| [an error occurred while processing this directive] |
´Advocaat van de lezer´ of ´gezicht van de
krant`? De ombudsman en lezersredacteur bij Nederlandse dagbladen Arjen van Dalen Aan het begin van de 21ste eeuw klinkt van verschillende kanten de roep om journalistieke verantwoording. Een lezersredacteur of ombudsman op de redactie geldt als voorbeeld van een mechanisme waarmee kranten verantwoording afleggen. Deze roep om verantwoording hangt samen met een gevoeld besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid van de vrije pers ten opzichte van de samenleving. Bij elf van de 28 zelfstandige Nederlandse regionale en landelijke dagbladen is een ombudsman, lezersredacteur of lezersredactie actief. In vergelijking met de Verenigde Staten hebben in Nederland relatief veel kranten de functie ingevoerd. Door middel van literatuuronderzoek is de discussie over de ombudsman/lezersredacteur inkaart gebracht. Argumenten vóór het instellen van de functie passen deels binnen het beeld van de ombudsman als verantwoordingsmechanisme. Een en ander heeft ook een commerciële basis: de ombudsman of lezersredacteur moet ontevreden lezers voor de krant behouden. Het fenomeen ombudsman/lezersredacteur is een uitvloeisel van de opener houding van de Nederlandse dagbladen naar hun lezers. Op basis van interviews met elf Nederlandse ombudsmannen en lezersredacteuren komt het volgende beeld naar voren: de Nederlandse ombudsman/lezersredacteur is een ervaren journalist van boven de vijftig. Zijn of haar werkzaamheden bestaan uit het beantwoorden van vragen en opmerkingen van lezers over de inhoud van de krant en het onderzoeken van klachten binnen de redactie. Naar aanleiding hiervan brengt hij of zij verslag uit aan de hoofdredactie en schrijft hij/zij, in de meeste gevallen, een wekelijkse rubriek. Kritiek leveren op collega´s ligt gevoelig binnen de journalistiek, maar over het algemeen voelen de geïnterviewden zich geaccepteerd door de redactie. Het verschil tussen een ombudsman enerzijds en een lezersredacteur anderzijds is soms moeilijk aan te geven. Ombudsmannen zijn actief bij landelijke dagbladen, lezersredacteuren bij regionale. De twee Nederlandse ombudsmannen beperken zich in hun communicatie met lezers tot de inhoud van de krant. De meeste lezersredacteuren zijn meer dan aanspreekpunt alleen. Zij zoeken de lezer actief op en organiseren lezersacties en bijeenkomsten die niet direct met de inhoud van de krant te maken hebben. Uit de interviews blijkt dat de invulling van de functie sterk uiteenloopt. Aan de ene kant is er ‘de advocaat van de lezer’ die zich onafhankelijk opstelt ten opzichte van de redactie, aan de andere kant ‘het gezicht van de krant’ die bij de redactie hoort en wiens doelstelling het is lezers te behouden voor de krant. De Nederlandse ombudsmannen en lezersredacteuren zijn als groep niet in één van de twee hokjes te plaatsen; beide typen komen in Nederland voor. Arjen van Dalen (1980) studeerde communicatiewetenschap aan de Universiteit van
Amsterdam. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich in de richting nieuws en informatie. |