basis naar compleet

— maandag 15 januari 2024, 15:00 | 0 reacties, praat mee

‘Marc Chavannes was erg nieuwsgierig naar wat jonge journalisten en jonge mensen te vertellen hadden’

Marc Chavannes in 2008 bij de Werkconferentie Overheid 2.0. - © Klaas Fopma/Hollandse Hoogte

Vorige week overleed Marc Chavannes, decennialang redacteur, correspondent en analyticus voor NRC en later werkzaam voor De Correspondent. Drie keer greep hij naast het hoofdredacteurschap van NRC, maar driemaal kwam uit de daaropvolgende teleurstelling een functie die hem eigenlijk nóg beter als een jas paste. Laatste wijziging: 15 januari 2024, 16:57

Drie keer was Marc Chavannes in de race om hoofdredacteur van NRC te worden en driemaal werd hij het nét niet. Het leverde hem de bijnaam ‘de beste hoofdredacteur die NRC nooit had’ op. In 1987 werd hij wél adjunct-hoofdredacteur en in 1989 ‘managing-editor’, maar tot de échte hoofdredacteursfunctie schopte hij het nooit.

Daarentegen ontstond eerst de rubriek ‘De Kroniek’ en later werd hij correspondent voor de krant in Londen en de VS - beide correspondentschappen werden bekroond met respectievelijk de Prijs voor de Dagbladjournalistiek in 1988 en de Anne Vondelingprijs in 2004.

Na deze correspondentschappen werd Chavannes correspondent in eigen land: in de rubriek ‘Opklaringen’ ging hij op zoektocht in Nederland. Het beeld dat hij schetste stemde niet erg opbeurend. Toch concludeerde hij in 2015: ‘Er is regelmatig reden voor kritiek, maar vaker voor optimisme. Steeds meer Nederlanders veroveren hun leven en hun democratie terug op de politiek’.

‘Een lange liefdesgeschiedenis’, zo noemde Chavannes zijn relatie met NRC - de krant waar hij vanaf 1970 werkte - tegen Vrij Nederland. Misschien was het juist daarom zo opmerkelijk dat hij in 2015 overstapte naar De Correspondent, het platform dat toen net twee jaar oud was en nog redelijk in de kinderschoenen stond.

‘Bij De Correspondent is de toekomst al begonnen’
Op de redactie van De Correspondent schreef hij en had Chavannes daarnaast de rol van ‘journalistiek geheugen’. ‘Ik zie mijn overstap als een groeiversneller. Bij De Correspondent is de toekomst al begonnen. Ik vind het spannend om daaraan mee te doen’, zo lichtte hij zijn overstap toe.

De oprichters van De Correspondent waren ook wel verbaasd toen Chavannes de overstap waagde, blikt Rob Wijnberg terug in een in memoriam. ‘Dat hij mocht meedoen met dat clubje jonge honden, was volgens hem een indicatie dat hij er nog toe deed. Het resultaat was een geestig en voelbaar schisma op de werkvloer: een redactie die zichtbaar opkeek naar haar nestor, een nestor die zichtbaar opkeek naar zijn redactie.’

De nestor deelde graag zijn kennis en kunde met jonge honden in het vak. In 2023 interviewde Ruben Stift, die stage liep bij De Groene Amsterdammer en daar nu webredacteur is, Chavannes voor Red Pers, een project waar jonge journalisten ervaring kunnen opdoen. In het interview zegt Chavannes: ‘Mijn drijfveer is democratie, dat vind ik iets waanzinnigs. Daar moeten we verdomd zuinig op zijn’. Na het gesprek nam Chavannes contact op met de jonge auteur. Hij was onder de indruk van de uitwerking van het interview.

Stift werkte als ‘uitzoeker’ voor het nieuwe boek van Chavannes, waarvan het nu onduidelijk is of dat nog gepubliceerd zal worden. ‘Tijdens het interview was hij nog opvallend scherp’, blikt Stift nu terug. ‘Hij was erg goed van alles op de hoogte.’ Van Chavannes leerde de jonge journalist dat je ‘ook als journalist een mening mag hebben over dingen’. In de ogen van Chavannes was ‘de democratie de meetlat waar hij alles op beoordeelde.’

‘Vol met een oprechte nieuwsgierigheid’
‘Hij was erg nieuwsgierig naar wat jonge journalisten en jonge mensen te vertellen hadden. Hij zat vol met een oprechte nieuwsgierigheid. Ik heb van hem geleerd kritisch te zijn. En natuurlijk ben je zo objectief mogelijk als journalist, tegelijkertijd mag je ook persoonlijk iets vinden. Hij is nooit bang geweest voor stevige uitspraken, zoals: “Dat is een gevaar voor de democratie”.’

Tot op hoge leeftijd bleef hij een pionier in de journalistiek, en Chavannes gaf dat ook door aan de journalistiekstudenten aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Hij was erg goed in het geven van college. En in feedback. Belangstellend en aimabel, vriendelijk. Na zijn vertrek kwam hij nog geregeld langs, om studenten bij te staan’, zegt Marc Broersma, die samen met Chavannes hoogleraar in de journalistiek was aan de universiteit tegen het Dagblad van het Noorden.

‘Journalistiek kan de zuurstof voor de democratie zijn, maar dan moet het vak zichzelf de komende jaren wel opnieuw uitvinden’, zei Chavannes tegen Broerstraat 5, het blad van de Rijksuniversiteit voor oud-studenten.

Tot het bittere eind bleef Chavannes schrijven voor De Correspondent. Vorige maand nog analyseerde hij in zijn ‘Politiek Dagboek’ de worsteling van Pieter Omtzigt om samen te werken met de PVV. Punt voor punt somde hij op waar het partijprogramma van de PVV botst met de Nederlandse grondwet of internationale verdragen.

‘De democratische rechtsorde is geen wisselgeld: het is ons enige kapitaal. Wie daar niet van doordrongen is kan beter niet aan de basislijn verschijnen’, concludeerde hij tot slot.  Een week voor zijn overlijden was hij nog te horen als commentator op Radio 1.

Al jaren waarschuwde Chavannes voor een overheid die zich steeds meer terugtrok en een samenleving die bestuurd wordt als een bedrijf in plaats van een maatschappij. Met zijn woorden in het achterhoofd klinken zaken zoals de toeslagenaffaire en de afhandeling van de schade door gaswinning in Groningen bijna profetisch: told you so.

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.