Holland ligt te ver van zee
een gesprek met de schrijver Frank Martinus Arion
Praten over zee
In augustus 2004 stond Frank Martinus Arion in de top 100 van grootste Nederlanders aller tijde. Iets waar hij zelf erg om moet lachen. Liever praten we over de zee. De schrijver heeft zich net verdiept in verschillende soorten schepen en heeft ooit nog eens de wens om een kinderboek te schrijven over vissen. Hoe vissen tegen mensen aankijken. Op de vraag in welk werk de zee het best tot uitdrukking komt, antwoordt de schrijver met de eerste zin van een gedicht dat hij ooit schreef: “In Holland ga ik dood, want Holland ligt te ver van zee”.
Je haalt er van alles uit
Wanneer je het met Frank Martinus Arion over de zee hebt, dan speelt de ligging van het eiland waar hij vandaan komt, een grote rol. “Lang niet alle zwarte mensen van de Antillen houden van de zee”, vertelt de schrijver. “Vergeet niet, dat de zwarte mensen van het eiland naar het eiland toe zijn gebracht. Niet per se omdat zij zoveel van de zee hielden. Indianen houden van de zee. Dat zijn de oorspronkelijke bewoners van Curaçao. In de oude geschriften lees je dat de Indianen zo even naar Bonaire roeiden en weer terug. De zee was een verbindingsweg, hun manier van reizen.” Zelf staat Arion ambivalent ten opzichte van de zee. “Je haalt er van alles uit, maar daar diep beneden is het zo onzichtbaar. Onze Noordkant bijvoorbeeld is zout en woest. Je weet niet wat er allemaal rommelt in die zee. Je moet alert zijn. Haal je adem en je krijgt zoutwater binnen dan moet je oppassen dat je je niet verslikt. Op het moment dat je in diep water bent, dan ben je diep in het water. De kans dat er vissen onder je zwemmen die je niet willen laten. De zee is vriendelijk geweld en ik bewonder mensen die er van houden.”
Bier uit zeewater
Niet alle eilandbewoners houden van de zee, maar je kunt er wel wat uithalen. Zoutwater bijvoorbeeld. De tijd dat het water uit de grond omhoog gepompt kon worden of opgevangen in een regenbak onder het huis, lijkt allang voorbij. Het gouden vocht van Curaçao vindt zijn oorsprong in de waterraffinaderij Aquaelectra. Deze fabriek destilleert uit zoutwater, zoetwater. Met als belangrijk doel: het maken van bier. Een moment van verbeelding en je zou denken dat het eiland met het zeewater weer vruchtbaar gemaakt zou kunnen worden. Helaas. Zeewater is commercieel genoeg voor een koud glas bier maar te duur voor duurzame irrigatie.
Haaien aan de haak
Er is nog iets wat de eilanders uit de zee halen en dat zijn vissen. In zijn jeugdige jaren was Arion niet alleen zeeverkenner, maar ook visser. Dan ging hij met een goede vriend vanaf de Zuidkust richting Venezuela. “Daar zat Dorade, maar ook haai. Met een lijn aas kon je daar zo een haai vangen. Die haai sloegen we dan beestachtig woest dood. In stukken verkochten we ‘m dan aan de Venezolaanse vissersmannen. Die maakte er een Venezolaans haaiengerecht van.” Vol verwondering vraagt Arion zich af hoe het toch kan dat ie dat toen deed. Want als je een beest eenmaal leert kennen, dan is het toch anders”
De vis wordt duur betaald
Terug naar de eerste regel van het gedicht waar de zee in zit. ‘In Holland ga ik dood want Holland ligt te ver van de zee…’ Holland heeft een georganiseerde zeekust: het is daar niet vriendelijk. In Suriname ligt de zee ook ver weg want je moet uren door de modderige wadden om de zee te bereiken. Maar voor een eilandbewoner is de aanblik van de zee vanzelfsprekend. Je groeit er mee op. De vrouwen zijn er bang van en mensen weten ook: “De vis wordt duur betaald”. De zee is woest. De zee is zout. De zee is vriendelijk geweld.
Gepubliceerd op eigen website, 2005