— Geplaatst op donderdag 23 juli 2015, 16:24

fragment Catalogus Bomenmuseum Wateringse Veld

Spar
Abies

Spil van winterfeesten

‘Oh, dennenboom, oh, dennenboom,
wat zijn uw takken wonderschoon…’  Klopt dit wel? De bezongen boom is geen Den, maar een Spar. Met zijn stekelige, altijd groene takken, wordt de Abies (Zilverspar) vaak met de Den verward. Maar het woord ‘den’ kan ook ‘heilig’ betekenen. En dan betekent de tekst:‘ ‘Oh, heilige boom, oh, gewijde boom’. Hoe dan ook, de Spar is de meest gebruikte boom om kerstfeest mee te vieren.

Over de ontstaansgeschiedenis van de kerstboom lopen de bronnen uiteen. Al in de oudheid werd de Spar bij het feest van Tanfana, de vruchtbaarheidsgodin van de Germaanse stam Istvaeones,  door het dorp gedragen en geëerd. De kerstboom heeft waarschijnlijk een oud Germaanse oorsprong, waarbij de boom (toen nog een eik) centraal stond in een midwinterviering, de viering van de kortste dag. Vele voorchristelijke volken gebruikten de Spar als kerstboom, die als symbool van groei en bloei de boze geesten verdreef, en als groenblijvende boom de eeuwigheid en de vernieuwing van het leven vertegenwoordigde. De brandende kaarsen in de boom stonden voor de terugkeer van het licht, van de zon en de warmte, de nieuwe groeiperiode van de gewassen. De kransen in de boom symboliseerden het wiel dat weer ging draaien, de glimmende ballen, waarvoor vroeger appels werden gebruikt, moesten de boze geesten op afstand houden. De kwade geest zou gehypnotiseerd raken door de schittering van de bal. Een geest die de bal raakte, zou worden geabsorbeerd en gevangen. In de christelijke middeleeuwen werd de kerstboom als heidens symbool gezien. Om die reden verboden Karel de Grote en paus Martinus II het opzetten van kerstbomen. Paus Gregorius de Grote verklaarde het midwinterfeest tot het feest van de geboorte van Christus, waarbij de lichtjes in de boom het eeuwige licht symboliseerden. In de zeventiende eeuw dook de versierde Spar opnieuw in het openbaar op. De eerste versierde kerstboom viel te bewonderen in 1605 in Straatsburg. Pas in de negentiende eeuw zette de kersttraditie in ons land door. Zeelieden gebruikten de Spar als talisman, door hoog in de mast van een terugkerend schip sparrenboompjes te binden, in de hoop met kerst behouden thuis te komen.

Symbool van groeikracht en vruchtbaarheid
Hoog oprijzende Sparren werden door de kracht van blijvend groen, symbolen van groeikracht en vruchtbaarheid. De toppen van de bomen, die de groeikracht bij uitstek symboliseerden, werden vaak in de omgeving van huizen aangebracht. Groenblijvende sparrentakken werden op de velden geplant als teken van en hoop op nieuwe vruchtbaarheid. Oeroude Europese stammen hingen sparrentakken boven de deuropening als bescherming tegen kwaad. In oud volksgeloof speelt de Spar een bescheiden rol. Eén legende over de Spar speelt zich af in Beieren. Drie bosarbeiders ontmoetten in het woud een mooie dame. De schone brak van een zilverspar drie takken af, die ze aan de mannen gaf. Ze vertelde dat het gelukstakken waren, en drukte hen op het hart ze goed te bewaren. Twee bosarbeiders zagen de takken aan voor heksentakken en gooiden ze weg. De derde stak het takje op zijn muts, waardoor het in goud veranderde. De andere twee liepen terug om hun takjes te zoeken, maar ze vonden niets. Rond middernacht zouden zij nog steeds vergeefs hebben lopen zoeken. In IJsland sliep men op een sparrenbast, met daarin een teken gesneden om voorspellende dromen op te wekken. Het hout is geschikt voor constructies en klankkasten van violen. Sap van de naalden werkt slijmoplossend en helpt tegen hoest. Met toevoeging van gember, hop, stroop, suiker en gist kan sparrenbier worden gebrouwen. Dit bier werd vroeger meegenomen op zeereizen, als middel tegen scheurbuik.

Categorieën: www.westpers.nl

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.