Het was Piet Hagen die, bijna aan het slot van de bijeenkomst op 20 oktober in De Rode Hoed, de meest wijze woorden sprak: ‘Dit moet onderzocht worden!’

Jacqueline Wesselius                 reacties UPDATE 30-10-07

De oud-hoofdredacteur van De Journalist, die – belangrijker misschien nog in dit verband – drie jaar lang het ‘externe geweten’ was van NRC Handelsblad, reageerde op opmerkingen als: ‘DE media waren ‘allemaal’ vóór de oorlog in Irak.’ In een enkel geval – NRC Handelsblad, de Volkskrant – had Hagen het al nagetrokken en kon hij de stelling meteen ontzenuwen. Maar, voegde hij daaraan toe, het zou goed zijn om de aanloop naar de Irak-oorlog eens wetenschappelijk verantwoord onder de loep te nemen, zoals het NIOD dat destijds deed ten opzichte van Srebrenica. En zoals het NIOD-onderzoek zich niet had beperkt tot het doen en laten van de Nederlandse politiek, maar ook de voornaamste media erbij had betrokken, zou dat ook nu weer moeten gebeuren.

Die interessante suggestie ging een beetje verloren in de wat rommelige discussie waarmee een verder uiterst boeiende middag werd besloten: Media onder vuur, heette de bekwaam door Frénk van der Linden geleide bijeenkomst, die zijn naam eer aan deed. Hebben ‘de’ Nederlandse media ‘het’ Nederlandse volk wel goed geïnformeerd tussen – kort gezegd – ‘9/11’ en 20 maart 2003, dag van de invasie in Irak? Werd de lezer/kijker/nieuwsconsument eigenlijk niet op het verkeerde been gezet? Kreeg ‘men’ wel alle nodig informatie om te beoordelen hoe nodig of onnodig, hoe legitiem of illegitiem de door Bush – en in mindere mate Blair – geplande aanval op Irak wel was? En, voornamer nog, stond men wel kritisch genoeg tegenover de eigen regering?

Impliciet luidde het antwoord al bij voorbaat: nee. Zeker in de goed gevulde zaal, van waaruit vele kritische geluiden kwamen, vooral gericht tegen de ‘grote’ media: NOS, RTL Nieuws, landelijke dagbladen. Van ‘gewone’ lezers, luisteraars of kijkers, maar ook van een oud-kamerlid, een enkele ‘kritische’ journalist of een historicus als Thomas von der Dunk. Ook initiatiefnemer en dagvoorzitter Hein van Meeteren leek eigenlijk vooral de media ter verantwoording te willen roepen. Daardoor voelden de journalisten – en met name de chefs of hoofdredacteuren – op het podium zich gedwongen om in een defensieve houding te springen.

Toch was het geen voorspelbaar welles-nietes-debat, in tegendeel. Aardig waren vooral de duo-gesprekken waarbij Frénk van der Linden telkens zijn collega’s vroeg in de huid van ‘de ander’ te kruipen. Zo vroeg hij Jaap Jansen, destijds Haags AD-redacteur, wat zijn ‘opponent’ Argos-chef Gerard Legebeke zou denken van zijn werk van toen (en andersom)? Tja – beetje hap-snap, waarschijnlijk, vermoedde Jansen (dat bleek mee te vallen): dat is het hele verschil tussen 3, 4 jaar na dato alle ruimte (en tijd) krijgen om documenten boven tafel te halen die destijds niet te vinden waren of waarvan men het bestaan niet eens bevroedde. En, vroeg Van der Linden door, kreeg Jansen genoeg ruimte en tijd van het AD? Waar de Haagse redactie zeven mensen telde, terwijl er 18 op sport zaten? Hm, achteraf gezien misschien niet, maar gezien de context was iets anders moeilijk denkbaar: ‘De focus bij het AD ligt op Nederland. Diep graven in een buitenlandse kwestie ontving er geen warm welkom.’ Misschien is het ook niet helemaal rechtvaardig om meer te verlangen van een dagblad dat – aldus een van de deelnemers – ook ‘de beste sportkrant van Nederland’ is?

Zo bleek veel van wat je achteraf ‘tekortkomingen’ zou kunnen noemen – en wat Ester Gould in haar, pas later in het debat aangehaalde, scriptie ‘zelfcensuur’ noemt – een kwestie te zijn van context – van het afwegen van nieuws tegen ander nieuws, van menskracht, van wel of niet de verantwoordelijkheid durven nemen een verslaggever aan bommen bloot te stellen en van het interpreteren van onvolledige gegevens. In het geval van de invasie in Irak werd de analyse nog eens bemoeilijkt, onderstreepte deze en gene ook, door het feit dat het bewind van Saddam Hussein wel degelijk een schurkenrégime was – en dat met name de Westerse landen hem, ten tijde van zijn oorlog tegen Iran en Saddams acties tegen de Koerden, wel degelijk chemische en biologische wapens hadden geleverd. Ex-Volkskrant-columnist Maarten van Rossem klaagde wel dat hij door de redactie van die krant én door de omroepen ‘als een paria’ was behandeld omdat hij, met zijn ‘gezond verstand’ als enige ‘het toneelstukje’ van Colin Powell bij de VN doorhad en dus ook niet achter Bush, Blair en Balkenende stond, in tegenstelling tot alle andere media, maar voor veel andere aanwezigen waren de keuzes toen niet zo evident. Ko Colijn zette uiteen dat zijn conclusie van destijds – dat Irak mogelijk wél over massavernietigingswapens beschikte volgde uit het ‘jarenlang doorworstelen’ van vele documenten en het raadplegen van diverse experts.

Verwijzend naar de mogelijke lessen voor de toekomst, zei Ko Colijn ook: ‘De vraag is: waar ligt de grens bij militair ingrijpen? Wanneer mag het wel, wanneer niet?’ Hij constateerde dat ‘we’ (de media?) nu ‘verlamd’ zijn en gaf de voorbeelden van Darfur en Zimbabwe. ‘Ingrijpen in Irak was fout, niet ingrijpen in Darfur ook.’

In juni 2004, ruim een jaar na de inval, publiceerde Joost Oranje in zijn krant, NRC Handelsblad, een groot stuk ('Hollandse oorlogslogica') waarin hij de bewering natrok dat de Nederlandse regering niet als een schoothondje achter Bush cs had aangelopen, maar onafhankelijk haar eigen ‘afwegingen’ had gemaakt, aan de hand van zelf verkregen inlichtingen.Oranje sprak met diverse bronnen binnen de MIVD en kon ook documenten inzien (bij de AIVD lag dat moeilijker). Het resultaat is een misschien niet zeer opzienbarende, maar wel gedegen en uitvoerige analyse van hoe de besluitvorming destijds is gegaan: wat er is gezegd (en verzwegen), wie wist wat en wanneer? Daar bleek in elk geval uit dat de Nederlandse regering niet zo heel erg wijzer was geworden van de ‘eigen’ inlichtingenrapporten – althans niet die van de militairen. Waarom – vroeg Joost Oranje zich met Frénk van der Linden af – heeft ‘niemand’ dit opgepikt? Waarom is niemand ermee doorgegaan?
Dezelfde vraag stelde Antoinette de Jong even later naar aanleiding van door haar boven water gehaalde en eveneens in de NRC gepubliceerde documenten. Retorische vragen: gebrek aan menskracht, waarschijnlijk. Weinig media kunnen, zoals de NRC dat deed met Oranje, iemand drie maanden vrij stellen voor een dergelijk onderzoek. En de meeste redacties zijn te druk met het ‘heden’ om tijd vrij te kunnen maken voor verleden of toekomst.

Het valt dus te betwijfelen of eventuele fouten in de toekomst vermeden kunnen worden. Al gebeurt er wel het een en ander om de kennis van met name de landen in het Midden-Oosten. Mustapha Oukbih (NOS) vertelde dat hij, met dat doel, de volgende dag weer zou afreizen naar Iran. Ook kleinere media, zoals De Groene of de VPRO proberen, hetzij middels eigen (freelance) correspondenten, hetzij door gebruik te maken van andere netwerken, een vinger aan de pols te houden. Want dat is waar het feitelijk om gaat.
 
  reageren            terug naar top                  terug naar voorpagina

Reacties
1. Hein van Meeteren (initatiefnemer)
2. Stan van Houcke

1. Hein van Meeteren
Goede sfeertekening, maar ik mis één ding: de burger. Deze middag is geïnitieerd door de (kritische, nadenkende) burger, in de Rode Hoed vleesgeworden in mij als dagvoorzitter. Die burger stelde de basale vragen, aan de journalistiek. Die burger vroeg journalisten eens goed naar zichzelf te kijken en zichzelf te beoordelen. Die burger initieerde deze middag. Dit verslag, hoe goed ook, lijdt enigszins aan hetzelfde euvel als de middag in de Rode Hoed: teveel van een onderonsje van journalisten (allemaal dikgedrukte namen in jullie verslag). Houden jullie ook rekening met ons, please?
   reageren            terug naar top                  terug naar voorpagina

2. Stan van Houcke
1. Wat Ko Colijn zegt is hilarisch. 'Veel van de scepsis was niet gebaseerd op feiten.' Je hoort het hem zeggen. 'Veel van de scepsis was niet gebaseerd op feiten.' Nou Ko, ik kan je vertellen dat mijn Amerikaanse collega's van de alternatieve pers onmiddellijk wisten dat ze geflest werden. Ik trouwens ook. 'Veel van de scepsis was niet gebaseerd op feiten'? Alle scepsis is, zodra het over politici gaat, altijd gebaseerd op feiten. Heb je dan nooit iets van bijvoorbeeld I.F. Stone gelezen? En wie gaat er nu over scepsis spreken als is aangetoond dat je te goedgelovig was om ook maar een greintje scepsis te hebben toen de neoconservatieven beweerden dat Irak elk moment kon toeslaan met massavernietigingswapens. Ik kan je in mijn herinnering nog steeds zien daar rechts aan die NOS tafel en maar babbelen. Je was een aanfluiting, een travestie van een echte journalist. En nu nog zeuren ook over andermans terechte scepsis die op NIETS gebaseerd zou zijn, terwijl de sceptici in alles gelijk hebben gekregen. Lees deze drie artikelen van me eens, geschreven voor het tijdschrift de Humanist in de tijd dat jij jezelf en je publiek in de luren liet leggen door Colin Powell en wel omdat je de feiten niet wilde weten. En waarom wilde je die niet weten? Omdat je het spel meespeelt, omdat je de grenzen van de officiele versie maar al te goed kent, omdat je erbij wilt horen, omdat je financieel afhankelijk van je praatjes bent, omdat je de consensus niet durft te doorbreken. Lees de feiten nou eens.
home.planet.nl/~houck006/oorlogomolie.pdf
home.planet.nl/~houck006/oliesel2.pdf
home.planet.nl/~houck006/oliesel3.pdf
Wie van de lezers van deze website durft nu eens serieus in discussie te gaan over dit onderwerp? Wie van al mijn dappere collega's in de polder? Ik ben benieuwd. Ik wacht af. Of is ook deze website alleen voor het bekende polderlandse gekeuvel?