Opinie

Freelance contracten in tijden van crisis

woensdag 11 maart 2009

‘Puur zakelijk bekeken zouden we niet veel woorden moeten vuil maken aan het gedoe dat door de NVJ ‘de wurgcontractenaffaire’ is genoemd. Immers: freelance tekstschrijvers en -fotografen zijn eigen baas, net zoals een mediabedrijf als TMG dat is. En zoals in elke normale bedrijfsvoering geldt: als twee partijen elkaar op zakelijk niveau wat te bieden hebben, ontstaat er een marktsituatie. Al naar gelang de overheersing van vraag of aanbod, vloeien daar verschillende afspraken uit voort. De ene keer komt de vrager er beter uit, de andere keer de aanbieder. En het is dan aan de onderliggende partij om te besluiten hoeveel water hij of zij bij de wijn wil doen. Simpel.’ Aldus vijf hoofdredacteuren van TMG-titels, Arno Reekers, De Telegraaf, Petra Lubbers, Telegraaf Tijdschriften Groep, Jan-Geert Majoor, HDC Media, Frans Blok, Holland Combinatie en Bart Brouwers van Sp!ts.

Op die wijze doorredenerend is het niet meer dan logisch dat in de huidige marktomstandigheden een nieuwe overeenkomst is voorgelegd die minder gunstig is voor de betrokken freelancers. Immers, niet alleen is de vraag naar freelancers minder dan voorheen maar tevens is er een crisis gaande die uitgevers dwingt om scherper te kijken naar hun activiteiten. En dus is het momenteel aan de betrokken freelancers (niet alleen bij TMG overigens, alle uitgeverijen houden hun freelancerbestand tegen het licht) om te beoordelen of ze tegen andere voorwaarden nog steeds bereid zijn hun diensten te verkopen.

Er zijn drie redenen waarom er toch wat extra emotie op deze – op zich – zakelijke praktijk komt te liggen. Ten eerste omdat het geen handel in koekjes betreft, maar in vrijheid van meningsuiting, geleverd in tekst en beeld. Ten tweede omdat het om mensen gaat met wie vaak jarenlange relaties zijn opgebouwd. En ten derde omdat de allesbeheersende financiële crisis de zaak voor iedereen nu op scherp zet. Al deze factoren komen bij elkaar op het moment dat de freelancer ineens een stapel paperassen op zijn deurmat krijgt die – eerlijk is eerlijk – alleen al vanwege de juridische taal nogal intimiderend over kan komen.

Een beetje weldenkende werkgever houdt rekening met deze aspecten; niet alleen uit menselijk oogpunt, maar ook uit zakelijke motieven. Vandaar ook dat de Telegraaf Media Groep (TMG) juist hier de afgelopen maanden heel veel tijd in heeft gestoken. Eerst door intern alle argumenten te verzamelen die leiden tot een zo correct mogelijke formulering. Vervolgens door goed te luisteren naar de reacties van de betrokkenen en uiteindelijk ook door waar nodig tot extra toelichting of fijnslijping te komen. Dat gebeurt zowel collectief (onder meer via de NVJ) als individueel met de vele honderden betrokkenen.

De meest gevoelige punten krijgen daarbij extra aandacht. Zo is de freelancers verzekerd dat de auteursrechten vanzelfsprekend bij hen blijven rusten, maar dat de opdrachtgever wel het gebruiksrecht afkoopt. En ja, nieuw daarbij is dat TMG dat gebruiksrecht graag ook wil laten gelden voor de andere (eigen) titels dan die ene waarmee in eerste instantie zaken worden gedaan. De ervaring uit het verleden doet trouwens vermoeden dat het in de praktijk slechts om een zeer gering percentage doorplaatsingen zal gaan. We praten gemiddeld dus niet over cruciale delen van de bedrijfsvoering van een freelancer.

Nog een pijnpunt: het concurrentiebeding. Freelancers hebben aangegeven bang te zijn dat ze in hun vrijheid worden beperkt als ze akkoord gaan met de verplichting om toestemming te vragen voor opdrachten van andere partijen. Die vrees is echt ongegrond. Het gaat TMG immers niet om het overdreven aan zich binden van freelancers, integendeel. Het gaat er hier slechts om te voorkomen dat over een zeer specifiek onderwerp min of meer identiek materiaal wordt aangeboden aan anderen. Een logische wens van een krantenbedrijf dat met onderscheidende content de concurrentiestrijd wil aangaan.

Tot slot zijn er natuurlijk ook nog de centen. Niet onbelangrijk, maar in feite helemaal los van de overeenkomsten die er nu liggen. Net zoals voorheen is dit een zaak tussen de redactie die de opdracht geeft en de freelancer die hem uitvoert. De nieuwe overeenkomst is voor TMG niet de hefboom om drastisch te gaan knijpen in de vergoedingen, hoe hard sommigen dat ook roepen. Maar los daarvan, in een dalende economie en bij teruglopende inkomsten van krantenbedrijven zou zo’n stap niet eens zo vreemd zijn. We zien om ons heen in elk geval al de nodige voorbeelden; zelfs bij een gerenommeerde titel als The Times zijn vorige maand de fototarieven met maar liefst 40 procent gekelderd.

De komende tijd zullen – al dan niet op basis van specifieke verzoeken van freelancers – nog wel wat uitlegsessies plaatsvinden. In beider belang. Dat daarbij af en toe ook emoties een rol spelen is niet erg maar mag de blik op de feiten niet vertroebelen. En helemaal onder aan de streep is iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen bedrijfsvoering, zowel de freelancer als zijn opdrachtgever.
Het staat de freelancer dus vrij om ja of nee te zeggen tegen een overeenkomst en het is aan TMG en alle andere opdrachtgevers om te bepalen wat de geboden kwaliteit ze waard is.

Namens de TMG-hoofdredacties,
Arno Reekers, De Telegraaf
Jan-Geert Majoor, HDC Media
Petra Lubbers, Telegraaf Tijdschriften Groep
Frans Blok, Holland Combinatie
Bart Brouwers, Sp!ts

Auteur: Bart Brouwers
Tags: conflict, dagblad, fotografie, freelance, telegraaf media groep

6 reacties

1. door anoniem, 11 maart 2009, 23:50

1 grote leugen, als het allemaal wel meevalt, verander dan het contract. Vaste freelancers zijn nog nooit vrij geweest om aan andere te leveren, laat staan om voor andere te werken, “concurent van ons”. Ook jij hoort bij de nieuwe slag managers, ook wel boekhouders genoemd.

2. door lia, 12 maart 2009, 00:44

Bart, voor wat betreft het deel van de marktsituatie hebben jullie gelijk (...en zoals in elke normale bedrijfsvoering geldt: als twee partijen elkaar op zakelijk niveau wat te bieden hebben, ontstaat er een marktsituatie. Al naar gelang de overheersing van vraag of aanbod, vloeien daar verschillende afspraken uit voort. De ene keer komt de vrager er beter uit, de andere keer de aanbieder. En het is dan aan de onderliggende partij om te besluiten hoeveel water hij of zij bij de wijn wil doen. Simpel.)

Maar één heel belangrijk ding wordt hier door jullie wel vergeten: welke waarde hechten jullie nog aan KWALITEIT? Je mag het dan over een marktsituatie hebben, de vis wordt duur betaald als het betekent dat de kwaliteit van de journalistieke produkties onderuit gehaald wordt. En je weet zelf dat dit de laatste decennia, waarin steeds ooglonkend naar commercie wordt gekeken, beslist zo is geweest! Dus neem dat ook mee in dit verhaal want verdomme nog aan toe zeg, je moet het wel ECHT van alle kanten bekijken en niet alleen praten zoals het jullie te pas komt. Gadverdamme!

3. door Gerrit, 12 maart 2009, 10:57

“De ervaring uit het verleden doet trouwens vermoeden dat het in de praktijk slechts om een zeer gering percentage doorplaatsingen zal gaan”

Als dat zo is hoeft dat niet contractueel worden vastgelegd. Bekijk het per geval en BESPREEK het met de freelancer.


“Nog een pijnpunt: het concurrentiebeding. Freelancers hebben aangegeven bang te zijn dat ze in hun vrijheid worden beperkt als ze akkoord gaan met de verplichting om toestemming te vragen voor opdrachten van andere partijen.”

Je had het toch over ondernemers? Ik ben ondernemer en maak zelf uit voor wie ik werk. Wanneer jij een loodgieter belt om je putje te ontstoppen, laat je hem dan ook een contract ondertekenen dat hij niet hetzelfde soort putje bij je buurman mag ontstoppen?
Weten jullie het verschil nog wel tussen een medewerker in loondienst en een freelancer? Wanneer je zulke eisen stelt mag je ook de premies betalen, maar dat is zeker niet de bedoeling? Je hebt het in je verhaal over een overeenkomst. Vreemd woord voor een stapel papier waarin de ene partij alleen eisen stelt en NIETS biedt en de andere partij niet eens gehoord wordt.

Succes hoor, met jullie krantjes

4. door Rob de Boer, 12 maart 2009, 11:12

Denk dat de betreffende uitgevers ook handig gebruikmaken van het feit dat de meeste freelancers zich niet hebben verenigd. Er zal dus niet zo snel een collectieve vuist ontstaan om te bewerkstelligen dat freelancers wat minder worden uitgeknepen. Er zullen vast een aantal freelance medewerkers afhaken, maar het gros zal de overeenkomst waarschijnlijk noodgedwongen ondertekenen. Verdeel en heers, heet zoiets.

Doorplaatsen in andere eigen titels? Ook al komt het nog zo weinig voor, daar hoort een vergoeding tegenover te staan.

Als de betreffende uitgevers de loftrompet steken over het eigen ondernemerschap van de freelancer, dan mogen ze wat mij betreft ook dat concurrentiebeding op een onwelvoeglijke plek steken.

Prijs mezelf zeer gelukkig dat ik niet voor dit soort titels hoef te werken.

5. door Bert, 12 maart 2009, 23:12

naar mijn weten mag men als freelancer, min of meer verbonden met een krant, onder geen enkel beding tekst of foto’s leveren aan anderen. Zeker als het concurrenten betreft, en ook als de betreffende krant het stuk niet wil hebben of er geen heil in ziet. Dan nog wordt men op het leveren aan derden aangesproken, ondanks dat er tijd en geld is ingestoken, waar niets tegenover staat, behalve dan dat men wel enige regelmatig terugkerende inkomsten mag verwachten. Schrijnende voorbeelden zijn hiervan te over. Bekend onder veel van de freelancers.Het wordt tijd dat de freelancers zich verenigen en zich niet langer laten piepelen en laten chanteren met hun kwetsbare positie. Hoe men het ook bekijkt. Er is hier sprake van een wurgcontract. Alleen maar verplichtingen en geen tot zeer weinig rechten.

6. door Olivier, 13 maart 2009, 19:21

Het enige dat deze hoofdredacteuren over zichzelf afroepen is dat straks echt niemand meer die iets kan voor hen wil werken. De Britten hebben er een mooi gezegde voor: You pay peaunuts, you get monkies. Dus op naar nog beroerdere medewerkers dan bijvoorbeeld de titels van HDC-media al heeft. Misschien willen de medewerkers van schoolkranten in het verspreidingsgebied nog een zakcentje verdienen? Als het niet zo vreselijk triest was, zou je er om moeten lachen dat volwassen kerels zulke prietpraat uitslaan. Misschien ook vanwege hun briljante managementgaven dat het met hun krantjes zo goed gaat…

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Log hieronder in of meld je aan als je geen logingegevens hebt.