Arend Hulshof  

                                      terug naar overzicht Samenvattingen Scriptieprijs De Journalist


China en de beloofde persvrijheid

‘Door Peking de Olympische Spelen toe te wijzen, wordt de ontwikkeling van de mensenrechten in China gestimuleerd.’ Dat verklaarde de vice-president van het Olympisch Comité Peking 2008, Liu Jingmin, in 2001 toen de stad zich kandidaat stelde voor de Spelen. Nu, bijna zes jaar later en anderhalf jaar voor het evenement, melden de mensenrechtenorganisaties Amnesty International en Human Rights Watch dat die belofte nog nauwelijks is nagekomen.

De vraag is wat de Nederlandse (sport)journalistiek hiermee moet. Naar mijn mening moeten media in aanloop naar en tijdens de Olympische Spelen niet alleen berichten over de sportprestaties die de atleten leveren, maar ook over het maatschappelijke klimaat en de mensenrechtensituatie in het land. Nederlandse journalisten moeten toetsen of China zich aan zijn toezegging houdt. Media moeten dan aandacht besteden aan de vele mensenrechtenschendingen die in heel China plaatsvinden, en in het bijzonder aan de schendingen die direct gelieerd zijn aan de Spelen, bijvoorbeeld aan Ye Guozhu die uit zijn huis werd gezet omdat op zijn stuk grond bouwwerkzaamheden voor de Spelen waren gepland. Toen hij samen met andere gedupeerden een vergunning aanvroeg om te demonstreren, werd hij opgepakt en tot vier jaar cel veroordeeld. Onlangs werd bekend dat hij in de gevangenis is gemarteld. Dat is hard nieuws waarover moet worden bericht.

De volgende vraag is hoe de Nederlandse media in China te werk moeten gaan. Om hier achter te komen heb ik een literatuurstudie gedaan, waarbij ik onder andere publicaties van organisaties als Human Rights Watch, Verslaggevers zonder Grenzen en Amnesty International onderzocht. Daarnaast deed ik een empirisch onderzoek. Ik had interviews met de China-journalisten Garrie van Pinxteren, Willem Offenberg en Betta Plebani. Zij gaven aan hoe moeilijk het soms is om in China te werken. Je hebt als journalist een J-visum in je paspoort waardoor een plaatselijke autoriteit je direct kan herkennen en je kan belemmeren in je werk.
Van Pinxteren noemde het voorbeeld van een groep olieboeren over wie ze voor het NRC Handelsblad een reportage schreef. De autoriteiten hadden deze boeren hun land afgenomen waartegen de boeren in opstand kwamen. Van Pinxteren zocht de boeren in hun dorp op en interviewde een aantal van hen. Bij vertrek werd ze door de politie aangehouden, ondervraagd en uiteindelijk gedwongen materiaal af te staan. Deze belemmering is nog echter onschuldig vergeleken bij de hindernissen die Chinese journalisten ondervinden. Garrie van Pinxteren werd belemmerd bij de nieuwsgaring maar uiteindelijk kon ze haar artikel wel plaatsen. Chinese journalisten kunnen dit zelden omdat de meeste media niet onafhankelijk zijn en hoofdredacteuren gevoelige artikelen niet publiceren.

Buitenlandse journalisten worden in het ergste geval het land uit gezet. Bij Chinese journalisten die zich – in de ogen van de autoriteiten – misdragen, hangt vaak een veel strengere straf boven het hoofd.

Dat Chinese journalisten nauwelijks persvrijheid hebben, heeft direct invloed op de werkwijze van Nederlandse journalisten die vanuit China verslag doen. Chinese media worden gedwongen tot zelfcensuur en kunnen niet of nauwelijks kritisch over de overheid berichten. Daardoor mist de Nederlandse journalist, als hij al Chinees kan lezen, een belangrijke onafhankelijke nieuwsbron. Het is daarom belangrijk dat journalisten op zoek gaan naar alternatieve bronnen. Voor journalisten die alleen tijdens de Olympische Spelen in het land zijn, is het belangrijk dat zij zich goed voorbereiden zodat ze niet alleen beschrijven hoe groots de sportprestaties zijn en hoe prachtig het land is, maar ook een beeld geven van de mensenrechtenschendingen.
arendhulshof@hotmail.com 
   

                                          terug naar boven