ARTIKEL
                                                             terug naar voorpagina

DJ nr.21, 21 december 2007

Nederlandse Nieuwsmonitor onderzoekt affaire-Mabel Wisse Smit

Retoriek met retoriek bestreden

Een ‘aanjagende, aanklagende én veroordelende rol’ hebben media gespeeld in de affaire-Wisse Smit. Bovendien berust de hele zaak ‘uiteindelijk op slechts één bron’. Deze conclusies trekt de Nieuwsmonitor na onderzoek. Maar treft de hoofdrolspeelster dan geen enkele blaam?

Herman Spinhof

De vijf onderzoekers – dr. Otto Scholten, dr. Peter Vasterman, dr. Nel Ruigrok, drs. Janet Takens en drs. Jacomijne Prins – hopen met hun rapport ‘meer inzicht te verwerven in de rol die media in deze affaire hebben gespeeld’. Dat inzicht leidt tot de conclusie dat de kranten een ‘aanjagende, aanklagende en veroordelende rol’ hebben gespeeld.
In de aanloop van het onderzoek heeft er een onderhoud plaatsgevonden met het prinselijk paar. Daar is in het rapport geen letter van terug te vinden. Waarom? Omdat de betrokkenen in het geheel niet in de positie zijn om andere uitspraken te doen dan in het openbaar is gedaan. ‘We hebben niet gelogen’, zei het echtpaar bij hun huwelijk. Of die woorden zijn herhaald, mag de lezer raden. In totaal zijn 697 artikelen in de vijf landelijke kranten gescand op de zoekterm Mabel Wisse Smit gedurende de periode 1 juli 2003 (aankondiging verloving) tot 31 december 2003 (jaarlijkse terugblikken). Er zijn geen artikelen van regionale kranten, noch radio- en tv-uitzendingen onderzocht. De reden? Te duur. Over het feit dat tv en radio een veel grotere impact hebben, wordt gemakshalve heengestapt. Eén uitzondering is gemaakt: de televisie-uitzending de ‘Biecht van een bodygard’ van 2 oktober 2003 van misdaadverslaggever Peter R. de Vries wordt wel geanalyseerd want die uitzending vormde ‘de opmaat’ voor het schandaal.
Na een uitvoerige inhoudsanalyse worden de artikelen gelegd naast de journalistieke standaarden. Over evenwichtigheid en pluriformiteit zeggen de onderzoekers dat die vóór de persconferentie van Balkenende (van 10 oktober 2003) er wel was, daarna niet meer. De ideologisch beladen termen – aanjagen, aanklagen en veroordelen – gebruiken de onderzoekers als ‘empirische’ categorieën, niet als morele oordelen. Maar wat te denken van de conclusies van de rapporteurs over de uitzending van 2 oktober? Verschillende technieken worden daarin gebruikt ‘om een context te creëren voor de aanklacht tegen Mabel Wisse Smit’. Allerlei ‘retorische middelen’ worden gebruikt om de onthulling kracht bij te zetten door over te schakelen naar het ‘platte taalgebruik’ (‘het wijf van die Lange’) en het gebruik van het woord ‘reservekoningin’. ‘Blijkbaar was de uitzending bijzonder effectief in het aan de schandpaal nagelen van de hoofdrolspeler’, aldus de onderzoekers.
Je zou zeggen ontdoe de uitzending van alle retoriek en geronk eromheen en vergelijk of je door de reportage meer te weten bent gekomen over Wisse Smit, die er politiek en maatschappelijk gezien toe doet? Zo ja, wat dan, zo nee hoezo niet? Maar dat doen de onderzoekers niet. De uitzending, waarin volgens de onderzoekers ‘selectief’ wordt omgegaan met feiten, krijgt een ‘aanklagende’ rol toebedeeld.

Koningshuisredacteur Carla Joosten van Elsevier ergert zich aan die subjectieve toonzetting van de onderzoekers. ‘Is dit wetenschap? De media worden in de hoek gezet, de hoofdrolspeelster treft kennelijk geen enkele blaam. Alle moeite wordt gedaan om haar uit de verdrukking te krijgen. Ik vraag me af wat of wie de drijvende kracht is van dit onderzoek? De hele kwestie ging erom dat Wisse Smit niet volledig de waarheid had gesproken. Ze bleek ineens een paar keer op die boot te hebben geslapen, terwijl er eerder over oppervlakkige zeilcontacten werd gesproken. Wat ze op die boot deed was niet interessant, wel het feit dat ze niet de waarheid had gesproken. Dat vond ook premier Balkenende. Maar ook hij wordt in het onderzoek aangepakt.’ In een brief aan de Tweede Kamer, schrijft de premier dat er geen toestemmingswet komt, omdat ‘niet volledige en niet juiste informatie aan de regering is verstrekt, waardoor het vertrouwen is geschaad.’ De premier voegt daar tijdens de persconferentie aan toe: ‘tegen onwaarheid is geen kruid gewassen.’ De onderzoekers stellen dat media ‘de lezing’ van de minister-president ‘(tamelijk) kritiekloos’ overnemen. Joosten: ‘je kan kritiek hebben op de woorden die de premier gebruikt heeft en hoe hij het verder heeft aangepakt, maar feit blijft dat Wisse Smit niet volledige informatie heeft verschaft.’
Joosten heeft voor de affaire uitbrak in het kerstnummer van Elsevier van 2001 een portret geschreven over Wisse Smit. ‘Ik wist niks van die relatie met Bruinsma. Maar ze heeft ook toen al geen enkele vraag van mij beantwoord. Ze was behoorlijk politiek actief, dat zou als gemalin van de prins niet meer kunnen. Ze heeft gelegenheid genoeg gehad om haar verhaal te kunnen doen. Maar dat komt in het rapport niet aan de orde. Dat is op z’n minst merkwaardig, want de onderzoekers stellen wel dat de kans op een affaire kleiner wordt als er openheid wordt betracht. Wisse Smit heeft informatie achtergehouden en ze had de affaire kunnen voorkomen door direct het hele verhaal te vertellen.’ Opmerkelijk is tenslotte dat in het rapport met geen woord gerept wordt over de tekstwijziging die begin 2006 door Mabel en Friso op de Engelstalige Wikipedia werd aangebracht. De zin ‘incomplete and false information’ werd vervangen door ‘incomplete information’.

Download het hele onderzoek

Download de samenvatting

Reactie Peter R. de Vries

‘In mijn uitzending van 2 oktober haal ik niet één bron aan, maar twee. Beide bronnen, de ex-boekhouder van Klaas Bruinsma en zijn ex-lijfwacht Charlie da Silva, bevestigen dat Mabel Wisse Smit en Bruinsma een relatie hadden. Ik heb echter niet één uitzending gemaakt, maar twee (in het rapport is daar niets over vermeld, HS). Het was niet het hoogtepunt in mijn carrière, moet ik zeggen. Maar het werd wereldnieuws. Journalistiek was het niet zo moeilijk. Het was vrij simpel: eerst kwam Wisse Smit met een verklaring dat er niks aan de hand was: “een oppervlakkige relatie”. Daarna moest ze toegeven dat ze verschillende malen op de boot is geweest. Ik had het vermoeden, maar dat is interpretatie, dat ze dacht dat er foto’s van gemaakt konden zijn. Het verbaast De Vries dat hij pas enkele dagen voor de presentatie van het rapport en het mediadebat erover, afgelopen dinsdag 18 december, een uitnodiging kreeg, waardoor hij wegens geplande tv-opnamen niet aanwezig kon zijn. Ook Carla Joosten van Elsevier werd pas laat uitgenodigd. ‘Dat maakt niet zo’n professionele indruk’, aldus Joosten. Katrien de Klein, die het mediadebat organiseert, betreurt de gang van zaken: ‘we moesten het onderzoek van de Nieuwsmonitor nadrukkelijk onder de pet houden, vandaar de late uitnodigingen.’

Lees het verslag van het mediadebat op 18 december

 
reageren        terug naar top               terug naar voorpagina