ARTIKEL
                                                             terug naar voorpagina

DJ nr.3, 15.02.2008

Heb je ook ervaringen met politici, bedrijven, organisaties of hun persvoorlichters die je verhaal negeren, verdraaien of uit hun context lichten? Meld het De Journalist: foremus@dejournalist.nl

Beelden Netwerk tegen woord minister

Een indringende reportage van EO’s Netwerk over mishandeling op de Molukken door de Indonesische regering wordt door Maxime Verhagen als oud nieuws afgedaan. Zelfs de Kamer trapt er – bijna – in.

Frans Oremus

‘Mena Muria’ (ga door, wijk niet) scanderen Nederlanders van Zuid-Molukse afkomst. Het is de strijdkreet van de RMS (Republik Maluku Selatan, ofwel vrije republiek der Zuid-Molukken). Op deze warme dag (6 juli 2007) staat de kade van Vlissingen vol mensen, kijkend naar een vrolijke vlootschouw ter herdenking van Michiel de Ruyter. De RMS-strijders, zwaaiend met vlag, willen aandacht voor hun ‘broeders’ die een week eerder – eveneens zwaaiend met RMS-vlaggen tijdens een bezoek van de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono aan Ambon – afgevoerd en zwaar mishandeld werden door veiligheidsfunctionarissen van de Indonesische regering. Zij hoorden inmiddels celstraffen tegen zich eisen van tussen de twaalf en twintig jaar. 
De beelden zijn afkomstig uit een reportage van EO’s Netwerk van 6 november vorig jaar. Onderzoeksjournalist Geertjan Lassche wist de hand te leggen op schokkend videomateriaal van de mishandelingen. Voor zijn reportage monteerde hij die aaneen met beelden van een vergelijkbaar vlagincident in 2003, waarbij de Indonesische veiligheidsmensen zich ook schuldig maakten aan mishandeling tijdens arrestaties. De boodschap was duidelijk: de RMS-vlag, sinds 1950 het symbool voor de onafhankelijkheidswens van Zuid-Molukkers, werkt in het ‘democratische’ Indonesië nog steeds als een rode lap op een stier. Zeker wanneer die getoond wordt tijdens een bezoek van de president, in gezelschap van buitenlandse gasten, en dit gepaard gaat met een onaangekondigde, zij het vreedzaam uitgevoerde krijgsdans.
De Netwerk-reportage had als gevolg dat de Kamerleden Harry van Bommel (SP) en Martijn van Dam (PvdA) eind november schriftelijke vragen stelden aan minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken. Zij vroegen hem of hij ook van mening is dat de door Netwerk getoonde behandeling van arrestanten strijdig is met de basisbeginselen voor politioneel en justitieel optreden, en of hij de Indonesische autoriteiten hierop gaat aanspreken en zoja, hoe.
In zijn antwoord zegt Verhagen de situatie ‘zowel bilateraal als via de EU’ nauwlettend te volgen, maar stelt ook dat ‘uit de ter beschikking staande informatie’ niet met zekerheid kan worden afgeleid dat de arrestanten slecht zijn behandeld. Hij eindigt zijn antwoord met de opmerkelijk mededeling dat de beelden van Netwerk uit 2003 stammen en ‘niet zijn gerelateerd’ aan het vlag­incident van 2007: ‘Navraag bij de redactie van Netwerk heeft dit bevestigd.’
Lassche: ‘Ik ontplofte bijna toen ik dit las. Woordvoerder Rob Dekker van het ministerie had inderdaad vóór de beantwoording van de vragen bij mij nagevraagd of we alleen beelden uit 2003 hadden getoond, waarop ik hem vertelde dat we ook – even schokkende – beelden uit 2007 voor de reportage hadden gebruikt met een duidelijke vermelding van de datum. In de antwoorden werd dit vervolgens keihard ontkend. Absurd!’
In een brief aan zowel de Kamerleden als de minister wijst Netwerk hierop, waarna dezelfde Kamerleden de minister om opheldering vragen. In zijn tweede antwoord geeft Verhagen toe dat er eveneens beelden uit 2007 te zien waren (‘dat heb ik ook niet willen ontkennen’), maar zegt te vinden dat deze beelden vooral betrekking hebben op ‘ruw verlopen arrestaties’, en blijft voor het overige staan achter zijn eerste antwoord. Bestudering van de beelden leert echter dat ze qua heftigheid volstrekt vergelijkbaar zijn met die uit 2003.
Van Bommel zegt in een reactie te vinden dat Verhagen ‘een onzorgvuldig gelegenheidsantwoord’ heeft gegeven op zijn vragen over vermeende mensenrechtenschendingen in Indonesië, ‘na een aanvankelijk onjuist antwoord’. Volgens hem laten de beelden uit 2007 ‘overduidelijk mishandeling’ zien; ‘dat is iets anders dan “ruwe arrestaties” waarover de minister spreekt’. Volgens Van Bommel kijkt de Nederlandse regering liever weg als het gaat om misstanden in Indonesië en wil ze geen gedoe met de Molukse gemeenschap. De SP’er zegt niet anders te kunnen doen dan dit tweede antwoord van Verhagen op een stapel te leggen, dat er weer vanaf komt wanneer er zich opnieuw een incident voordoet. ‘Het vervelende is dat ik meer van dit soort incidenten nodig heb om aan te tonen dat de regering wegkijkt. Een parlementair onderzoek zou hier op zijn plaats zijn – maar dan heb ik nog wel een onderwerp op mijn verlanglijstje staan: Irak. Zelfs dat lukt niet. En als je te vaak onderzoek aankondigt wordt het mes bot.’
Van Dam zegt zich neer te leggen bij het antwoord. ‘Maar als Van Bommel zich met een kluitje in het riet gestuurd voelt, moet hij vooral doorgaan met vragen stellen.’
In een zittingsverslag, vorige week, van de rechtbank op Ambon staat dat een van de arrestanten heeft gezegd dat hij zich niet gehouden voelt aan de door hem ondertekende verklaring, omdat deze tot stand kwam als gevolg van mishandeling en intimidatie, zo weet premier John Wattilete van de RMS-regering in Nederland. Hij vindt dat de Nederlandse regering zich sterker moet opstellen tegen de misstanden op de Molukken. ‘Het is een terugkerend en bekend ritueel. Wanneer Indonesië RMS-vlaggen ziet wordt er mishandeld, geïntimideerd en worden er uitzonderlijk lange celstraffen uitgedeeld. Terwijl je het tonen van een vlag toch geen misdrijf tegen de staat kunt noemen.’ Van Bommel is het hiermee eens en betreurt het dat Nederland zijn kop in het zand steekt. ‘Ik zou de onjuistheid in het antwoord van Verhagen niet hebben ontdekt als Netwerk niet aan de deur had geklopt.’

De reportage is nog te zien via: www.netwerk.tv/archief/5827430/1794/

Reactie Buitenlandse Zaken
Het ministerie van Buitenlandse Zaken blijft er in een reactie bij dat er duidelijk verschil bestaat tussen de beelden uit 2003 en 2007. ‘Op de beelden uit 2003 is overduidelijk sprake van mishandeling, op die van 2007 wordt een aantal arrestanten op ruwe wijze aangehouden.’ Het ministerie zegt uit onafhankelijke bronnen te weten dat de arrestanten in detentie het goed maken. ‘De indruk bestaat dat de huidige politiechef (Polri) in Ambon zich goed realiseert dat er door lokale en internationale media veel aandacht voor deze zaak bestaat.’ In reactie op de uitspraken van Van Bommel zegt het ministerie dat de veronderstelling dat de Nederlandse regering graag wegkijkt als het gaat om misstanden in Indonesië ‘onjuist’ is. ‘Indien de heer Van Bommel behoefte heeft verder met de minister hierover van gedachten te wisselen, geven wij er de voorkeur aan dat dit rechtstreeks dan wel via de gebruikelijke parlementaire wegen gebeurt (niet via media).’

reageren        terug naar top               terug naar voorpagina