Dossiers
Tips
Aan een WOB-verzoek zijn vrijwel geen formele eisen gesteld. Het mag mondeling, maar het is verstandig iets op papier of in een tekstbestand te zetten. Mochten er later problemen ontstaan, dan is er iets als bewijs.
De Nederlandse WOB is gebaseerd op een informatiestelsel. Dat houdt in dat de informatievrager niet hoeft te aan te geven in welk document zich de informatie bevindt. Er kan worden volstaan met het noemen van het onderwerp waarover informatie wordt gewenst, de bestuurlijke aangelegenheid. Niemand hoeft een reden op te geven waarom hij of zij de informatie wil hebben, daar heeft de overheid niets mee te maken.
Een WOB-verzoek wordt ingediend bij bijvoorbeeld een minister of een college van B en W. Maar wat als je bij het verkeerde bestuursorgaan aanklopt? Daarin heeft de wet voorzien. De WOB kent een doorzendplicht. Als opgevraagde informatie bij een ander bestuursorgaan berust, moet het verzoek naar dat andere bestuursorgaan worden doorgestuurd. Wie een schriftelijk WOB-verzoek heeft ingediend, dient hiervan schriftelijk op de hoogte te worden gesteld.
Overheden plegen met graagte van uitzonderingsgronden gebruik te maken. Daarbij is het goed twee dingen in de gaten te houden. Allereerst: Het
simpelweg overtikken van de wettekst mag niet. Een weigeringsbesluit moet een kenbare motivering bevatten, de weigering moet worden onderbouwd. En in de tweede plaats: de overheid kan niet zo maar haar gang gaan. Als de zaak later bij de rechter belandt, krijgt die –onder geheimhouding– de stukken waar het om draait.
Let daarbij goed op het volgende. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht (AWB) zal de rechter altijd moeten vragen of het goed is dat hij/zij de stukken onder geheimhouding krijgt overgelegd. Zeg dan altijd JA. Het weigeren van de toestemming leidt tot het verlies van de rechtszaak, omdat de rechter de zaak niet meer kan toetsen: eigen schuld, dikke bult.
Bij een WOB-verzoek kan worden gevraagd om inzage maar ook om een kopie. Een kopie is vaak het makkelijkst, maar kan in de kosten lopen. Op grond van het ‘Besluit tarieven openbaarheid van bestuur’ mag een bestuursorgaan van de rijksoverheid een vergoeding vragen voor het verstrekken van kopieën, een uittreksel of een samenvatting van de inhoud van een document. Het mag dus, maar het hoeft niet. Andere overheden mogen zelf in redelijkheid hun prijs voor een kopietje bepalen.
Op initiatief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn verschillende gemeenten in 2009 begonnen met het heffen van leges, een vorm van belasting, bij de afhandeling van WOB-verzoeken. De rechtbank in Den Haag heeft op 28 april 2010 bepaald dat dit niet mag (zaak Brenno de Winter tegen gemeente Kaag en Braassem). De gemeente heeft afgezien van hoger beroep, maar de VNG geeft de strijd nog niet op. Intussen zijn de rechtbanken in Dordrecht (zaak RTL tegen Leerdam) en Maastricht eind 2010 in door RTL aangespannen procedures ook tot de conclusie gekomen dat het heffen van leges in WOB-zaken niet mag. En op 9 februari 2011 blijkt ook de rechtbank in Almelo eenzelfde oordeel toegedaan (legeszaak Almelo). Intussen is er in dit kader ook minder goed nieuws. Het gerechtshof in Den Haag heeft op 6 juli 2011 in hoger beroep in de RTL-zaak bepaald dat het heffen van leges in principe is toegestaan (hoger beroep Leerdam). Grote vraag is nu hoe andere gerechtshoven, dan wel uiteindeljk de Hoge Raad, over de kwestie denken.
Bij informatie die via de WOB wordt opgevraagd, mag wie of wat iemand is en wat men met de informatie wil, nooit een rol spelen. De instelling mag dus geen informatie weigeren, omdat iemand journalist is, of omdat men bang is voor publiciteit.
Aangezien een WOB-zaak nogal wat tijd kan kosten, en journalisten vaak nog met flink wat andere zaken bezig zijn, is het raadzaam om in de agenda te noteren wanneer bepaalde termijnen verstrijken.
Het kan zijn dat een WOB-verzoek slechts ten dele lukt. Men krijgt niet alle opgevraagde informatie, of er is informatie onleesbaar gemaakt. Op zich kan dat, maar volgens vaste jurisprudentie moeten overheden wel per document of per categorie van documenten aangeven waarom openbaarheid achterwege blijft.
Het is lang niet altijd nodig om ook daadwerkelijk een gerechtelijke procedure te starten. Soms is dreigen voldoende. Er zijn tal van overheden in Nederland. Sommigen hebben nog nooit met de WOB te maken gehad en gaan zich er pas echt in verdiepen als de informatievrager laat merken iets van de WOB te weten.
Sommige journalisten zeggen dat het niet goed is de WOB te gebruiken. Daarmee zou de goede relatie met de overheid worden geschaad. Deze stelling is echt belachelijk. Hiermee ga je er namelijk vanuit dat het normaal is dat de overheid zich niet aan de wet houdt. Gebruiken die wet!
