die avond en zij is aanwezig om een deel van het debat voor te zitten. Haar mening over de lokale politieke verslaggeving is helder: ‘Er wordt geschreven over de besluiten, maar ik mis de duiding, de analyse en het eigen onderzoek. Het lukt de lokale media niet de rol van waakhond te vervullen.’

Jorritsma heeft het niet over de afgelopen weken. Want de Almeerse politiek heeft nu over media-aandacht niets te klagen. Met dank aan Geert Wilders. De PVV doet behalve in Den Haag ook in Almere mee aan de raadsverkiezingen. De ‘partij’ van Wilders scoorde bij de Europese verkiezingen zo hoog dat het Almere niet links kon laten liggen. En als de PVV op 3 maart opnieuw 27 procent van de stemmen bemachtigt, sleept het 11 van de 39 raadszetels binnen.

Reden genoeg voor de NCRV om voor negen van haar radio- en tv-programma’s een redactielokaal in te richten op de Grote Markt in Almere-Stad. Ook de gratis krant Metro belicht Almere extra en de karavaan van Tros Kamerbreed kwam al langs.

Maar al die (landelijke) media-interesse vormt een kortstondig genoegen, is de algemene verwachting. ‘Na de verkiezingen is het heel anders. Dan wordt het weer stil. We hebben een schraal medialandschap hier’, zegt Vivian Vijn, communicatieadviseur van de gemeenteraad. Daarmee lijkt Almere geen uitzondering. De bezuinigingen bij de dagbladen slaan hard neer op de lokale verslaggeving. De Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers, ook wel de commissie Brinkman genoemd, constateerde in 2009 dat ‘de situatie in de regio bijzondere aandacht verdient.’ In veel steden en dorpen is naast de regionale omroep nog maar één betaalde krant actief, constateert de commissie. Zij oppert ‘de mogelijke oprichting van regionale mediacentra waar publieke en private regionale en lokale media innovatief kunnen samenwerken aan berichtgeving in de regio’. Dat idee heeft oud-Mediaminister Plasterk niet overgenomen. Maar de commissie Brinkman heeft wel een trend blootgelegd. Gelderlander-hoofdredacteur Kees Pijnappels vertelde tijdens een VVOJ-bijeenkomst in september 2009: ‘Op de redactie in Zevenaar hebben we zeven fte aan journalisten zitten. Die bestrijken alles tussen Doetinchem en Arnhem. De bezetting is één journalist op één gemeente. (...) Als dat zo doorgaat, verdringen praktische overwegingen de journalistieke. Dan laat je de kleine dorpjes misschien wat vaker links liggen.’

Een kwart eeuw geleden was mijn eerste baan verslaggever bij het Dagblad van Almere. Dat was een kopblad van De Gooi- en Eemlander en destijds een van de drie betaalde kranten in de jonge stad. Ook het Nieuws van de Dag en Het Parool, onder de naam Flevo Parool, verschenen in Almere, dat toen 40.000 inwoners telde. Zowel het Dagblad van Almere als het Nieuws van de Dag hadden elk vijf verslaggevers in Almere. Het Flevo Parool had de lokale redactie net opgeheven en bestierde met twee mensen en enkele medewerkers vanuit Amsterdam de polder. Alle drie de kranten verschenen in de middag, Het Nieuws van de Dag kende ook nog een ochtendeditie. De regionale omroep bestond nog niet (start in 1989) en als er een vrijwillige lokale omroep was, heeft die niet een onuitwisbare indruk achtergelaten. En er verschenen destijds twee huis-aan-huisbladen; het Groene Weekblad en De Almare huis-aan-huis. Vijf kranten op 40.000 inwoners waarvan er drie de lokale politiek intensief volgden. Tijdens elke commissievergadering en natuurlijk de raadsvergadering zaten zeker twee en vaak drie verslaggevers op de publieke tribune. Niet alleen voor een verslag. Met commentaren, columns, analyses en eigen onderzoek werd de raad intensief gevolgd. De twee huis-aan-huisbladen schreven wel over de besluiten van het college van B en W en de raad, maar volgden het besluitvormingsproces niet.


Maar Almeerders zijn geen krantenlezers. Althans ze betalen er niet graag voor. Veel aandacht kreeg het werk van de journalisten daarmee niet. Het Dagblad van Almere had hooguit 2500 abonnees en het Nieuws van de Dag kwam daar niet ver boven uit. Het Flevo Parool legde daarom in 1988 als eerste betaalde krant het hoofd in de schoot en stopte de uitgave, in 1998 gevolgd door Het Nieuws van de Dag en in 2003 door Het Dagblad van Almere. Daarmee verloor Almere zijn laatste betaalde krant. Het Dagblad van Almere werd opgevolgd door Almere Vandaag, een gratis huis-aan-huis-blad dat vier maal per week verschijnt. De krant brengt kort landelijk, internationaal, economisch en sportnieuws plus twee tot drie tabloidpagina’s over Almere. Daarnaast telt de stad nog twee wekelijkse gratis huis-aan-huisbladen, De Almare en Almere Deze Week, die de lokale politiek niet actief volgen. Alle drie de kranten hebben een website waar ze niet al te veel de nadruk op leggen. En ook Omroep Flevoland is actief in Almere, voor de radio, televisie en internet. In vergelijking met 1985 is de stad ruim 4,5 keer zo groot (185.000 inwoners) en is inmiddels de zevende stad van het land. Het aantal lokaal actieve verslaggevers en fotografen is in die periode gedaald van ongeveer 20 naar maximaal 15. Daarvan komen vier verslaggevers regelmatig in de raadszaal.

Op donderdagavond, de vaste vergaderavond van de Almeerse gemeenteraad, lopen Odeke de Jong van Almere Vandaag en haar collega Abdelhafid Akallouch van Omroep Flevoland in het stadhuis. De Jong wisselt met collega Tamar de Vries een bezoek aan de gemeenteraad af, Akallouch vormt een team met Maaike van den Bosch. En ook freelancer Arie de Peuter bezoekt elke donderdag het stadhuis. ­Akallouch richt zich op het nieuws: ‘Bij Omroep Flevoland is het nieuws, nieuws en nieuws. Een onderwerp op televisie duurt maximaal 1 minuut en 20 seconden. Op de radio kan het wat langer, soms tot 5 minuten. Dat betekent dat we niet doen aan duiding of analyse.’ Een avondje gemeentehuis betekent voor de verslaggevers de verschillende vergaderzalen aflopen om de discussies te volgen. Almere hanteert het systeem van de politieke markt. In drie tot vier zalen praat de gemeenteraad gelijktijdig over onderwerpen. Stemmingen en soms een plenair debat vinden later op de avond in de raadszaal plaats. Akallouch: ‘Ik moet dus kiezen bij welke vergadering ik aanwezig wil zijn. Als het nodig is, probeer ik achteraf te achterhalen wat elders gezegd is.’ Vervolgens haalt hij met korte interviews voor de camera de hoogtepunten van een debat terug. Daarvoor schiet hij achteraf de betrokken raadsleden en wethouders aan. Rond elf uur ’s avonds is Akallouch terug in Lelystad. ‘Daar monteer ik de onderwerpen voor televisie en radio (de radio op basis van de tv-opnamen, red.) en schrijf ik de internetteksten. Als het meezit, ben ik voor twaalven klaar. De onderwerpen worden de volgende ochtend in de verschillende uitzendingen gebracht.’

Voor De Jong gelden gelijke omstandigheden. Uitzonderingen daargelaten staat zij er ook alleen voor. De Jong: ‘Almere Vandaag is een krant met een duidelijke formule. We brengen het nieuws kort en zakelijk. We richten ons op een breed publiek en gaan daarom niet de diepte in. Ook niet als het om politiek gaat.’ ­Internet heeft geen prioriteit. ‘We passen de site één keer per dag aan. We denken er over dat vaker te doen. Maar de adverteerders zitten in de krant, niet op de site.’

De Peuter bezocht aanvankelijk met fotocamera de raadsvergadering en sinds kort met een videocamera ter grootte van een mobiele telefoon vastgeschroefd op een statief. Zijn foto’s verkoopt hij voor 18 euro per stuk aan De Almare. De filmpjes plaatst hij gratis op de site van diezelfde Almare of op bijvoorbeeld Nuij.nl. Soms, als de redactie het nieuws promoveert tot eigen nieuws, krijgt hij er voor betaald. De Peuter loopt elke dag in Almere zoveel mogelijk nieuwsonderwerpen af. Die dag heeft hij zes korte filmpjes gemaakt. Doordat hij inmiddels aardig bekend is, bellen mensen hem voor andere, betaalde klussen. ‘Ik heb al tweehonderd bruiloften gedaan. Je moet wel. Van nieuws kun je niet leven.’ De gemeenteraad is voor hem een gelegenheid snel een paar nieuwe filmpjes te maken.

De keuze voor het snelle nieuws komt Omroep Flevoland en Almere Vandaag op de nodige kritiek uit de politiek te staan. Niet alleen burgemeester Jorritsma mist de diepgang. Frits Huis, raadslid voor Leefbaar Almere en begin jaren ’80 zelf verslaggever in Almere voor het Nieuws van de Dag: ‘De media hebben geen waakhondfunctie in Almere. Ze houden je niet scherp. Als ik in een debat de fout in ga, merkt niemand daar wat van. Ze schrijven het niet op.’ VVD-wethouder Arno Visser: ‘Landelijk zie ik dat journalisten geen feiten meer brengen, ze stoppen meteen hun mening in de berichtgeving. In Almere valt het gebrek aan verslaggeving op. Ik ben een volksvertegenwoordiger. Hoe kan ik in contact komen met de bevolking als er nauwelijks media zijn?’

De lokale politiek voelt zich vergeten door de media. Het gebrek aan aandacht is een onderwerp dat de lokale politici al jaren bezig houdt. Er is van alles geprobeerd. Zo is een tijdlang voor zes ton per jaar een dagelijks Almere Journaal gekocht bij Omroep Flevoland. Nu probeert de raad onder meer de nieuwe media in te zetten. In alle vergaderzalen hangen web­cams. Een ambtenaar met een kleine video­camera zorgt bovendien voor aanvullende beelden. Zo kunnen alle bijeenkomsten via internet gevolgd worden. En sinds een jaar vullen medewerkers van de gemeenteraad elke zaterdag twee tabloidpagina’s met nieuws van de politieke markt in Almere Vandaag. Waarmee ze overigens het werk van de redactie deels over doen, alleen publiceren die al op vrijdag.
Daarvoor zit bij elke vergadering een medewerker van de gemeenteraad mee te schrijven. Op vrijdagochtend leest communicatiemanager Vijn de teksten na en stuurt ze naar de krant. Een haastklus zegt ze zelf. ‘Maar we willen de Almeerders compleet informeren over de besluiten van de raad en de discussie. Op een andere manier gebeurt dat niet.’ Of het helpt weet Vijn niet. Ze verstuurt haar nieuwtjes ook in een gratis digitale nieuwsbrief. Die telt 400 abonnees. Jorritsma: ‘De invoering van de politieke markt heeft er voor gezorgd dat meer mensen naar het stadhuis komen. Het heeft ons alleen nog niet meer kiezers opgeleverd.’ Vijn huurt regelmatig Marcel ­Beijer in om te helpen bij de verslaggeving. Hij heeft het tekstbureau ‘Ik wil publiciteit’ en was tot 2003 verslaggever bij het Dagblad van Almere. In die rol volgde hij ook de lokale politiek. ­Beijer: ‘De stukken voor de gemeentepagina zijn vooral een verslag. Ze beginnen niet noodzakelijkerwijs met het nieuws. De verhalen willen ook de discussie laten zien en de verschillende standpunten van de fracties.’

Beijer constateert dat de huidige journalisten de tijd ontbreekt zaken uit te zoeken. ‘Ik heb nog drie wethouders van Onderwijs naar huis geschreven. De laatste jaren zie je dat niet meer. Burgemeester Jorritsma en wethouder Adri Duivesteijn waren allebei in opspraak. Jorritsma wegens een illegale warmtepomp en Duivesteijn vanwege taxideclaraties. Zaken die niet door de lokale journalisten zijn onthuld en ook niet verder zijn uitgezocht. Ik weet niet of beide bestuurders er nog zouden zitten als het Dagblad van Almere er nog zou zijn.’

Beijer werkt met zijn bureau ook voor de huis-aan-huis krant Almere Deze Week. Hij zou daar wel onderzoeksjournalistiek kunnen bedrijven, maar doet dat niet. Beijer: ‘Wat ik schrijf en hoor als ik voor de gemeente actief ben, gebruik ik niet voor Almere Deze Week. Dat is een krant waar we alleen aan positieve zaken aandacht willen besteden. En dat is ook mijn manier van werken geworden. Ik zou dat graven naar negatieve zaken niet meer willen doen.’

De Jong van Almere Vandaag kan de kritiek over het gebrek aan waakhondfunctie wel plaatsen. ‘Het is gewoon aanpoten op de redactie. We hebben echt de tijd niet zaken uit te zoeken. Bovendien kiezen we niet voor onderzoeksjournalistiek, maar voor het brengen van kort nieuws.’

Akallouch ziet geen problemen. ‘Via Omroep Flevoland ben je goed op de hoogte van de ontwikkelingen. Bovendien hebben we op radio en televisie wekelijks een achtergrondprogramma waar politici aan het woord komen. Ik vraag me af wie er in Almere geïnteresseerd is in het politieke proces. Tijdens de politieke markt komen jaarlijks in totaal maximaal 1900 mensen. En ze komen altijd over hetzelfde onderwerp: als er in hun buurt gebouwd wordt in het groen. Vooral als er flats worden gebouwd. Dan komen mensen massaal naar het gemeentehuis. Anders zie je ze niet.’

drogmans@villamedia.nl

——-