| [an error occurred while processing this directive] |
Regionale katernen: Verwacht geen wonderen Jacco van Maldegem Tijdens het schrijven van de scriptie ‘Uit nood geboren, het nut van regionale katernen bij landelijke dagbladen’ leek een ware revolte gaande. Landelijke kranten gingen op strooppad om lezers weg te kapen bij de regionalen, die plotsklaps als heuse concurrenten werden beschouwd. In de strijd om de lezer hadden zowel De Telegraaf als de Volkskrant het regionale katern herontdekt. De regio als toneel van de strijd om de lezer. In het verleden was het een vaak voorkomend tafereel. En niet zonder reden, want een inventarisatie van de beschikbare literatuur leert dat de lezer regionaal nieuws waardeert. In ‘Dichtbij, regionale kranten in Nederland’, samengesteld door Tony van der Meulen, merkt Rimmer Mulder, hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, op dat mensen ‘in eerste plaats de krant nemen om te lezen wat er om hen heen gebeurt. Maar ze verschaffen zich ook een soort toegangskaart tot een bepaalde gemeenschap’. En: ‘De regionale krant behoort tot de immateriële infrastructuur van de regio. Ze zorgt voor een dagelijks terugkerende gemeenschappelijke ervaring en is daarmee een samenbindend element’, aldus Mulder. Het regionale nieuws, de woorden van Mulder interpreterend, draagt bij tot het vormen van een eigen identiteit en stelt de lezer in staat om te weten wat er in de (naaste) omgeving gebeurt. Vervagende nationale grenzen, die tevens de nationale identiteit aantast, maakt de eigen leefomgeving voor velen steeds belangrijker. Voormalig hoofdredacteur van het Rotterdams Dagblad, Jan Prins, gaat nog een stap verder door te bepleiten dat landelijke kranten niet brengen wat de lezer eigenlijk wil. ‘Landelijke dagbladen zijn eigenlijk kranten met een gebrek: ze zijn verre van volledig, ze hebben immers geen enkel oog voor de dagelijkse waarheid waarin de lezer verkeert.’ Jan Huypens refereert in ‘De plaatselijke nieuwsfabriek’ (1980) aan de three-stage-theory van Richard Maisel. Deze wetenschapper heeft de Westerse geschiedenis in drie delen onderverdeeld. Het pre-industriële, het industriële en het postindustriële tijdvak. De laatste periode zou volgens Maisel gekenmerkt worden door een stagnatie van de massacommunicatie en het ontstaan van een gespecialiseerde communicatie, bestemd voor een kleinere en homogene groep. Dit sluit naar Huypens’ mening goed aan bij de hypothese ‘van andere mediaspecialisten die de toekomst van de krant zien in het meer en grondiger aan bod laten komen van regionaal en lokaal nieuws’. In dit licht is de komst van regionale katernen dus niets anders dan een logisch gevolg van de veranderde wereld. Met andere woorden, een regionaal katern kan aansluiten bij datgene wat mensen willen weten, een bijdrage leveren tot de vorming van de identiteit en saamhorigheid tot stand brengen. Bovendien kan de regio een toevluchtsoord zijn in tijden van een groeiende Europese Unie. Ook de theorie van Maisel lijkt te kloppen, want met de komst van internet lijkt de tijd van massacommunicatie voorbij. Lezers kunnen zich tenslotte reeds abonneren op nieuwsdiensten en –services die slechts die berichten doorsturen waarin de lezer geïnteresseerd is. Een regionaal katern sluit in zoverre aan bij deze theorie dat een regionale bijlage zich richt op een relatief kleine homogene groep. Dat de literatuur niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid, is bewezen door de ondergang van Het Vrije Volk. Jarenlang bestond deze krant uit een algemene rompkrant en een op de regio toegespitste bijlage. Op zijn hoogtepunt telde Het Vrije Volk maar liefst 44 verschillende regio’s en dus 44 verschillende bijlagen, zo valt te lezen in ‘… En niet vergeten, herinneringen aan Het Vrije Volk’ van Ben Maandag sr. en Rien Robijns. Ondanks de grote aandacht voor regionaal nieuws ging het vanaf 1968 bergafwaarts met de krant. In vier jaar tijd daalde de betaalde oplage van 352.000 tot 273.000. In 1991 eindigde het bestaan van Het Vrije Volk, inmiddels als regionale Rotterdamse krant, door een fusie met het Rotterdams Nieuwsblad. Het Rotterdams Dagblad was geboren. Wat eens de grootste krant van het land was, was niet meer. Ondanks of juist vanwege haar vele regionale katernen, stellen Maarten Sneijder en Joan Hemels in ‘De Nederlandse krant 1618-1978 van nieuwstydinghe tot dagblad’ (1979). Hoewel Het Vrije Volk de vaart der volkeren niet heeft overleefd, regionaal nieuws blijft de mens bekoren. Dat hebben De Telegraaf en de Volkskrant ook bedacht toen zij besloten de bijlagen in het leven te roepen. Uit Cebuco-cijfers blijkt dat beide titels in de verspreidingsgebieden van de katernen in de onderzochte periode toch een daling van de oplage moesten verwerken. Het relatieve oplagecijfer is wel gegroeid. Dus de Volkskrant groeide ten opzichte van het Utrechts Nieuwsblad, en De Telegraaf groeide met Twente Vandaag ten opzichte van De Twentsche Courant/Tubantia. Of, zo kan de conclusie eveneens luiden, beide titels zijn minder gedaald dan de concurrenten. De oplage vertoonde in absolute cijfers onverminderd een dalende lijn. Opmerkelijk waren de uiterlijke en inhoudelijke verschillen tussen de katernen. Twente Vandaag had als dagelijkse bijlage de uiterlijke kenmerken van een regionaal dagblad, terwijl de Volkskrant met het zaterdagse katern Utrecht vooral grote achtergrondverhalen bij het nieuws bracht en daarmee, op het wekelijkse nieuwsoverzicht na, een katern van meer beschouwende aard was. Uit mijn kleinschalige lezersonderzoek blijkt verder dat Twente Vandaag meer gewaardeerd wordt dan het katern Utrecht. De lezers van laatstgenoemde bijlage missen vooral het actuele nieuws. Mijn conclusie luidt dat het middel regionaal katern er (voorlopig) niet in slaagt oplagegroei voor de moederkrant te boeken. Totnogtoe is relatieve groei de enige opbrengst van de proeven in Twente en Utrecht. In een steeds verder krimpende lezersmarkt kan ook relatieve groei echter van grote importantie zijn. Uit mijn onderzoek komt naar voren dat een regionaal katern pas effect sorteert, wanneer het een dagelijks verschijnend schrijven is. Twente Vandaag wordt tenslotte meer als regionaal dagblad beschouwd dan de Volkskrant-Utrecht; wellicht was deze als dagelijkse bijlage dan ook succesvoller geweest. Van regionale katernen bij landelijke kranten mogen geen wonderen verwacht worden. Het is en blijft slechts een van de middelen in de strijd om de lezer. Net als nieuwe abonnementsvormen, restylingen, ombudsmannen, lezersaanbiedingen en dvd-spaaracties. |