Nicki Bos

"Godallemachtig, zijn er geen belangrijkere dingen dan dit om je druk over te maken?" reageerde Pieter Broertjes van de Volkskrant. (Bron: Het Parool 30-06-2000) Toch vermeldt het stijlboek van zijn krant in de editie 2002 met grote stelligheid dat een journalist geen geschenken aanneemt. 'Zij worden aan de gever teruggestuurd.'
Het is voor het eerst dat ook ethische kwesties behandeld worden in het Volkskrant Stijlboek. Voorheen was het vooral een lange, maar toch aangenaam leesbare opsomming van spellingsproblemen, grammaticale fouten en lelijke woorden. Handig voor redacteuren en particulieren die even niet meer weten wat het verschil is tussen een moratorium en een mortuarium, hoe Ingoesjetië ook al weer gespeld moet worden of wat de voltooid verleden tijd van e-mailen is (geë-maild). Dat soort informatie vormt nog steeds de hoofdmoot, maar het Stijlboek dient nu ook als 'hulpmiddel voor lezers bij het toetsen van werk van journalisten van de Volkskrant'.
Dat valt lang niet altijd mee, want de informatie in het Stijlboek is vaak onduidelijk. Veel van de lemma's over ethiek beginnen met een heldere stelling, die vervolgens afgezwakt wordt met een 'behalve als'. Zo moet een journalist zich altijd als zodanig bekend maken, behalve als er echt geen andere methode is om de gewenste informatie te krijgen. Namen van slachtoffers van zedenmisdrijven worden niet gegeven, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn het wel te doen. Een journalist dient geen politieke nevenactiviteiten te hebben, maar 'het is raadzaam de hoofdredactie vooraf in te lichten over adviseurschappen of deelname aan werk-of discussiegroepen met een politieke achtergrond', die hij dus eigenlijk niet had mogen hebben.
Ook de praktijk spreekt soms tegen wat er in de richtlijnen staat. Zo vermeldt het Stijlboek: 'Wederhoor is zonder meer geboden in geval van beschuldigingen of negatieve kwalificaties over personen, instellingen of bedrijven, zelfs als tevoren duidelijk is dat een antwoord alleen een ontkenning zal inhouden.' Toen 'mediaprofessor' Henri Beunders echter bezwaar maakte tegen de negatieve toon van een profiel dat over hem verschenen was, schreef de ombudsman in zijn reactie: 'Een profiel weerspiegelt hoe derden over iemand in het nieuws denken. Hoor en wederhoor is daarbij ongebruikelijk.'
Bij de kritische lezer roept het Stijlboek vooral veel nieuwe vragen op. Wat is het 'zwaarwegende belang' van het vermelden van namen als Marianne Vaatstra, Sybine Jansons en Rowena Rikkers? Waarom zegt het Stijlboek dat ter bescherming van verdachten de initialen gebruikt moeten worden, maar heeft de krant het vervolgens wel over Volkert van der G. en André de V.? Waarom krijgen onbekende verdachten in rechtbankverslagen wél een gefingeerde naam? Moet er op foto's een balkje over het gezicht van de verdachte en hoe dik moet dat balkje dan zijn?
Het nieuwe Volkskrant Stijlboek blijft goed in waar het altijd al goed in was: in letterlijke zin de puntjes op de i zetten  Maar de ethische uitgangspunten van de krant zijn nog steeds een groot grijs gebied. Misschien ook veelzeggend: voor de correcte spelling van het woord 'ethiek' (met of zonder h?) moet de Volkskrant-redacteur toch naar de Van Dale grijpen.