| [an error occurred while processing this directive] |
Dossiers De gijzeling van Koen Voskuil (25) van dag tot dag Piet Hagen 12 en 13 september Koen Voskuil en Jamila Saoud berichten in Sp!ts: 'Wateroverlast was alibi voor wapenvondst in zaak-Mink K'. Een anonieme politieman verklaart dat het wapenarsenaal van supercrimineel Mink K. aan de Nachtwachtlaan in Amsterdam niet bij toeval is gevonden na een melding van wateroverlast. 'Dat hebben we er maar even van gemaakt. Soms heb je net even een doorbraak nodig in je onderzoek.' Behalve de anonieme politieman worden ook twee loodgieters geciteerd. De advocaat van Mink K. vermoedt dat dit 'geen toevallige wateroverlast is geweest'. 18 september Het boek 'Deals met justitie' van Marian Husken, redacteur van Vrij Nederland, verschijnt. Ook daarin staat: 'Dat van die lekkende kranen is natuurlijk onzin'. Husken suggereert een rol van de BVD die de Amsterdamse politie getipt zou hebben. Deze informatie stond ook al in het artikel in Vrij Nederland van 8 januari van de hand van Husken en haar collega Jos Slats. 22 september - In de rechtszaak tegen topcrimineel Mink K. weigert Voskuil de naam van zijn anonieme bron te noemen. Hij wordt gegijzeld en opgesloten in het Huis van Bewaring in Amsterdam. Het hof wil de bron weten om na te gaan of de bewijzen tegen Mink K. rechtmatig zijn verkregen. De integriteit van justitie en politie zou op het spel staan, als blijkt dat de verklaringen van politiemensen vals zijn. - De NVJ veroordeelt de gijzeling en vraagt om regels voor bronbescherming. De NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren vragen een spoedoverleg met de vaste Kamercommissie van Justitie. 23 september - Marcel Haenen (NRC Handelsblad) start via internet een actie onder collega's om brieven te versturen aan minister Korthals van Justitie: 'Koen Voskuil moet onmiddellijk worden vrijgelaten'. 24 september - Het Kamerlid Boris Dittrich stelt voor een toetsingscommissie te vormen, bestaande uit journalisten. Zo'n commissie zou zowel met de journalist als met zijn bron kunnen praten om te beoordelen of het beroep op zwijgrecht terecht is. 25 september - Koen Voskuil begint een dagboek in Sp!ts: 'Het is zwaar, maar ik red het hier wel'. - De advocaat van Koen Voskuil eist onmiddellijke vrijlating vanwege een vormfout bij de gijzeling. De eis wordt niet ingewilligd. 26 september - Minister Korthals van Justitie zegt weinig te voelen voor een journalistiek zwijgrecht. Bijna Kamerbreed wordt om nadere regels gevraagd voor dit soort gevallen. 27 september - Het Parool publiceert een verklaring van de loodgieter die de lekkage verholpen heeft. Van een opzet door de politie zou geen sprake zijn. - Bert Voskuil, journalist van Nieuwe Revu en vader van Koen, schrijft dat ook hij met Koens anonieme bron heeft gesproken. Hij kent die bron doordat hij samen met zijn zoon aan een boekje werkte; daardoor kwam Koen bij toeval op het spoor van deze bron. 28 september - Ook de Volkskrant citeert bronnen die zeggen dat het verhaal in Sp!ts niet klopt. - De raadkamer van het Amsterdamse gerechtshof beslist dat Koen Voskuil gegijzeld blijft en op 9 oktober opnieuw gehoord wordt. - Voskuils advocaat mr. Bas Le Poole gaat in cassatie tegen het vonnis van het hof bij de Hoge Raad en spant daarnaast een kort geding aan tegen de voortgezette gijzeling. Het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren, de NVJ, de vereniging De Nederlandse Dagbladpers en drie omroeporganisaties (NOS, SBS 6 en RTL) voegen zich. 29 september - Oud-minister van Justitie Sorgdrager schrijft in haar column in Trouw dat de gijzeling van Voskuil 'niet nodig' was. Ze oppert - theoretisch - de mogelijkheid dat Voskuils bron niet betrouwbaar is of zelfs 'een vriend is van Mink K.' - De verenigingsraad van de NVJ veroordeelt in een motie de gijzeling van Voskuil. Het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren en de NVJ gaan een studiecommissie Verschoningsrecht instellen. - Op initiatief van Marcel Haenen demonstreert een aantal journalisten voor de ingang van het Gerechtshof in Amsterdam tegen de voortdurende gijzeling. Marcel Haenen: 'Het gaat om het principe' De petitie van NRC-redacteur Marcel Haenen, waarin vrijlating van Voskuil wordt gevraagd, is in één week door bijna tachtig journalisten ondertekend. Teleurstellend? Haenen: 'Nee. Ik had van journalisten niet verwacht dat ze massaal de moeite zouden nemen te tekenen. Journalisten zijn nu eenmaal laks. Maar ik weet zeker dat geen enkele journalist zou weigeren de petitie te tekenen als het expliciet gevraagd zou worden. Bovendien, als je kijkt naar de media waarvoor degenen die het wel ondertekend hebben werken, wordt de petitie over de hele breedte gedragen en daar gaat het om.' Hoewel journalistiek Nederland massaal de gijzeling van Voskuil veroordeelt, hebben verschillende journalisten hem verweten zich op slechts één anonieme bron te baseren. Het Parool en de Volkskrant citeren loodgieters die de wateroverlast in het flatcomplex van Mink K. bevestigen. Haenen: 'Het gaat om het principe. Al zou het verhaal van Voskuil niet kloppen, hij is niet opgesloten omdat hij slechte journalistiek heeft bedreven. Het gaat erom dat een journalist opgesloten wordt omdat hij zijn bron niet wil prijsgeven. Dat moet ieder van ons - zeker de journalisten die geregeld te maken hebben met anonieme bronnen - zich aantrekken.' (Arnold Marseille) Zwijgers, gijzelaars en verschoningsrecht - De NRC publiceert een artikel waarin een zekere P. Kops jr. wordt beschuldigd van verduistering. In de strafzaak tegen Kops wordt directeur H. Nijgh van de NRC gedagvaard de bron te noemen. De Haarlemse rechtbank beveelt Nijgh zijn bron te noemen; doet hij dat niet dan wordt hij gegijzeld. 1905 M. Vierhout, hoofdredacteur van De Locomotief te Semarang wordt gegijzeld omdat hij weigert de naam te noemen van een auteur die in zijn krant militaire geheimen heeft verklapt. Het bestuur van de Nederlandse Journalisten Kring (NJK) protesteert, onder andere tijdens een audiëntie bij de gouverneur-generaal. Vierhout blijft weigeren en wordt na enkele dagen vrijgelaten. Het incident leidt tot de eerste serieuze discussies over verschoningsrecht voor journalisten. NJK-voorzitter L.J. Plemp van Duiveland pleit voor het instellen van een door journalisten te bemannen raad van advies die zou kunnen beoordelen of het beroep op verschoningsrecht terecht is. 1937 C.L. Hansen, redacteur van Het Vaderland, bericht over een geheime vergadering van de Haagse gemeenteraad over stroomleveranties aan buurgemeente Rijswijk. Hansen wordt wekenlang gegijzeld op last van de Haagse burgemeester die het lek boven water wenst te krijgen. Na een hevig protest van de NJK mondt deze zaak uit in een boete van honderd gulden. 1947 H.A. Lunshof, hoofdredacteur van Elseviers Weekblad, publiceert op 20 maart 1947 de geheime notulen van de onderhandelingen tussen Nederland en de Indonesische Republiek in Linggadjatti. Rechter-commissaris, rechtbank en hof veroordelen hem tot een boete van tien gulden. De Hoge Raad oordeelt dat Lunshof zijn bron had moeten noemen, omdat deze zijn geheimhoudingsplicht heeft geschonden en dus moet worden opgespoord. Het kan zijn dat een hoger belang publicatie rechtvaardigt, maar dan is het volgens de Hoge Raad aan de rechter en niet aan de journalist dat te bepalen. 1949 - In een wetsontwerp tot regeling van de 'journalistieke verantwoordelijkheid' wordt behalve een tuchtrechtelijke aansprakelijkheid ook een beperkt verschoningsrecht voorgesteld. Het wetsontwerp wordt later ingetrokken. 1952 A.H. Hommerson, redacteur van de Zaanse editie van Het Vrije Volk, wordt in gijzeling genomen omdat hij weigert zijn bronnen te onthullen van een bericht over de mogelijke dader van een roofmoord. Hij komt na anderhalve maand vrij. De onthulling van Hommerson was toen al door Het Vrije Volk als 'onwaar' herroepen. Hommerson, die door de journalistieke wereld als een held van de persvrijheid was gezien, mocht blij zijn geen aanklacht wegens laster aan zijn broek te hebben gekregen. 1976 - Elseviers Magazine publiceert een artikel waarin wordt gesuggereerd dat een progressief Kamerlid voor de Russische inlichtingendienst zou werken. De Limburger en De Stem schrijven vervolgens dat hiermee het PSP-Kamerlid Van der Lek wordt bedoeld. Deze eist dat Ferry Hoogendijk en Renée de Bok (Elsevier) en Frans Hulskorte (De Limburger) en Loek Leijendekker (De Stem) documenten en bronnen openbaren. Elsevier doet een beroep op het verschoningsrecht, maar de Hoge Raad verwerpt dat. 'In zijn algemeenheid' hebben journalisten geen verschoningsrecht, waarmee de Hoge Raad de mogelijkheid van uitzonderingen openlaat. Van der Lek vindt het middel van gijzeling te zwaar. De Limburger en De Stem moeten na een kort geding een dwangsom betalen, maar de betrokken journalisten blijven zwijgen. - De Persraad stelt een 'sluiscommissie' voor van onafhankelijke deskundigen. Die zou een rechter kunnen adviseren. 1988 - Een redacteur van de Delftsche Courant wordt op last van de burgemeester van Nootdorp gegijzeld, omdat hij weigert de naam te noemen van de persoon die hem een geheim rapport van de gemeenteraad heeft toegespeeld. De gijzeling duurt een etmaal en eindigt in vrijlating van de in zwijgen volhardende redacteur. 1990 - Mr. Willem F. Korthals Altes promoveert op het proefschrift 'Naar een journalistiek privilege'. Mede aan de hand van buitenlandse wetgeving (Duitsland en de VS pleit hij voor een verschoningsrecht (ja, tenzij). 1992 - Het Tweede-Kamerlid Erik Jurgens (PvdA) publiceert een voorontwerp van wet tot regeling van een journalistiek verschoningsrecht. Een jaar later dient hij een een initiatiefwetsvoorstel in. Dit komt niet tot een finale behandeling doordat Jurgens de Kamer verlaat en Maarten van Traa, die het voorstel overneemt, overlijdt. Inmiddels vervalt de urgentie door uitspraken van de Hoge Raad en het Europese Hof. 1996 - De Europese Commissie voor de Rechten van de Mens doet uitspraak in de zaak van de Engelse journalist Goodwin. Op basis van artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens concludeert de commissie dat journalisten hun bron mogen beschermen ter wille van de vrije nieuwsgaring en van de vrijheid van meningsuiting. Alleen een 'doorslaggevend publiek belang' kan een bevel tot bronvermelding rechtvaardigen. - Ook de (Nederlandse) Hoge Raad erkent <I>de facto<I> het verschoningsrecht. Dit gebeurt in de zaak van de journalisten Joep Dohmen en Henk Langenberg die gepubliceerd hadden over de in opspraak geraakte Limburgse burgemeester H. Riem. 'Uitgangspunt is', volgens de raad, 'dat bescherming van de bronnen van een journalist een van de essentiële voorwaarden is voor de in een democratische samenleving bijzonder belangrijke persvrijheid'. Het zwijgrecht kan alleen in uitzonderlijke gevallen worden opgeheven, bijvoorbeeld als een journalist van een zwaar delict wordt verdacht of vanwege een acute bedreiging van iemands leven. (Met dank aan Huub Wijfjes)
|