Nederlandse Vereniging
van Journalisten

De Journalist / Genootschap /FreelancersAdvies / Mediadebat / de Fotojournalist.nl / Zoek Een Freelancer / Perskaarten

Sectie
Omroep

Nieuwsoverzicht

 Over de sectie 
Algemeen
Bestuur

 Thema's 
C2000
Cao's
OR-info
Redactiestatuut

Email:
omroep@nvj.nl
 

Inleiding
De hoorzitting over de nota “Met het oog op morgen” van maandag 5 september heeft tot enige belangrijke conclusies geleid. De bezwaren en protesten waren zo algemeen dat het draagvlak van het plan minimaal is, zeker onder degenen die ermee zouden moeten gaan werken. De onpartijdige adviescolleges die hun mening gaven waren ook zonder uitzondering kritisch. En het meest opzienbarende was nog wel de mededeling van prof. Van de Donk, de opsteller van het WRR-rapport, dat zijn indeling van de publieke omroep in functies als theoretisch model bedoeld was en niet als basis voor praktische oplossingen.
Terecht heeft de Tweede Kamer nu een pauze ingelast, voor nadere oriëntatie, voor bezinning.

Mensen die de publieke omroep een warm hart toedragen, tot wie de ondertekenaars van dit plan behoren, zijn doordrongen van de noodzaak het bestaande bestel op de kortst mogelijke termijn aan te passen aan de eisen van de tijd. Vandaar dat de ondergetekenden aan allen die verantwoordelijkheid dragen voor de toekomst van de publieke omroep onderstaand beknopt vernieuwingsplan aanbieden.

Waarom?
Wij denken dat de publieke omroep het meest gediend is met een minder verwarrende, eenvoudiger vernieuwing, die een hoger realiteitsgehalte heeft en meer steun in politiek en samenleving dan het plan dat nu in bespreking is. Onderstaand plan heeft de charme van de beknoptheid. In de nota “Met het oog op morgen” staan allerlei behartenswaardige dingen over de maatschappelijke rol van de media, de rol van de overheid in het mediabeleid, de digitalisering etc etc, die hier niet herhaald behoeven te worden. En vanzelfsprekend behoeft deze set uitgangspunten uitwerking en precisering, waarover wij graag met de bevoegde instituties willen meedenken. Het is geen dictaat, het is een denkrichting.

Uitgangspunten
In onze opzet van de publieke omroep zijn radiozenders en televisienetten de bestuurlijke eenheden. Dat is in de hele wereld het geval (behalve in Nederland), en voor de stelling dat netten in de digitale toekomst van geen belang zouden zijn is vooralsnog geen serieuze onderbouwing te vinden. De netten en zenders moeten een duidelijk profiel hebben, scherper dan thans, en onderscheidend van elkaar. Daarin zijn doelstellingen opgenomen ten aanzien van beoogde kwaliteit, beoogde programmacategorieën, beoogde stijl en sfeer en beoogd bereik. Ook die kunnen per net verschillen, zodat niet alle netten evenzeer op een groot bereik hoeven te zijn gericht.
De netten en zenders worden ieder geleid door een hoofdredacteur, aan wie de verantwoordelijkheid is gedelegeerd voor de inhoud en voor de prestaties van het net, zowel kwalitatief als in bereik. De hoofdredacteur heeft een beperkte eigen staf, en wordt geadviseerd door een netredactie waarin vertegenwoordigers van de deelnemende omroepen en van de deelnemende redacties zijn opgenomen.
De hoofdredacteuren worden benoemd op bindende voordracht van die netredacties, en zijn verantwoording verschuldigd aan de Raad van Bestuur.

De omroepen
De omroepen verliezen hun huidige rol als broadcaster, maar ze behouden een functie als producent van de meeste programma’s. Ze zullen bij de televisie zeer intensief samenwerken per net, en bij de radio per zender. Dat kan uiteindelijk leiden tot federatieve verbanden. Daarbij staan samenwerking en efficiency voorop. Alles wat beter en efficiënter in net- of zenderverband kan gebeuren, zál ook in dat verband gebeuren. Dat betekent dat actualiteitenprogramma’s, dramaproducties en bijvoorbeeld documentaires per net worden geproduceerd, onder verantwoordelijkheid van de hoofdredacteur. Ook de ondersteunende diensten kunnen netbreed gaan werken.
Verder is er per net ruimte voor specialisatie: de hoofdredacteur zal de omroepen, zolang die nog afzonderlijk bestaan, vragen om de programma’s waarin ze goed zijn. Er bestaan geen programmavoorschriften meer per omroep. De omroepen kunnen geen programma’s meer bestellen bij buitenproducenten; die bevoegdheid berust uitsluitend bij de hoofdredacteur. Ze kunnen uiteraard wel nieuwe programmavoorstellen indienen bij de hoofdredacteur, zodat de bij de omroepen geconcentreerde creativiteit optimaal benut wordt. Op die manier kan ook de “kraamkamerfunctie” van de publieke omroep gehandhaafd blijven
De NOS blijft op de televisie verantwoordelijk voor nieuws, sport en evenementen. Bij de radio horen daar al tien jaar de actualiteiten ook nog bij. De positie van de NOS kan nagenoeg ongewijzigd blijven – de NOS is de enige omroep die, behalve voor het thuisnet (op televisie Net 2, op de radio Radio 1), ook op alle andere netten en zenders nieuws brengt.

De financiën
Een zwakte van “Met het oog op morgen” is het uitgangspunt dat teruglopende STER-inkomsten niet worden gecompenseerd. Ons spreekt de visie van de Raad van Cultuur meer aan. Die Raad legt er de nadruk op dat Nederland een zeer goedkope publieke omroep heeft die een veel te laag budget heeft om aan de kwalitatieve ambities te voldoen. Het verdient de voorkeur om de publieke omroep een ruim, vaststaand budget toe te kennen, en daarnaast uit de reserves van de omroepen een vereveningsfonds te stichten waaruit tegenvallende STER-inkomsten worden gecompenseerd (en dat eventueel met meevallende STER-inkomsten kan worden aangevuld).
Wij kiezen voor het handhaven van de reclame. Om financiële redenen en ook om de mogelijkheden van de publieke omroep overeind te houden om topsport te kunnen blijven uitzenden en daarmee grote groepen van de bevolking te kunnen blijven bereiken.
Daarnaast is het binnen de Publieke Omroep toegestaan, ook om de maatschappelijke verankering en noodzakelijke dynamiek te versterken, het intellectueel eigendom te exploiteren en samenwerkingsverbanden aan te gaan met commerciële ondernemingen als kranten, uitgeverijen, exploitanten van internet-sites, etc. De Publieke Omroep waakt daarbij echter streng over de integriteit: kernactiviteit van de omroepen blijft het maken van onafhankelijke programma's op het publieke net. Eventuele opbrengsten uit nevenactiviteiten worden beheerd door een speciaal op te richten bedrijf (NOS Enterprise) dat geheel apart van de redacties opereert en onder direct toezicht staat van de Raad van Bestuur. Winsten uit dit bedrijf vallen toe aan het bovengenoemde vereveningsfonds.
De gedachte dat omroepverenigingen zowel voor de publieke omroep als voor de commerciële markt produceren wijzen wij af: zoals het Commissariaat van de Media terecht constateert maakt dat systeem de omroepen minder transparant en is dat systeem slecht te controleren. We moeten naar een in alle opzichten zuivere publieke omroep.

Legitimatie
Als de huidige omroepverenigingen hun functie van broadcaster verliezen raken ze ook hun rol als maatschappelijke ankers langzamerhand kwijt. Dat is volgens de Raad van Cultuur toch al geruime tijd het geval, wij volgen het standpunt van die Raad dat er nieuwere, moderne methoden moeten worden ontwikkeld om de legitimatie van de publieke omroep gestalte te geven. Wij zouden daarvoor aansluiting willen zoeken bij de manier waarop de Vlaamse publieke omroep VRT dat heeft aangepakt. Dat betekent dat de publieke omroep periodiek wordt getoetst op de wijze waarop hij zijn taak vervult. Dat kan gebeuren door het Commissariaat van de Media, of een nieuw te vormen Autoriteit voor de Media. De toetsingscriteria zijn publieke, functionele, ethische, operationele en professionele kwaliteit – dus of de publieke omroep zijn opdracht goed volbrengt, of de programma’s hun functie goed vervullen, of de nieuwsvoorziening onafhankelijk is, of er efficiënt gewerkt wordt en of de omroep voldoet aan de eisen van het vak. De VRT heeft een systeem dat zich rechtstreeks oriënteert op het publiek. Er zijn hoorzittingen en internetfora om na te gaan in hoeverre de publieke omroep aansluit op de behoeften van de kijkers en luisteraars. Dat zou ook voor de Nederlandse publieke omroep de juiste weg zijn.

Tot slot
Het zal politieke moed vereisen van de staatssecretaris om te besluiten het plan “Met het oog op morgen” in te trekken. En het zal politieke wijsheid vereisen van de volksvertegenwoordigers om haar daarvoor niet te veroordelen maar te prijzen. Om die moed en die wijsheid te stimuleren hebben ondergetekenden dit plan opgesteld. Het is bedoeld als een uitweg uit het moeras waarin de besluitvorming dreigt weg te zakken. We laten dit plan vergezeld gaan van een klemmend beroep op alle directies en besturen van alle omroepen in Hilversum hun meningsverschillen ondergeschikt te maken aan hun gemeenschappelijke belangen en eensgezind te werken aan de overleving van een sterke, vernieuwde publieke omroep.

Het rapport “Met het oog op morgen” dat thans in bespreking is, heeft inmiddels geen vrienden meer. Bovenstaand plan behoeft ongetwijfeld aanvulling en invulling, maar het heeft aanzienlijk meer kans van slagen. Het biedt een pragmatische oplossing – en dat zijn oplossingen die programmamakers aanspreken: ze moeten ze dagelijks zelf voortdurend bedenken.

Wij wensen ieder die verantwoordelijkheid draagt voor de toekomst van de publieke omroep veel wijsheid.


Met de meeste hoogachting,


Een groep programmamakers van Nederland 3
De Bezorgde Omroepmedewerkers
De Nederlandse Vereniging van Journalisten