Afstudeerprijs Villamedia 2019

— vrijdag 3 juni 2011, 10:00 | 0 reacties, praat mee

Geen ontsnappen aan

Het Big Brother-tijdperk is definitief aangebroken. En we hebben er helemaal zelf voor gekozen. Dat is de enige mogelijke conclusie van een reeks documentaires over privacy in de 21e eeuw, deze maand te zien op Holland Doc 24.

Het begint met een berichtje van een overheidsinstantie. Er zijn per ongeluk wat gegevens kwijtgeraakt over het dochtertje van de Britse filmmaker David Bond. Of hij die even opnieuw wil doorgeven, niks aan de hand verder. Bonds argwaan is gewekt: hoeveel gegevens zijn er eigenlijk over hem en zijn gezin in omloop? Hij gaat op onderzoek uit. Alle instanties en bedrijven waarmee hij wel eens contact heeft, krijgen een verzoek hun dossiers over hem op te sturen. De stapels post die Bond ontvangt zijn overweldigend. Hij wordt steeds nerveuzer – hoe zit het eigenlijk met die tientallen beveiligingscamera’s in de buurt van zijn huis? Wordt de wereld echt veiliger als brave burgers als Bond de ganse dag kunnen worden bespied?

De documentaire ‘Erasing David’, onderdeel van een themaweek over privacy op Holland Doc 24 (zie kader), heeft iets weg van een Hitchcock-thriller waarin de onschuldige held van alle kanten wordt opgejaagd. Alleen is er in dit geval geen sprake van een complot of misverstand: Bond wekt de spanning op met een zelfverzonnen missie. Om te onderzoeken hoe het gesteld is met onze privacy in een maatschappij vol databanken, camerabewaking en mobiele communicatie, besluit hij er een maandlang tussenuit te knijpen en twee topdetectives opdracht te geven zijn dataspoor te volgen. Lukt het Bond ontraceerbaar te blijven, of leven we zo langzamerhand in een Orwelliaanse nachtmerrie waar geen ontsnappen meer aan is?

Kleine spoiler: Bond wordt uiteindelijk opgespoord doordat een telefoniste slordig omspringt met details over een ziekenhuisafspraak die hij heeft. Niet helemaal de spectaculaire hightech-ontknoping waarop je als kijker had gehoopt. Zou het dan toch wel meevallen met al die Big Brother-toestanden?

Nee, als we diverse andere films uit de Holland Doc-reeks moeten geloven, is de paranoia van Bond behoorlijk terecht. In de huidige datamaatschappij is het juist zoiets lulligs als een slordige telefoniste waar we het meeste voor moeten vrezen, zegt Michel Kraay in de VPRO-reportage ‘Wat nou privacy?’. Deze ex-handelaar in persoonsgegevens illustreert hoe je met een gewiekste babbeltruc de geheimste informatie kunt lospeuteren. Bedrijven, advocaten, zelfs ambtenaren zouden massaal van dit soort mannetjes gebruikmaken. ‘De zwakste schakel zit nog altijd tussen het toetsenbord en de stoel’, zegt Kraay.

Wat overigens niets afdoet aan de gevaren van de voortschrijdende technologie. Digitale wachtwoorden, mobiele telefoons, computerbestanden: ze zijn in een handomdraai te kraken, wordt in de film aangetoond. Op internet wemelt het van de bankgegevens, paspoortscans en Digi-D-codes waar criminelen via downloadsites en sociale media volop bij kunnen. Alleen al in de VS zijn jaarlijks meer dan tien miljoen mensen slachtoffer van identiteitsfraude – een cijfer dat naar verwachting rap zal toenemen.

Alarmerende berichten. Wat doen die met de burger? Verschanst die zich al in huis met de deuren op slot en de rolluiken omlaag, geld en documenten veilig opgeborgen in de brandkast? 
Integendeel: in de docu ‘iPod iPhone iAm’ wordt aangetoond hoe we de afgelopen tien jaar door het gebruik van smartphones en sociale netwerken moedwillig de grenzen van onze privacy hebben opgerekt. Zoals verwoord in een voice-over: ‘In tien jaar tijd zijn we in een fuik gekomen. De computer kan niet meer uit, de telefoon kan niet meer uit. We moeten voortdurend online zijn. Want ons sociale leven speelt zich steeds meer af in de digitale wereld. Vroeger leefden we mét media, nu leven we ín media.’

In die digitale wereld krijgen begrippen als privacy en identiteit een totaal nieuwe betekenis. Dat is wennen voor wie er niet mee is opgegroeid. De meeste 30-plussers vinden het een beklemmend idee dat iemand met een paar muisklikken alles over ze te weten kan komen. Terwijl dat voor jongeren vanzelfsprekend is. ‘Als je iets te verbergen hebt, ga je toch niet op Twitter?’, redeneert een meisje in de film.

Die laconieke houding wordt bevestigd in de Reporter-aflevering ‘Vrienden voor het leven’, over de dubieuze methoden van facebook. Het is vrij algemeen bekend dat oprichter Mark Zuckerberg en co de gegevens van hun abonnees gretig doorverkopen, precies bijhouden welke sites zij buiten facebook om bezoeken, en ook hun niet ingeschreven vrienden lastigvallen en zelfs ongevraagd volgen, maar het gros van de zevenhonderd miljoen face­bookers zal dat een worst zijn. Een Amerikaanse expert merkt in de reportage bovendien op dat meer dan de helft van de gebruikers afkomstig is uit ontwikkelingslanden. Voor die mensen gaat er met face­book een wereld aan communicatie open; zij zullen zich weinig zorgen maken om zoiets als privacyschending of datamisbruik.

Wat ons terugbrengt bij de paranoïde hoofdpersoon uit ‘Erasing David’. Is dat dan gewoon een typische, westerse 30-plusser, met achterhaalde ideeën uit een vervlogen wereld? Iemand die nog niet heeft geleerd ‘in de media’ te leven? Hij zal hoe dan ook moeten leren omgaan met zijn opgejaagde gevoel, want de overzichtelijke, anonieme wereld van vroeger komt echt niet meer terug.


——-

Bekijk meer van

Praat mee

VVOJ banner congres

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.