Roomser dan de paus

Integriteit, ethiek en normen en waarden spelen een steeds belangrijkere rol in de samenleving. De eisen die de samenleving aan sectoren en organisaties stelt worden scherper en meeromvattend. Dit geldt ook voor de journalistiek. Zeker in deze tijd van grote veranderingen in omroepland is er veel maatschappelijke discussie, over de rol van de publieke omroep en het nut van drie publieke zenders, maar ook over het grote aantal commerciële zender in Nederland. Ook klinkt er steeds meer over de veronderstelde slechte kwaliteit van de commerciëlen. Alles lijkt veroorloofd voor de kijkcijfers. Maar is dat ook zo? Daarom is mijn onderzoeksvraag:

Is er verschil in integriteit tussen televisiemakers van publieke en commerciële omroepen?

Deze vraag heb ik beantwoord door onderstaand conceptueel model, gekozen na literatuurstudie en gebaseerd op de theorie van Musschenga (2004) te vergelijken met de beroepspraktijk. Hiervoor heb ik twintig televisiemakers afkomstig van de publieke omroepen, commerciële zenders en productiemaatschappijen geïnterviewd.

In het conceptuele model worden vier terreinen genoemd waarop integriteitsdilemma’s kunnen ontstaan en drie mogelijke verklarende factoren. De vraag is nu: komen deze typen overeen met de dilemma’s die programmamakers in de praktijk tegenkomen? En is er een verschil tussen programmamakers van de publieke omroepen en de commerciële zenders? 

Het antwoord is: ja en nee. Aan de ene kant is er weinig verschil in integriteit te vinden, omdat programmamakers zich in eerste instantie vooral lijken te identificeren met het beroep van journalist en dus algemene journalistieke waarden nastreven. Een tweede overeenkomst is dat alle programmamakers te maken hebben met de strijd om de kijker. Voor commerciële zenders zijn hoge kijkcijfers belangrijk omdat die ook hoge reclame-inkomsten opleveren. Maar ook voor publieke omroepen betekent het behalen van een hoog marktaandeel bestaansrecht. Aan de andere kant er is er wél verschil, omdat publieke omroepen met andere belangen te maken hebben dan commerciële zenders. Bij publieke omroepen botst de publieke taak en de specifieke missie van de omroep soms dus met de belangen van het publieke omroepstelsel en soms met de journalistieke onafhankelijkheid. Commerciële programmamakers hebben juist weer te maken met commerciële belangen.

Van de vier in het conceptuele model genoemde factoren lijkt loyaliteit dus het onderscheidende punt op het gebied van integriteit. Oftewel: de loyaliteit van een programmamaker naar zijn of haar organisatie blijkt regelmatig te botsen met de algemene journalistieke waarden die hij of zij wil nastreven. Er worden door commerciële programmamakers andere keuzes gemaakt bij loyaliteitsdilemma’s dan door publieke programmamakers, maar dat wil nog niet zeggen dat die keuzes beter of slechter zijn.

De verklarende factoren uit het model blijken in de praktijk allemaal een rol te spelen. Maar uit de antwoorden van de respondenten kan worden geconcludeerd er wellicht nog een vierde factor kan worden toegevoegd aan het conceptuele model: organisatiefactoren.
kw.bours@quicknet.nl 
                                          terug naar boven