Krantenjongens

Theo gaat, Ton komt. Aan de top van PCM is nu de laatste krantenman vertrokken, om plaats te maken voor wat de financiële wereld noemt een ‘turn around manager. PCM is, voor zijn lang verwachte beursgang, in alweer een nieuwe fase beland. Hierbij een dubbelportret van de gaande en de komende man.

Jacqueline Wesselius

Theo Bouwman:
Courantier gaat onthaasten

Afkicken. Dat is het woord dat zich opdringt als Theo Bouwman beschrijft hoe hij vanaf nu zijn leven gaat invullen – al zal hij dat zelf beslist niet zo zeggen: ‘Ik heb wel eens eerder afscheid genomen’, verklaart hij droog. ‘Ik ben daar vrij goed in.’ Het verschil is dat het nu echt menens is. Op je tweeënzestigste begin je niet meer aan een nieuwe baan – tenzij er ‘iets leuks langskomt’ – maar zeker ‘niet meer van acht tot acht’. Hoe dan ook, ‘zevenenveertig jaar hard werken, dat lijkt me lang genoeg.’

In de mediawereld kennen we Bouwman dankzij tientallen jaren bemoeienis met vooral de geschreven pers – maar ‘courantier’, een ‘mooi woord dat je haast nooit meer hoort’, zoals hij in Buitenhof eens zei, wil hij zich toch niet noemen. ‘Dat is teveel eer voor die vier jaar.’ Ook al ging daar een hele periode van tijdschriften aan vooraf: eerst bij de Weekbladpers, toen bij VNU Tijdschriften, dat hij zelf verkocht aan het Finse Sanoma, zoals hij later PCM zou overdoen aan het Britse Apax – in dit laatste geval tekende hij daarmee waarschijnlijk zijn eigen doodvonnis, al zal Bouwman dit zelf heftig bestrijden. De datum van zijn vertrek ‘was ongeveer zo afgesproken bij de aanvang. Ik heb het zelfs nog iets langer gedaan. Dus daar is eigenlijk niets mis mee.’

Hoe kick je af van een machtspositie in de mediawereld? Van de jaren PCM die ‘boeiend, spannend, leuk en soms ook vervelend’ waren? Hobby’s heeft Bouwman ‘niet echt’, ja, lezen, en niet alleen kranten. Hij heeft nog een boek liggen, ‘Borderlines, the partition of Judaeo/Christianity’ door Daniel Boyarin. ‘Ik weet wel wat van die periode – de tweede, derde eeuw – af, maar de auteur is een theoloog, die nogal ingewikkeld Engels schrijft, daar moet ik echt voor gaan zitten.’ En romans? Spannende boeken? ‘Die lees ik ook. Ik maak altijd een mix, lees licht en zwaar tegen elkaar in.’
Maar wat Bouwman nu vooral gaat doen, is  wandelen – net als zijn voorganger Cees Smaling. ‘Je kunt wel een grote reis gaan maken – naar de Caraïben of zo – maar als je terugkomt, val je in een zwart gat. Dus ik ga een weekje wandelen door Nederland. En later misschien nog eens een weekje. Onthaasten.’

Wat was ‘boeiend, spannend, leuk’, wat was ‘vervelend’ tijdens de bijna vier jaar van zijn bestuursvoorzitterschap bij PCM? Bouwman antwoordt behoedzaam. De leukste momenten waren het uitkomen van ‘een nieuwe krant als nrc next, of toen Trouw naar een compact formaat ging’. Vervelend was ‘dat de advertentiemarkt in al die jaren niet aangetrokken is, dat had ik niet verwacht.’ Na enig aandringen noemt hij als dieptepunt het vertrek van Het Parool, ‘daar kon ik niet veel meer aan doen, ik was hier net.’ En het AD? Positief of negatief? ‘Dat blijft een zorgenkindje. Met de oplage gaat het wel aardig, maar de advertentieverkoop is een ramp.’ Wat zou je eraan moeten doen? ‘Dat is typisch een zaak voor de opvolgers.’ Een kort lachje: ‘Ik wil hun niet al het gras voor de voeten wegmaaien.’

Dat PCM nu, qua locatie, Het Parool achterna gaat is een ironie van het lot die Bouwman niet amuseert. En dat Het Parool tegen alle voorspellingen in nog steeds bestaat en het zelfs redelijk goed doet, laten we maar helemaal buiten beschouwing. De winkel die Bouwman achterlaat is een andere dan die hij in 2002 vond. De oudste pijler van Perscombinatie weg, dus, een bedrijfsresultaat dat langzaam weer aantrekt, oplagen die zich eindelijk een beetje stabiliseren. Na een (ook onder Smaling nog) zwalkend internetbeleid begint het concern ook online een beetje zijn weg te vinden en dat levert zelfs nog wat op. Niet zozeer dankzij de advertentieverkoop, maar via ‘de producten die we aan onze abonnees verkopen: boeken, cd’s dvd’s. Dat levert vele miljoenen op, het is de afgelopen jaren twee keer verdubbeld en verdubbelt dit jaar nog wel een keer.’ Aan de managementkant van PCM had Bouwman wel liever meer journalisten gezien, ‘niet eenzijdige business school mensen. Dat lukt mondjesmaat – mensen moeten er belangstelling voor hebben. Als je groots en meeslepend kunt leven als buitenlands correspondent of adjunct-hoofdredacteur, is het behoorlijk boring om met cijfertjes bezig te zijn.’

Ton aan de Stegge:
Een rijkaard aan het roer

‘Hij is veel aardiger dan ik’, zegt Theo Bouwman over zijn opvolger, Ton aan de Stegge (1955). Het klinkt als een toch-wel-gemeend grapje. Want als Aan de Stegge inderdaad de wolf is die volgens sommigen het mediaconcern is binnengehaald, dan is het een wolf in schaapskleren. De nieuwe PCM-bestuursvoorzitter, afkomstig van Telfort en meer in het algemeen uit de telecom- en automatiseringswereld, is weliswaar aangetrokken vanwege zijn managerskwaliteiten en niet omdat hij zoveel feeling zou hebben met (gedrukte) media. Daarvoor is Philip Alberdingk Thijm (voorheen directeur Financieele Dagblad) aangetrokken. Hij zal voortaan de enige zijn in het bestuur die verstand heeft van kranten.

Aan de Stegge moet het bedrijf naar de beurs brengen, mogelijk splitsen zoals al van diverse kanten geopperd is en een aantal bijkomende problemen oplossen, zoals het conflict over het vastgoed van PCM en de onrust op de redacties. Een zachte heelmeester zal hij niet zijn. Toch gaat Aan de Stegge niet door voor iemand die gevoelloos het mes in een onderneming zet. Hij wordt omschreven als ‘sociaal en betrokken’ – en zelf onderschrijft hij dat van harte. Hij is rijk – aan de verkoop van Telfort aan KPN hield hij 58 miljoen over – maar geeft ruimschoots aan goede doelen en zet zich daar ook fysiek voor in, ging bijvoorbeeld woningen metselen in Guatemala. Hij heeft een neus voor mensen. Zo deed hij veel moeite om degene in huis te halen die nu, onder KPN, de leiding heeft over Telfort – een vrouw, Stephanie Harmsen. Hij weet zich ook snel in te werken. Reeds op het uitgeverscongres op 15 juni, waar Bouwman nog zou spreken, neemt Aan de Stegge ‘gaarne de uitdaging aan zich (...) aan de uitgeverijwereld te presenteren.’

Zijn diplomatieke kwaliteiten lijken wat minder. Nog voordat hij goed en wel bij PCM binnen was, beging hij een impair door wereldkundig te maken dat hij voor de functie was aangezocht. De Stichting Democratie en Media, toch nog altijd goed voor 41,9 procent van de aandelen, bleek daarover niet ingelicht door Stephen Grabiner van grootaandeelhouder Apax (47 procent, maar 52 procent van de stemmen). Na wat gebrom door de Stichting is het toch nog goed gekomen. Aan de Stegge verklaarde zijn zet uit het feit dat hij ‘nu eenmaal niet liegt’ – hij had gewoon een vraag van Quote beantwoord. Beetje naïef voor iemand van zijn niveau, zou je denken.
Vooralsnog lijkt men ’t hem te vergeven. De Volkskrant publiceerde een zeer positief portret van Aan de Stegge, NRC Handelsblad was wat neutraler, maar niet negatief. Overigens signaleren beide stukken Aan de Stegges voorliefde voor snelle auto’s. Dát heeft hij dan in ieder geval gemeen met zijn voorganger.