Opinie

Open data speerpunt Nationaal Archief

donderdag 29 maart 2012

Het Nationaal Archief (NA) ziet het als speerpunt om data uit het publieke domein open te stellen en voor hergebruik beschikbaar te maken. Met open data krijgen de controleurs van onze democratie, onderzoekers en journalisten en private hergebruikers van informatie een enorme rijkdom aan bronnen tot hun beschikking. ‘Pas als het niet meer zoeken is naar een speld in een hooiberg wordt openbaarheid toegankelijkheid. Dat is waarom het NA zich zal blijven inspannen voor zowel openbaarheid als open data’, aldus algemeen rijksarchivaris Martin Berendse.

Dit jaar richten wij onze aandacht op de archieven van de parlementaire enquêtes naar de bouwsubsidies (1986-1988) en naar het paspoortproject (1988). Kenners onder u vragen zich wellicht af waarom ik de RSV-enquête niet noem, maar het archief daarvan is al jaren in te zien bij het NA. De enquête-archieven zijn in een apart blok met een eigen inventaris gezet, maar maakten oorspronkelijk deel uit van het archief van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, het tienjarenblok 1980-1989. Dit archief is ook vrijgegeven voor onderzoek.

In Nederland hebben wij een archiefwet (inclusief overbrengingstermijn van twintig jaar), die geldt als een van de meest ruimhartige archiefwetten ter wereld. Dit geldt voor alle overheidsorganen, waaronder de departementen, uitvoeringsorganisaties, inspecties, dus ook de Hoge Colleges van Staat, dus ook het parlement. Dit laatste is uniek. Ondanks dat wij dat allemaal keurig wettelijk hebben geregeld in onze archiefwet zou het interessant zijn als hier net als in de Verenigde Staten ook een politieke overbrengingstermijn zou gelden. Daar worden bij het aantreden van een nieuwe president de archieven van de voorgaande regering openbaar gemaakt.

Wat is er nu zo interessant aan de opengestelde archieven? Natuurlijk hebben deze enquêtes lange tijd de gemoederen bezig gehouden. Eeen krachtig controlemechanisme van onze democratie verdient het bewaard te blijven voor onderzoek en naslagwerk. Men kan nu kijken naar wat we hebben geleerd van de paspoortaffaire en de bouwsubsidies, door de vertaling te maken naar het nu. Daarnaast kun je er op een andere manier naar kijken. Want hoe gaat zo’n enquête nu in zijn werk? Carrières zijn gemaakt en gebroken. Maar hoe verloopt zo’n mechanisme? Zijn de enquêtes alleen wat je ziet op tv; welke belangen spelen er achter de schermen, wellicht persoonlijk, wellicht politiek? Het NA bewaart en ontsluit informatie. Een formeel overheidsarchief wordt daarmee ook een persoonlijk archief.

Wanneer het in onze ogen zeer interessante archieven zijn, presenteren we die in Nieuwspoort. In 2010 ging het om het archief en de biografie van Joseph Luns, en in 2009 om de archieven van een zevental prominente politici, onder wie de in 2008 overleden voormalig KVP-voorman Norbert Schmelzer, vooral bekend van de nacht van Schmelzer waarin hij door het inbrengen van een motie het kabinet Cals ten val bracht.

Dat openbaar maken of ontsluiten doen we ook steeds meer digitaal. En als het aan ons ligt doen we dat ook steeds sneller, en verschuift de termijn van openbaarmaking naar voren. Bij zowel het onderzoek naar de paspoortkwestie als die naar de bouwsubsidies was een van de conclusies een gebrekkige controle. Voor controle is inzicht nodig, en voor inzicht heb je weer toegankelijke informatie nodig.

Archivarissen zorgen tegenwoordig voor een inventaris en duidelijke metadatering. Als wij er nu voor zorgen dat deze inventarissen leesbaar zijn door machines krijgen de archieven een extra dimensie in bruikbaarheid. Dit is een onderdeel van wat wij open data noemen.
Je kunt zo eenvoudig een link leggen met andere bronnen, bijvoorbeeld de handelingen van de Tweede Kamer - een bestand (database) van de Koninklijke Bibliotheekl. Of naar locaties op Google Maps, of naar onze eigen fotobeeldbank.

Openbaar is meer dan een woord als de betreffende informatie niet diep is verstopt in een nog veel grotere berg informatie. Pas als het niet meer zoeken is naar een speld in een hooiberg wordt openbaarheid toegankelijkheid. Dat is waarom het NA zich zal blijven inspannen voor zowel openbaarheid als open data.

Martine Berendse

Auteur: Martin Berendse

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Log hieronder in of meld je aan als je geen logingegevens hebt.



Martin Berendse

naar auteurspagina

Peiling

KRO-NCRV gaan bijbanen van hun journalisten in een register bijhouden en publiceren. Is dat een goed idee?

Villamedia Magazine via Blendle