| [an error occurred while processing this directive] |
Portretten (Uit: De Journalist nr.11, 4-6-1999) Wouke van Scherrenburg, een heftige Vrouw van Stand Jacqueline Wesselius Ze wordt de hemel in geprezen of met de grond gelijk gemaakt. Ze wekt sympathie op of juist ironie. Anekdotes, clichés en spotnamen doen de ronde. Den Haag Vandaag-verslaggeefster Wouke van Scherrenburg valt op en laat niet onverschillig. Maar in hoeverre komen de clichés overeen met de werkelijkheid? Hoe goed of hoe slecht is ze eigenlijk? Een poging tot portretteren - en relativeren. Het was de nacht van Wiegel. Iedereen was moe, iedereen wilde naar huis, de klas kreeg keetneigingen. Gelukkig was daar Juf Van Scherrenburg om orde op zaken te stellen: 'Kom jongens, gedraag je! Heren politici, is het uit met dat gerotzooi?' Of woorden van gelijke strekking. Op een toon die geen tegenspraak duldde. Mogelijk wordt ook deze anekdote toegevoegd aan het arsenaal van beelden dat telkens weer uit de kast wordt gehaald zodra Wouke van Scherrenburg ter sprake komt en die een eigen leven zijn gaan leiden. Zo is daar het beeld van 'het grote blonde beest' (een bijnaam die ooit verzonnen werd, naar verluidt, door minister Zalm) tijdens de pauze van het groot Dictee, hangend om de hals van Annemarie Jorritsma, glas wijn in de hand. 'Wat hebben ze het toch gezellig samen, die bekende Nederlanders'. ironiseerde Maarten Huygen in NRC Handelsblad. 'Kleffer kan het al niet', oordeelde wetenschapper Otto Scholten in Trouw. Het bekendste beeld blijft waarschijnlijk dat van Hirsch Ballin die het toilet invlucht, achtervolgd door de boze heks Van Scherrenburg, de microfoon in de aanslag als ware het een bezemsteel. 'Sommigen schreven zelfs dat ik meeging het toilet in', zei ze daar zelf over in de NCRV Gids. 'Nou, ik ga niet mee de mannenplee in en dat ook nog eens uitzenden. Zo gek is Scherretje ook weer niet.' Groot blond beest. Kruising tussen de wat oudere Brigitte Bardot en Simone Signoret. Een soort Calamity Jane die politici 'in een kortstondig vuurgevecht een gaatje in hun voorhoofd schiet'. Model voor 'alles wat er mis is met de politieke journalistiek in Nederland'. Love her or loathe her, onze nationale Wouke, maar om haar heen kun je niet. Ook als ze niet in beeld komt, is ze van verre herkenbaar. Haar 'brutale kak' (Woukes eigen woorden) klinkt al uit haar stem, de bewegingen van de microfoon verraden haar neiging tot interrumperen - en dan is er nog die hand die de microfoon vast houdt, een stevige, bijna mannelijke hand met zorgvuldig gelakte nagels. Maar het herkenbaarst is het kapsel. Een 'professioneel aangeharkt kuifje dat in de jaren zestig op de markt heel modern was', aldus Jan D. Swart in de Haagsche Courant, die ook de term 'vogelnestje' gebruikt. Zelf zit ik vaak te wachten op het moment waarop er een pluk haar door het beeld dwarrelt - en ja hoor, negen van de tien keer is het raak. Dergelijke uiterlijkheden - die wapperende haren, die helemaal niet passen bij de bekakte Haagse stem - leiden wel enigszins af van de inhoud van een interview - maar och, een kniesoor die erover valt. Wouke van Scherrenburg is in elk geval een opmerkelijk persoon; geen wonder dat ze dikwijls wordt gevraagd als voorzitter voor symposia en wat dies meer zij; ze irriteert, boeit of intrigeert, maar laat hoe dan ook niet onverschillig. Ofschoon - laten we ook weer niet overdrijven. De 'doorsnee' kijker - voor zover die bestaat - moet even nadenken, alvorens iets te kunnen zeggen over Wouke van Scherrenburg. Wie is dat ook alweer? O ja die mevrouw met dat blonde haar. Maar stel dezelfde kijker een vraag over Pim van Galen en hij/zij moet nog veel langer nadenken. Alles is relatief. De manier waarop over Wouke van Scherrenburg gedacht wordt, varieert ook naar gelang iemands achtergrond. In feministische kringen bijvoorbeeld valt ze goed: het is een vrouw die van aanpakken weet - ze heeft niet voor niets twee kinderen in haar eentje grootgebracht - en die voor de duvel niet bang is; al helemaal niet voor wat ze in haar driemaandelijkse column in Opzij wel 'Haagse heren' noemt. Het is een columnpje dat ik met plezier lees: bondig, to the point, en waarin politieke vrouwen nu eens niet gereduceerd worden tot 'meisje' of 'oma' (je zou trouwens, tussen twee haakjes, de 'opa's' in politiek Den Haag eens de kost moeten geven!). Wouke van Scherrenburg schrijft over die vrouwen zonder überhaupt hun vrouw zijn te benadrukken - ik zou bijna zeggen 'alsof het normale mensen zijn', met hun goede én slechte kanten. Dat is verfrissend en wanneer je dat leest, besef je hoe weinig het elders gebeurt. Het was trouwens in Opzij dat Van Scherrenburg - lang voordat ze en plein public een arm om Jorritsma's schouder sloeg - eens een beschouwing schreef over vriendschap en politiek, en hoe ze die twee gescheiden trachtte te houden. 'Dat krijg je ervan!' sprak ze streng tegen de redactie van haar 'eigen' blad, naar aanleiding van een probleem met Hedy d'Ancona, juist als gevolg van vroegere (te) hechte banden. Over Jorritsma meldde ze toen terloops dat ze het goed met Annemarie kon vinden, maar nooit haar vriendin zou (kunnen) worden omdat de professionele relaties daarbij in de weg zaten. Als dat inderdaad zo is (en waarom zouden we iemand niet op z'n minst het voordeel van de twijfel gunnen?) valt het met die klefheid dus ook nogal mee. Vooral mannelijke collega's hebben nogal eens moeite met Wouke van Scherrenburg. Oh, niet allemaal. Er zijn er die met haar weglopen. Frits Abrahams prees haar professionaliteit (en die van haar collega's van Den Haag Vandaag) in zijn vroegere tv-rubriek in NRC-Handelsblad. Maar anderen reageren gniffelend zodra Woukes naam valt. Schrijven over haar op meewarige dan wel ironische toon. Wat zou dat toch zijn? De kift? Angst voor haar assertiviteit? Zelf zei ze ook al eens in een interview dat ze haar best deed om niet als een kenau over te komen. (Waarom zou een vrouw eigenlijk geen 'kenau' mogen zijn? Maar dat is weer een ander verhaal.) Persoonlijk vindt Van Scherrenburgs haar assertiviteit niet zo om over naar huis te schrijven. Ze is wellicht - weer een van haar eigen woorden - 'heftig'. Al weet ze best wat ze waard is (mág ze, na al die jaren in dit vak?), ze is niet iemand die blaakt van zelfvertrouwen. Nadat ze de overstap had gemaakt van De Gelderlander naar Den Haag Vandaag had ze, zeker het eerste jaar, het gevoel dat ze er niets van bakte en die twijfels heeft ze - zeker achteraf - niet onder stoelen of banken geschoven. Haar manier van interviewen? Van presenteren? Eerlijk gezegd is de toon meer een Den-Haag-Vandaag-toon dan een Wouke-van-Scherrenburg-toon. Ja, ze interrumpeert soms, lang niet altijd. Wanneer je, zoals ik heb gedaan, uren videoband Den Haag Vandaag afdraait, blijkt het veel minder voor te komen dan 'iedereen' denkt. Misschien zelfs minder dan ze zelf denkt. In verreweg de meeste gevallen komt Wouke over als een Vrouw van Stand. Dat neemt niet weg dat haar interrumperen, haar 'zegt-u-het-zelf-of moet-ik-het-zeggen'-arrogantie soms irriteert (hoewel niet méér dan de ellenlange vragen van sommige van haar collega's - maar ook dat is een ander verhaal). Provoceren levert in bepaalde gevallen iets op - al was het maar levendige televisie. Of een uitspraak die er niet om liegt. Niettemin: zo zou ik het niet hebben gedaan, denk ik wel eens. Onlangs nog kreeg ik bijna medelijden met Dijkstal, zó beteuterd stond de arme (?) man te kijken toen hij onderbroken werd zonder een woord te hebben gezegd. Hij had alleen maar z'n mond open gedaan. Maar ook hier is een relativering op z'n plaats. Het is geen kunst om een gele kaart uit te delen wanneer je als kijker achterovergeleund zit, met in geen velden of wegen een camera of microfoon. Maar me verplaatstend in de situatie van de tv-verslaggever die per se een item moet hebben, met - Van Scherrenburgs woorden - 'hartslag 200' en 'al die adrenaline' in 't lijf, en die bij zo'n race tegen de klok geconfronteerd wordt met pesterige politici die het bestaan om nietszeggend te ouwehoeren, te draaien, te rekken - 'dat zijn úw woorden, niet de mijne, dat hoort u mij niet zeggen, ik zei het toch: geen commentaar - terwijl je wéét dat ze zodra het hun uitkomt, diezelfde camera donders goed weten te vinden, ja dan zou ik ook iets kefferigs krijgen. En dan kijk ik met des te meer bewondering naar, bijvoorbeeld, BBC- of ZDF-collega's die het allemaal veel rustiger weten te brengen, zonder het gelijkhebberige toontje dat niet zozeer Wouke van Scherrenburg als wel de hele Haagse en vooral Hilversumse journalistiek kenmerkt. Zelfs Jeremy Paxman, waarschijnlijk de meest agressieve van al onze Britse collega's, is een toonbeeld van wellevendheid vergeleken met de betweterigheid die je in het Hilversumse vaak om de oren vliegt. Tot slot nog dit. Het (terug-)zien van al die uren video-tape had een neveneffect: een grote Den Haag-moeheid. Niet gaan stemmen vind ik nog steeds een uiting van gebrek aan burgerzin, maar ergens begin ik te begrijpen waarom kiezers afhaken, of althans hun illusies in de politiek verliezen. Niet alleen komen de Haagse drama's cumulatief over als vele stormen in evenzovele glazen water. Maar het repetitieve ervan - wéér Melkert, Netelenbos, Borst, wéér Dijkstal, de Graaf, Rosenmöller, Marijnissen. En nu is ook ineens Van Mierlo terug. Stuk voor stuk voorprogrammeerbaar. Déjà vu. Zelfs Herfkens begint haar nieuwkomersfrisheid te verliezen. Dat is de keerzijde van de politiek als schouwspel. Misschien zouden we dáár iets aan moeten doen, met ons allen.
|