'Al jaren vliegen de readers, boeken en debatten over persvrijheid je om de oren, maar in alle discussies is er één opvallende afwezige: internet,' schrijft Erik van Heeswijk in de Journalist van februari 2005. Internet: the new TIME onderzoekt hoe het met de persvrijheid op internet is gesteld. 

Zonder persvrijheid kan geen onafhankelijke journalistiek worden bedreven; een voorwaarde voor een goed functionerende democratische rechtstaat. Journalistieke onafhankelijkheid gezien vanuit de klassieke interpretatie draait vooral om het functioneren van een journalist zonder overheidsbemoeienis. Anno 2006 is persvrijheid echter meer dan de grondrechtelijke garantie op de vrijheid van meningsuiting. In de afgelopen eeuw heeft het kapitalisme overheidsbemoeienis van de eerste plaats gestoten. Internet: the new TIME toetst mede op basis van economische factoren hoe het is gesteld met de persvrijheid op het net.

Al is de economische component een grotere rol gaan spelen; door het wereldwijde karakter van internet is overheidsbemoeienis nog geen afgedane zaak. Zelfs in democratieën lijkt de persvrijheid barstjes te hebben opgelopen in de strijd tegen het terrorisme. Maar voorop lopen niet-democratische regimes als China. Burgers worden simpel weg afgekapt van de vrije informatiestroom of de verbinding wordt met behulp van de software van westerse (!) multinationals gefilterd. Al gaan niet-democratische staatsvormen uit van een gecensureerde pers; dankzij de specifieke eigenschappen van internet genieten journalisten meer vrijheid en vormt internet de meest vrije vorm van communicatie in dit soort landen. De open infrastructuur zorgt dat gebruikers wereldwijd kunnen genieten van de ingebouwde vrijheden en dankzij het grensoverschrijdende karakter is een waterdichte regulering van het web onmogelijk. Ook al is het maar voor korte tijd, verboden informatie glipt er toch door. Tegenover de overheden die het net proberen te reguleren staan bovendien organisaties als Reporters Sans Frontières. Zij stellen software ter beschikking om een censuurvrije verbinding mogelijk te maken. 

In het westen zijn het vooral de journalistieke rechten als verschoning en privacy die sneuvelen op het web. In beginsel biedt internet journalisten dezelfde rechten als de gedrukte pers. Het merendeel van de journalistieke initiatieven op het net gaat uit van traditionele journalistieke media. Bestaande redactiestatuten en journalistieke tradities worden meegenomen in de online editie. Initiatieven buiten de gevestigde orde delen deze ervaring en reputatie niet. Hun status als journalist is niet altijd even helder en daarmee ook niet hun rechten. Daarnaast werken de meeste niet-traditionele nieuwssites zonder redactiestatuut of ethische code. Door de financiële afhankelijkheid van de adverteerder zijn deze sites ontvankelijker voor commerciële inmenging.

De afwezigheid van journalistieke conventies brengt ook voordelen met zich mee. Nieuwssites die niet voortkomen uit traditionele media hoeven geen rekening te houden met journalistieke tradities en kiezen eerder voor ongebruikelijke onderwerpen. Een duidelijk juridisch kader moet ook nog ontwikkeld worden. Internetjournalisten komen hierdoor met meer weg dan hun collega’s uit de gevestigde orde. Daarnaast zorgen de ingebouwde vrijheden van het net dat een buitengewone hoeveelheid aan informatie met een enorme snelheid op globale schaal wordt uitgewisseld. Tegenover dit innovatieve medium dat zich in een razendsnel tempo ontwikkelt, staat een traag reagerend overheidsapparaat. Internet lijkt hierdoor regulering steeds een stapje voor te blijven. Wat er vandaag wordt afgehaald, kan er morgen weer op staan. Een gunstig klimaat voor de persvrijheid.

Internet: the new TIME concludeert dat zelfregulering een urgente taak voor de beroepsgroep is. Ondanks dat regulering lijnrecht tegenover persvrijheid lijkt te staan, is het noodzakelijk om de journalistieke professionaliteit en daarmee de integriteit, objectiviteit en betrouwbaarheid van de beroepsgroep op het web overeind te houden. Internet betekent niet alleen een nieuwe vorm van journalistiek, maar ook een ongekende vorm van persvrijheid. Het is van groot belang voor de beroepsgroep dat deze vrijheid wordt veiliggesteld voor de toekomst; daarmee wordt een nieuw tijdperk voor de journalistiek ingeluid.
fraukefrauk@gmail.com 

                                          terug naar boven