Reinild van der Vecht (WO, Universiteit Leiden)  

                                      terug naar overzicht Samenvattingen Scriptieprijs De Journalist


Het dagbladbedrijf in mediastrijd

De Nederlandse dagbladsector maakte na 1945 grote veranderingen door. Nieuwe concurrenten verschenen op nieuws- en advertentiegebied, het overheidsbeleid veranderde, evenals het mediagebruik van de consument en lezer. Sinds eind jaren negentig zit de dagbladpers in een neergang. Zagen dagbladondernemingen de neergang aankomen en zo ja, hoe anticipeerden ze erop?

Tussen 1945 en 1967 groeide de dagbladsector in oplage en omzet. Veranderingen vonden plaats aan de aanbodkant doordat televisie opkwam als concurrerende nieuwsbron. Aan de vraagkant nam met de ontzuiling vanaf eind jaren vijftig de vraag naar verzuilde dagbladen af. De gevolgen waren deconfessionalisering van kranten, fusies tussen dagbladondernemingen en daling van het aantal titels.

Vanaf 1967 werd etherreclame op radio en televisie toegestaan. De dagbladpers kreeg concurrentie als medium voor adverteerders. De overheid beschermde de gedrukte media met financiële en fiscale compensatie voor de inkomstenderving. Kartelafspraken over abonnementenprijzen en advertentietarieven werden toegestaan. De toenemende concurrentie als nieuwsbron en advertentiemedium in combinatie met investeringen in moderne drukpersen en automatisering leidde tot verdere dagbladconcentratie.

In 1988 werden door de nieuwe Mediawet commerciële omroepen mogelijk terwijl tegelijkertijd het overheidsbeleid minder beschermend was. De generieke steun aan de sector werd afgebouwd. De concurrentie als nieuwsbron en advertentiemedium nam in de jaren negentig toe met de komst van commerciële radio, televisie en internet. Ook het mediagebruik van de consument veranderde en oplagecijfers daalden. Een nieuwe concentratiegolf van dagbladondernemingen moest de rentabiliteit van kranten behouden waardoor weer titels verloren gingen.

De mogelijkheden voor concentratie werden in 1998 begrensd met de invoering van de Mededingingswet en de collectieve prijsafspraken in de sector werden verboden. De dagbladsector kwam ondanks kostenreducties, fusies en consolidatie in een neergang terecht. Aan de aanbodkant bleef de concurrentie toenemen door de snelle groei van het gebruik van internet, toename van commerciële zenders en de komst van gratis dagbladen. Aan de vraagkant daalde de bereidheid te betalen voor nieuws.

Dagbladondernemingen hebben onvoldoende oog gehad voor de opkomende concurrentie van radio, televisie, etherreclame, commerciële omroepen en internet. De dagbladsector was naar binnen gekeerd en zocht de oplossing in fuseren en consolideren. De overheid heeft de sector altijd beschermd tegen marktinvloeden totdat eind jaren negentig het beleid totaal wijzigde.
PCM Uitgevers en Telegraaf Media Groep, de twee grootste Nederlandse dagbladuitgevers, anticipeerden verschillend op de veranderingen in het medialandschap. Het Telegraafconcern had eerder dan PCM in de gaten dat de groeimogelijkheden buiten de gedrukte media lagen en paste zijn strategie en investeringen daarop aan. PCM volgde pas de afgelopen twee jaar met nieuwe producten en lijkt door de wisseling van aandeelhouders ook in de eerste helft van 2007 meer bezig met de gang van zaken in het eigen concern dan in te spelen op de marktontwikkelingen. TMG heeft als multidisciplinaire mediagroep de beste kaarten om de neergangsfase succesvol te overleven.
reinild@hotmail.com
   

                                          terug naar boven