Marc Veeningen: ‘De bemoeienis van John de Mol wordt zwaar overdreven’

Fons van Westerloo zou er niet aan begonnen zijn. ‘Zo’n ochtendeditie kost extra geld en menskracht, en de concurrentie is groot.’ Maar, vervolgt de inmiddels 74-jarige oprichter van SBS6 desgevraagd: ‘Ik vind het moedig dat ze het proberen. En ik ben blij dat het programma nog bestaat.’

Een kwart eeuw geleden bedacht Van Westerloo, samen met Bart in ’t Hout, Hart van Nederland. De eerste uitzending was op 29 augustus 1995, één dag na de start van SBS6. Het idee was ‘ontstaan uit armoede’. Beide oud-journalisten wilden een eigen nieuwsprogramma voor hun hagelnieuwe commerciële zender, maar hadden geen geld.

Dan ’s avonds om half elf (‘Geen minuut vroeger of later, dat was de afspraak met de kijker’) maar onderscheidend zijn met iets dat in niets op het NOS Journaal leek, besloot het duo. Nieuws uit de regio in plaats van de Randstad. Geen bestuurlijke hotemetoten maar gewone mensen aan het woord. Uitsluitend vrouwelijke presentatoren. Laat het maar lekker warm en Hollands-kneuterig zijn, zei Van Westerloo tegen de redactie, die eigenlijk veel liever NOS Journaaltje wilde spelen.

Op een koude begin-januaridag in 2021 doet het woord ‘kneuterig’ het gezicht van Marc Veeningen (42) ernstig betrekken. ‘De mensen die ons zo noemen denken dat Hart van Nederland gaat over de kat in Meppel die door de brandweer uit een boom wordt gered. Oké, een paar jaar geleden kwam het wel voor dat we een reportage maakten als er ergens één rolstoelbus was gestolen. Maar nu doen we dat alleen als er sprake is van een gólf gestolen rolstoelbussen. Als er, kortom, sprake is van een bredere context.’

Misverstand: Van Westerloo gebruikte het woord ‘kneuterig’ liefkozend. Wat hem betreft is Hart van Nederland anno 2021 wel erg ‘gelikt’. Met zijn Nieuwsuur-achtige decor met wolkenkrabbers. Met ook frisse jonge knapen achter de nieuwsdesk waar Van Westerloo uitsluitend vrouwen liet presenteren. En zonder de excentrieke weerman-op-locatie Piet Paulusma.

Veeningen wil er best iets beleid-strategisch over zeggen, maar eerst is hij nog even te verontwaardigd over dat ene woord. ‘Dit is het vakblad voor de journalistiek en ik merk dat Nederlandse journalisten vaak neerbuigend over ons doen. Dat doet geen recht aan ons én niet aan een groot deel van de Nederlandse bevolking. Dat is zelfs een van de redenen dat het momenteel zo ongezellig is in onze samenleving.’

Er volgt een raison d’être. ‘Wij van Hart van Nederland hebben oprechte belangstelling voor een groot deel van Nederland dat niet aan zijn trekken komt in de nieuwsvoorziening elders. Ik stuur ook wel eens een tweetje terug als mensen iets snerend twitteren. Zo van: “Heb je eigenlijk wel gekeken?”’

Sinds 1 januari kan dat ook naar een ochtendeditie. Waarom eigenlijk?
‘We willen Hart van Nederland een nieuwsmerk laten zijn dat de hele dag actief is. En we hadden al van vroeg tot laat een redactie aan het werk. Ze maken bijvoorbeeld ook items voor Talpa’s radiostations (SBS6 maakt deel uit van het imperium van John de Mol, met onder meer Sky Radio en Radio 538, red.). Ik heb wat extra mensen specifiek voor het ochtendnieuws aangenomen. Ongeveer tien, inclusief freelancers. In Hart van Nederland zit ook een blok Shownieuws. Die club hadden we al. Het bedrijf maakt dus meer gebruik van kapitaal dat er al is.’

Om vier uur ’s ochtends beginnen is wel héél vroeg. Hoe hands-on is de hoofdredacteur?
‘De eerste dagen was ik hier ook om vier uur, maar dat ben ik vrij snel gaan afbouwen. Ik heb die dagen ook vrij weinig gedaan. Vooral koffie gehaald voor de rest.’

Bij de concurrent Goedemorgen Nederland van WNL lopen de politici dagelijks in en uit. Dat doen jullie nadrukkelijk niet?
‘Inderdaad. De straat is belangrijker dan de bureaus. Wij willen ook niet steeds pratende hoofden. We focussen meer op beelden, op reportages met gewone mensen erin.’

En het verschil met RTL in de ochtend?
‘Wij doen vooral heel veel minder aan buitenland dan zij.’

Wat voor kijkcijfers levert dat op?
‘Mediacourant deed lollig door te schrijven dat onze eerste ochtenduitzending 9000 kijkers had getrokken. Ja, dat was op Nieuwjaarsdag het blokje van 06.30 tot 06.45 uur. Alle blokjes bij elkaar opgeteld zaten we in die eerste week al op 300.000 tot 500.000 unieke kijkers per dag.’

Met welke score ben je tevreden?
‘In eerste instantie vind ik het vooral belangrijk dat we gaan groeien in de ochtend.’

En John de Mol?
‘Die geeft het de tijd. Een harde afspraak over marktaandeel is ook niet het belangrijkste. We kijken eerst echt naar groei.’

Als kind in het Drentse dorp De Wijk vond Marc Veeningen het eigenlijk heel gewoon om zoon te zijn van een draaiorgelbouwer. ‘Pas sinds ik het huis uit ben, ben ik gaan zien hoe bijzonder het is. Er zijn maar zes mensen in Nederland die het doen.’

Het laatste exemplaar dat zijn tien jaar geleden overleden vader Henk maakte was speciaal voor hem. Op een kast in Veeningens werkkamer, in het voormalige NCRV-gebouw aan de Hilversumse Bergweg, prijkt een foto. ‘De Cellist’ heet het orgel. De schepper had aan een houten pijp namelijk het geluid van een cello weten te onttrekken. De Cellist werkt met lucht en een ‘gaatjesboek’, vertelt Veeningen trots. Dus geen valsspelerij met elektronica. ‘Al wordt hij wel aangedreven door een motor.’

Nu staat het apparaat in de schuur achter zijn huis in Vleuten. Daar staan nog negen andere draaiorgels. Soms - vorig jaar bijvoorbeeld toen een dorpsgenoot vijftig jaar getrouwd was - trekt Veeningen De Cellist naar buiten, en dan maakt hij iedereen blij. ‘Want dat doet zo’n orgel.’ Toch was Veeningen senior niet bedroefd dat zijn zoon niet in zijn voetsporen wilde treden. ‘Het is heel hard werken en je wordt er niet rijk van, waarschuwde hij.’

Junior had ook allang andere plannen. Als basisscholier had hij rondgekeken in de studio van het lokale radiostation in Leeuwarden waar zijn opa bestuurslid was. Dat wilde hij ook. Als jonge tiener kreeg hij een eigen jongerenprogramma bij de lokale omroep van Zuidwolde. ‘Ik wilde dj worden. Met journalistiek was ik nog niet zo bezig. Ik ben het wel gaan studeren, in Zwolle, omdat dat de kortste weg naar de radio was.’

Als tweedejaars ging hij freelance werken voor het commerciële regionale Rebecca Radio, de Steenwijker Courant en Meppeler Courant. Daar ontstond ook de liefde voor de (regionale) journalistiek, blikt hij terug. Na de NOS, Radio Drenthe en RTV Utrecht volgde in 2014 een eerste dienstverband bij Hart van Nederland, als eindredacteur. Ruim een jaar later werd Veeningen hoofdredacteur van Omroep Gelderland. Eind 2018 werd hij gevraagd om diezelfde functie te bekleden bij Hart van Nederland.

Het programma is de voorbije jaren flink op de schop gegaan qua looks en uitstraling. Was dat allemaal jouw idee? Of vooral dat van De Mol?
‘Het is een combinatie, zoals dat in heel veel bedrijven met geïnteresseerde aandeelhouders gaat. Elk programma ontwikkelt zich natuurlijk. Het oude decor van Hart van Nederland was echt toe aan een opfrisbeurt. De Mol was daarbij betrokken, en ook andere mensen. Maar het begint altijd op de redactie. Zonder meer.’

Uit het onlangs verschenen boek over de familie De Mol van Mark Koster komt De Mol wederom naar voren als erg bemoeizuchtig.
‘Ik heb Marks boek ook gelezen. Bij sommige delen dacht ik: ik snap dat je denkt dat het zo gegaan zou kunnen zijn, maar volgens mij heb je het niet bij alle bronnen goed gecheckt. Ik ken de beeldvorming, en de bemoeienis van De Mol wordt – al kan ik natuurlijk alleen maar over Hart van Nederland praten – zwaar overdreven.’

De Mol heeft de naam dat als je een van zijn programma’s leidt je met hem moet meeveren, anders krijg je het moeilijk.
‘Bij Hart van Nederland is dat gewoon niet zo. Ik ervaar John als een heel normale, prettige baas. In ons redactiestatuut staat ook dat wij redactioneel onafhankelijk zijn.’

Hart van Nederland oogt nu kosmopolitischer, en daardoor meer mainstream. Iemand die ik ter voorbereiding op dit interview sprak zei: ‘Mogelijk wil De Mol SBS6 upgraden om het boeltje aantrekkelijker te maken voor een verkoop.’
‘Eh, daar sta ik buiten. Ik ben een eenvoudige hoofdredacteur van de nieuwsredactie Hart van Nederland, dus dat zijn geen processen waar ik bij betrokken ben. Maar naar wat ik ervan begrijp is daar geen sprake van. Wat ik nog wil zeggen is dat ons DNA de afgelopen 25 jaar niet veranderd is. NRC Handelsblad omschreef Hart van Nederland in 1996 als “flashy volksnieuws met een ethisch karakter”. Dat is voor mij nog steeds wat het is. We hebben oog voor de mensen, zo vertaal ik dat ethische karakter. Een reportage met alleen maar autoriteiten brengen we niet als reportage. Dan is het een kortje. En we nemen geen stelling in. Voeren geen campagne.’

Hoe is het onder jouw bewind met de kijkcijfers gegaan?
‘Het totale bereik van Hart van Nederland op tv was in 2019 1,3 miljoen unieke kijkers per dag. In 2020 was dat 1,4 miljoen. Een lichte stijging dus, terwijl we concurrentie van de talkshows hebben gekregen. Op1 en Beau/Jinek zijn al begonnen als wij om half elf moeten starten.’

Had je veel contact met Marcel van Lingen? Hij is onlangs vertrokken als directeur journalistiek bij Talpa. De Mol wilde een eigen Talpa-nieuwsmerk opzetten, met onder meer een app genaamd De Dag. Die kwam er uiteindelijk toch niet, zoals eerder ook de overname van De Telegraaf niet doorging. Kortom: missie mislukt.
‘Het is inderdaad niet gelukt. Maar dat is niet gek. Het idee was: kijken of er ruimte is voor een extra nieuwsmerk. Er zijn prototypes getest en toen is geconstateerd: die ruimte is er onvoldoende en we hébben al een heel goed nieuwsmerk met Hart van Nederland. Dat merk gaan we verder uitbouwen. Met Van Lingen heb ik nauwelijks contact gehad.’

Merk je dat je nu nog meer aandacht en middelen krijgt om je programma verder op te poetsen?
‘Niet per se. Ik weet niet hoe het was gelopen als de conclusie was geweest dat De Dag wel kans van slagen had. Volgens mij had het prima naast elkaar kunnen bestaan. DPG heeft ook meerdere nieuwsmerken. Wel was er ongetwijfeld samenwerking ontstaan.’

Jullie ploeg presentatoren is behoorlijk verjongd.
‘Nee hoor.’

Jullie hebben in 2019 afscheid genomen van twee vrouwelijke oudgedienden: Gallyon van Vessem (1968) en Selma van Dijk (1969).
‘Die zaak is voor mij echt afgesloten. Het is al anderhalf jaar geleden, en het gaat over medewerkers, dus daar ga ik niet al te diep op in.’

Door een opmerking van De Mol in De Wereld Draait Door over hun ‘houdbaarheidsdatum’ is de indruk ontstaan dat het om leeftijd ging.
‘Ik wil daar alleen maar over zeggen dat we ook presentatoren hebben die even oud zijn en nog steeds Hart van Nederland presenteren.

Over wie heb je het dan?
‘Dat zoek je maar op Wikipedia (Sandra Schuurhof is van 1971, red.). En verder: bij elk nieuwsprogramma komen en gaan presentatoren, ook bij de NOS en RTL Nieuws. Soms is dat vrijwillig en soms onvrijwillig. Dat gebeurt.’

Je was vast niet erg gelukkig met die opmerking van De Mol.
‘Zoals ik al zei: voor mij is die zaak echt afgesloten, wij kijken vooruit.’

Is de maatregel ook genomen in de hoop op jongere kijkers?
‘Ik vind het niet gepast om op onze afwegingen in te gaan. Nogmaals, het gaat hier over oud-medewerkers.’

Oké, andere vraag: wie kijken er naar jullie programma?
‘Iets meer vrouwen dan mannen, en we mikken op heel Nederland, maar tv-kijkers worden wel steeds ouder, dat is gewoon een gegeven. Daarom is het zo belangrijk dat je als nieuwsmerk niet alleen afhankelijk bent van tv. Online zitten we op ruim 3,5 miljoen unieke bezoekers per maand, tegen 1,5 miljoen in 2018. Onze Facebook-pagina heeft bijna een half miljoen fans. Belangrijker dan leeftijd en geslacht vind ik trouwens dat wij mensen bereiken die zich niet herkennen in nieuwsvoorziening op andere plekken. Die het gevoel hebben dat het daar niet over hen gaat. Heel normale Nederlanders die gewoon hun werk doen en zich niet druk maken over de issues in de talkshows.’

Is de journalistiek een ‘bubbelvak’?
‘Dat denk ik wel. Het vak wordt over het algemeen uitgeoefend door mensen met een hogere opleiding die vaak uit de Randstad komen en vaak in de progressieve hoek zitten. De diversiteit in de journalistiek is in die zin niet groot. Daar houd ik in de samenstelling van onze redactie ook rekening mee.’

Journalisten komen van oorsprong overál vandaan. Is de School voor Journalistiek een soort wasmachine qua opvattingen over de maatschappij?
‘Dat is wat te sterk uitgedrukt. En toch, mijn ouders lazen de Meppeler Courant en De Telegraaf, maar op de SvJ in Zwolle werd je geacht om met de Volkskrant onder je arm te lopen. Ik vraag me af of journalisten die in een bubbel leven zich daar wel bewust van zijn. Met Hart van Nederland probeer ik te belichamen dat het ook anders kan.’

Hoe peil je hoe sollicitanten in het leven staan?
‘Gewoon bespreken: waar kom je vandaan, in welke sociale omgeving ben je opgegroeid, hoe kijk je tegen de samenleving aan? En besef je dat het grootste deel van de bevolking buiten de Randstad woont?’

Zou je met deze instelling graag het NOS Journaal willen maken?
‘Het NOS Journaal heeft een andere rol dan Hart van Nederland. Ik werk niet voor niets hier. En dan kom ik toch weer bij dat orgel uit. Ik hou er ook van omdat het muziek is voor de gewone man.’