— donderdag 28 april 2022, 08:00 | 0 reacties, praat mee

Geef slachtoffer grip op het interview

© Duco de Vries

Frits van Exter denkt met je mee over dilemma’s. Deze keer: Hoe interview je in oorlog (en vrede) getraumatiseerden zonder ze nog meer te beschadigen? Laatste wijziging: 28 april 2022, 14:23

Journalisten geven oorlog een gezicht door slachtoffers, overlevenden, ontheemden te interviewen. Het lijkt de simpelste vorm van berichtgeving, maar zij stelt de hoogste eisen aan de verslaggever. Hij moet zijn vragen stellen zonder meer schade toe te brengen aan getraumatiseerden.

Er is geen zekere methode om dat te voorkomen, schrijft Marcela Turati. ‘Elke zaak is uniek en kent zijn eigen ethische uitdagingen en dilemma’s.’ Niettemin heeft de Mexicaanse journaliste, die veel ervaring heeft in de drugsoorlog in haar land, enkele aanbevelingen. Ze kunnen voor collega’s zonneklaar zijn, maar sommigen missen ervaring of training. En dat zou ze ook in vredestijd van pas komen: slachtoffers zijn overal in de media.

De belangrijkste les is: zie de mens tegenover je. Het ligt voor de hand, maar wie in een conflictgebied werkt, kan zich makkelijk verliezen in andere zaken: zijn wij hier veilig, hoor ik soms artillerie in de verte, hoe stuur ik mijn verhaal op tijd door, hebben we brandstof, zijn de batterijen opgeladen, waar slapen we vanavond?

Het vergt wat om het hoofd zo leeg te maken dat je iemand kunt interviewen over het ergste wat hem in zijn leven is overkomen. ‘Empathie’ dekt de lading niet. Er is meer nodig dan het tonen van menselijkheid. Je hebt tenslotte een professionele taak. Je brengt geen hulp, je komt een verhaal halen. Daarover mag ook geen misverstand ontstaan. Mensen moeten, voordat het interview begint, weten wat jij van ze vraagt en waarom.

Neem de tijd, maar als je die onverhoopt niet hebt, maak dat dan ook duidelijk en vermijd gedetailleerde vragen over traumatische gebeurtenissen die meer vergen. Geef mensen zelf greep op het interview: stel ze gerust dat ze antwoorden kunnen weigeren, om een pauze kunnen vragen of het kunnen afbreken. Ga in op verzoeken om zaken alsnog niet te publiceren, omdat ze volgens de geïnterviewde toch te riskant of te persoonlijk zijn. Denk met ze mee over gevolgen van publiciteit.

Stel je vragen zo open mogelijk, zodat het slachtoffer zijn eigen woorden kan kiezen. Houd rekening met gevoelens van schaamte of schuld. Vraag bijvoorbeeld niet waarom iemand met zijn gezin is achtergebleven in het belegerde dorp, terwijl andere inwoners tijdig zijn gevlucht, maar vraag hoe het met zijn buren of familieleden is. Vraag niet rechtstreeks naar details van marteling of verkrachting. Marcela Turati kiest veelal voor de omweg: Waarover droom je? ‘Dromen zijn vaak zo sterk verhalend dat je geen vragen hoeft te stellen die ertoe kunnen leiden dat mensen een traumatisch moment herbeleven.’

Probeer het gesprek af te sluiten met vragen die niet over het trauma gaan, maar gelegenheid bieden zo mogelijk iets te zeggen over hoe zij verder gaan met hun leven. Wissel contactgegevens uit. Kom je beloftes na en wek geen verwachtingen die je niet waar kunt maken. Een goed gedocumenteerd verslag kan bijdragen aan rechtsvervolging, maar jij bent in de eerste plaats gekomen voor het menselijke verhaal. Het is belangrijk om te publiceren, maar niet ten koste van de vertellers.

Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar verwoordt slechts zijn eigen mening.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Jenny Fritschy

Webontwikkeling

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.