— dinsdag 27 augustus 2019, 09:47

Uitzonderingen


In principe is alle overheidsinformatie in het kader van de Wob openbaar,
maar er zijn flink wat uitzonderingen. De meeste staan in artikel
10 van Wob, waarbij het om twee soorten gaat. In het eerste lid zijn de
absolute uitzonderingsgronden te vinden, in het tweede lid de relatieve.
Doet zich een geval voor dat een van de vier absolute gronden van
toepassing is, dan wijkt de WOB zonder meer.

In het tweede geval, bij de relatieve gronden, is een afweging vereist
tussen het algemene belang van openbaarheid en door de uitzonderingsgronden
te beschermen belangen. In de praktijk levert deze afweging vaak problemen
op. Bij Wob-gebruik komt het vaak voor dat een overheidsorgaan een afweging
gaat maken tussen dreigende publiciteit en de door een uitzonderingsgrond
te beschermen belangen. Dat mag dus niet.

De bedoelingen van de Wob-verzoeker mogen nooit een rol spelen in de afweging.
De verzoeker hoeft ook helemaal niet aan te geven wat zijn motieven zijn.
Openbaarheid wordt voorondersteld.


De absolute gronden:
1. Het verstrekken van informatie ingevolge deze wet blijft achterwege voor
zover dit:
a. eenheid van de Kroon in gevaar zou kunnen brengen;
b. de veiligheid van de Staat zou kunnen schaden;
c. bedrijfs- en fabricagegevens betreft die door natuurlijke personen of
rechtspersonen vertrouwelijk aan de overheid zijn meegedeeld;
d. persoonsgegevens betreft als bedoeld in de artikelen 9, 10 en 87 van de
Algemene verordening gegevensbescherming, tenzij de verstrekking kennelijk
geen inbreuk op de persoonlijke levenssfeer maakt.


De relatieve gronden:
2. Het verstrekken van informatie ingevolge deze wet blijft eveneens
achterwege voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen de volgende
belangen:
a. de betrekkingen van Nederland met andere staten en met internationale
organisaties;
b. de economische of financiële belangen van de Staat, de andere
publiekrechtelijke lichamen of de in artikel 1a, eerste lid onder c en d,
en het tweede lid bedoelde bestuursorganen;
c. de opsporing en vervolging van strafbare feiten;
d. inspectie, controle en toezicht door overheidsorganen;
e. de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer;
f. het belang dat geadresseerde erbij heeft als eerste kennis te kunnen
nemen van de informatie;
g. het voorkomen van onevenredige bevoordeling of benadeling van bij de
aangelegenheid betrokken natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel
derden.


Aparte milieubepalingen
Dan de meer specifieke milieubepalingen. De Wob bevat, als gevolg van
EU-voorschriften,een geheel eigen kader voor dit soort informatie.
Overheden krijgen zelfs een inspanningsverplichting om er voor te zorgen
dat milieu-informatie zoveel mogelijk actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar is.
Vervolgens is een aantal jaren terug bij milieu-informatie het bestaande
uitzonderingen-stelsel van de Wob fiks op de schop gegaan. In twee gevallen
wordt, als het om milieustukken gaat, een zogeheten absolute weigeringsgrond
veranderd in een relatieve, wat een belangenafweging vraagt.
Daarbij gaat het om vertrouwelijke bedrijfs- en fabricagegevens en om
persoonlijke beleidsopvattingen in documenten van intern beraad. Daarvoor
geldt dus alleen in milieuzaken een ruimer openbaarheidsregime. Compleet
nieuw is verder de bepaling dat emissiegegevens in principe altijd openbaar
zijn.


Tot slot zijn er ook nog twee nieuwe uitzonderingsgronden. Er hoeft
allereerst geen milieu-informatie te worden verstrekt als het belang van
openbaarmaking niet opweegt tegen het belang van de bescherming van het
milieu waarop de informatie betrekking heeft. En ook niet als er sprake kan
zijn van beveiliging van bedrijven en het voorkomen van sabotage.


Zijn dit alle uitzonderingen?
Nee, er zijn nog twee soorten uitzonderingen. Zo bepaalt artikel 11 van de
WOB dat bij een verzoek om informatie uit documenten, opgesteld ten behoeve
van intern beraad, geen informatie wordt verstrekt over
daarin opgenomen persoonlijke beleidsopvattingen. Het artikel was ooit bedoeld
om te voorkomen dat ambtenaren in publieke discussies zouden belanden, maar
is inmiddels behoorlijk opgerekt. Ook de persoonlijke opvattingen van
bijvoorbeeld ministers,maar ook externe adviseurs mogen zo buiten de
openbaarheid worden gehouden.


En dan de laatste belangrijke uitzondering, die je bij eerste lezing van de
wet zelfs ontgaat. Maar de Wob wijkt ook voor bijzondere wettelijke
openbaarmakingsregelingen
. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de Wet politiegegevens.
En denk ook aan geheimhoudingsbepalingen op grond van de Gemeentewet en de
Provinciewet. Geheime stukken voor de gemeenteraad? Met de Wob in de hand
kwam je tot voor kort niet verder, omdat in principe alleen raadsleden dit
konden aanvechten.


Maar hier is goed nieuws te melden. De Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State is in november 2016 in de zaak van Tim Fierant
(Leeuwarder Courant)teruggekomen op de eerdere de openbaarheid beperkende
rechtspraak. Als je nu iets vraagt dat geheim is verklaard, bijvoorbeeld
door B en W of de gemeenteraad, moet het bestuursorgaan automatisch gaan
bekijken of er reden is die geheimhouding op te heffen en kun je dit
besluit ook bij de rechter aanvechten. 


Meer in dit dossier ‘De Wob voor journalisten in zes stappen’:
1. Uitgangspunten
2. Uitzonderingen
3. Wob-verzoek
4. Naar de rechter
5. Wetteksten
6. Tips


Overig:
Links met nuttige andere vindplaatsen op het web
Contact/Colofon


En als toegift alles wat we over de Wob schrijven

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.