Terwijl in België Wobbing Europe van start is gegaan, een groots opgezette website die de openbaarheid in heel Europa belicht, wordt achter de Haagse schermen gewerkt aan nieuwe Nederlandse openbaarheidswetgeving. Wordt het makkelijker voor wobbende journalisten?

Arthur Maandag

Wobbing Europe, heet het initiatief  van het Fonds Pascal Decroos, dat bijzondere journalistieke producties in de Vlaamse media stimuleert. Op 4 oktober ging, met steun van de Vlaamse overheid, in het Nederlands en het Engels een site met pretentie de lucht in. Je kunt ieder Europees land, en ook de EU, aanklikken en krijgt de geldende openbaarheidsregels in beeld.
Daarnaast is, ook per land, ruimte voor nieuws, tips, voorbeelden, blogs, kortom voor alles wat praktisch kan zijn voor de wobbende journalist.
Op zich is dat goed nieuws. Minder positief is dat de site wel heel erg in de kinderschoenen blijkt te staan. Wie bij Nederland kijkt, treft voornamelijk lege velden aan. En hetzelfde geldt voor menig ander land. Neem nu Zweden, het Europese land met de langste openbaarheidstraditie. Kort na de start was over Zweden op Wobbing Europe nog een in het Nederlandse vertaalde wettekst te vinden, maar die is kort daarop al weer verdwenen.
Voorts valt op dat de Nederlandse en de Engelse versie, in weerwil van wat je verwacht, niet identiek zijn. Om bij Zweden te blijven: terwijl er op het Nederlandstalige deel geen letter over dit land is te vinden, staat er op de Engelstalige site wel degelijk enige relevante informatie.   
De toekomst moet uitwijzen of Wobbing Europe slaagt, maar vooralsnog lijkt het een wel erg ambitieus project. Cruciaal bij dit soort praktijkgerichte sites is of de feitelijke informatie wel klopt. Is de WOB in Nederland niet net gewijzigd? Kloppen toelichtingen daardoor nog wel? Zijn rechterlijke uitspraken nog relevant? Heb ik wel de laatste versie van de Britse Freedom of Information Act voor mijn neus?
Het starten van de site schept verplichtingen. De grote ‘Legal Disclaimer’ op de beginpagina geeft aan dat het Fonds Pascal Decroos dat ook wel inziet en zich indekt. Al met al rijst de vraag of Wobbing Europe niet te grootschalig en qua basis te smal en vrijblijvend is.       
Intussen krijgt het in het Nederlandse taalgebruik ontstane begrip ‘wobben’ door de Belgische site plotseling zelfs een internationale dimensie. En dat terwijl de Wet Openbaarheid van Bestuur als zodanig in Nederland zijn langste tijd lijkt te hebben gehad. 

Sinds juli vorig jaar ligt er op het ministerie van Binnenlandse Zaken een ontwerp voor een wet waarbij het woord ‘openbaarheid’ uit de titel verdwijnt. Het voorontwerp Algemene wet overheidsinformatie is opgesteld door de Wageningse hoogleraar Bernd van der Meulen, op verzoek van toenmalig minister Alexander Pechtold (D66, bestuurlijke vernieuwing). Met het werk liep het aanvankelijk niet goed af, omdat D66 het kabinet verliet. Op de dag dat  Pechtold het werk van Van der Meulen in de namiddag officieel aangeboden zou krijgen, stond de bewindsman ’s ochtends in de kantine om van de ambtenaren afscheid te nemen.
Wie er het regeerakkoord van het huidige kabinet-Balkenende op naslaat, ziet dat met geen woord over openbaarheid wordt gerept. Maar intussen blijkt het ontwerp wel uit de Haagse laden te zijn gekomen. Volgens een zegsman van Binnenlandse Zaken ligt er inmiddels een voorstel bij PvdA-minister Guusje ter Horst.
Van der Meulen maakte in het kader van zijn werk ‘een rondje langs de velden’ en luisterde ook naar wensen vanuit de journalistiek. Een openbaar symposium op 19 mei 2006, waar een concept voorlag, leverde desondanks nog flink wat kritiek op.
In het uiteindelijke werkstuk is de Wageningse hoogleraar daar voor een deel aan tegemoet gekomen. Hoewel het nog steeds jammer is als het woord openbaarheid uit de titel van de wet zou verdwijnen, zijn er inderdaad verbeteringen. Zo wordt vastgelegd dat bepaalde categorieën documenten van rechtswege openbaar zijn en via internet beschikbaar moeten worden gesteld. Nu hebben overheden de vrijheid zelf te kiezen tussen actief openbaar maken en afwachten of iemand zich meldt.
Waar wobbende journalisten bovendien vaak zijn overgeleverd aan luimen van politici of ambtenaren, is een interessant voorstel dat er een Commissariaat voor de Overheidsinformatie moet komen dat toezicht houdt op de naleving van de nieuwe wet.
Nog enkele andere voorgestelde wijzigingen: beperking twee uitzonderingsgronden, invoering van een registerstelsel, mogelijkheid wet van toepassing te verklaren op niet-overheidsorganen die uit algemene middelen worden gefinancierd of betrokken zijn bij een taak van algemeen belang.
Op het ministerie bestaat intussen wel verbazing over het feit dat het voorontwerp van de nieuwe wet zich na publicatie ‘niet in de meest grote belangstelling’ heeft mogen verheugen. Ook vanuit de journalistiek (NVJ, Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren) werd ‘jammer genoeg’ niet gereageerd.
In dit kader vraagt men zich in den Haag af of het achteraf gezien wel zo handig was om direct met een conceptwet te komen, wat toch een behoorlijk technisch verhaal is en voor de niet-ingewijden niet één-twee-drie te doorgronden. Hoe dan ook: het wachten is nu eerst op een kabinetsstandpunt.    
Voorlopig moeten we het dus nog wel even doen met de WOB, aanvankelijk een ook voor de relatieve leek handig wetje, dat in de loop der jaren steeds ingewikkelder is geworden. Zo is de wet begin 2006 als gevolg van Europese regelgeving nog opgetuigd met een hele reeks ‘oneigenlijke’ artikelen over hergebruik van overheidsinformatie. 

Gegeven de toenemende ingewikkeldheid, is gedegen informatie over het openbaarheidsregime des te belangrijker. Vanuit dat perspectief verdient het Belgische initiatief voor Wobbing Europe zeker waardering. Maar we hadden in Nederland toch een eigen WOB-onderdeel van de NVJ-site Villamedia? Duidelijk is dat dit onderdeel de afgelopen tijd in de versukkeling is geraakt en niet meer actueel. De ’WOB-site’ is ook nog maar met moeite te vinden.
Algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ heeft echter goed nieuws. Er wordt gewerkt aan een herstart. ‘Ons streven is de site op korte termijn nieuw leven in te blazen.’ Naar verwachting begint de NVJ-site in februari aan een nieuwe start. In de tussentijd zal er voor worden gezorgd dat de informatie die nu op de site staat in ieder geval up-to-date is. Er zal dan ook weer vanaf Villamedia naar worden verwezen.

www.wobbing.be
www.wobbing.eu
http://villa.intermax.nl/wob

reageren      terug naar top               terug naar voorpagina